Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Đức Thái phát biểu tại buổi làm việc.
Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao Nguyễn Đức Thái cho biết, cơ chế thí điểm theo Nghị quyết 205 là cơ chế mới liên quan đến chức năng, nhiệm vụ của Viện Kiểm sát, nhưng quan trọng hơn là nhằm tăng cường bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương và lợi ích công. Trước đây đã có nhiều cơ chế để bảo vệ các nhóm đối tượng này, song hiệu quả chưa như mong muốn. Vì vậy, việc Quốc hội ban hành Nghị quyết 205 tạo thêm một công cụ pháp lý để xử lý những vụ việc mà các cơ chế hiện hành chưa giải quyết hiệu quả.
Theo ông Nguyễn Đức Thái, qua gần 9 tháng thực hiện tại các địa phương được lựa chọn thí điểm bước đầu đã đạt một số kết quả tích cực. Đoàn khảo sát liên ngành Trung ương làm việc tại Cần Thơ nhằm trực tiếp đánh giá kết quả thực tế, làm rõ giá trị của cơ chế mới, những vấn đề đã giải quyết được mà trước đây còn khó khăn, đồng thời ghi nhận những vướng mắc, kiến nghị để báo cáo Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao dự kiến báo cáo kết quả bước đầu và xin chủ trương sơ kết, thậm chí kết thúc thí điểm sớm hơn thời hạn 3 năm nếu được cấp có thẩm quyền đồng ý.
Đoàn khảo sát tập trung vào 4 nội dung: Kết quả thực chất do cơ chế thí điểm tạo ra; chất lượng xử lý trước và trong quá trình khởi kiện; trách nhiệm, hiệu quả phối hợp giữa Viện Kiểm sát với các cơ quan liên quan; những hạn chế, vướng mắc và kiến nghị điều chỉnh để cơ chế được thực hiện đúng, hiệu quả.
Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ Phạm Xuân Minh phát biểu tại buổi làm việc.
Theo Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ Phạm Xuân Minh, đến thời điểm báo cáo, Viện Kiểm sát nhân dân hai cấp đã cập nhật 1.523 vụ việc trên Nền tảng quản lý tố tụng công ích; trong đó 1.311 vụ bảo vệ lợi ích công (chiếm 86,1%) và 212 vụ bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể thuộc nhóm dễ bị tổn thương (chiếm 13,9%). Tổng số tiền đã được thực hiện, thu hồi đạt trên 29,4 tỷ đồng. Trong 1.517 nguồn tin tiếp nhận có 1.454 nguồn tin đủ căn cứ thụ lý (đạt 95,8%); có 325 vụ việc đã được giải quyết, trong đó 313 vụ kết thúc do hành vi vi phạm chấm dứt, hậu quả được khắc phục.
Đáng chú ý, trong 212 vụ việc thuộc nhóm dễ bị tổn thương có 140 vụ liên quan trẻ em, 27 vụ liên quan người cao tuổi, 13 vụ liên quan người khuyết tật và 30 vụ liên quan người dân tộc thiểu số. Qua các biện pháp nghiệp vụ, đã có 59 trường hợp được cấp giấy khai sinh, 49 trường hợp được giải quyết căn cước hoặc định danh, 23 trường hợp được cấp giấy chứng nhận người khuyết tật và một số trường hợp được giải quyết bảo hiểm y tế cùng các quyền khác.
Một trong những trường hợp điển hình là bé trai 8 tuổi, người dân tộc Khmer, chưa được đăng ký khai sinh. Cha mẹ cháu không đăng ký kết hôn, sau đó rời khỏi địa phương; cháu sống cùng bà nội. Người bà không biết chữ, giấy tờ nhân thân không đầy đủ. Hồ sơ về cha mẹ, giấy chứng sinh và thông tin cư trú còn thiếu, gây khó khăn cho cơ quan tư pháp - hộ tịch trong quá trình giải quyết. Gia đình cũng không có khả năng tự hoàn thiện các thủ tục cần thiết. Việc chưa có giấy khai sinh ảnh hưởng trực tiếp đến quyền được học tập, khám chữa bệnh và tiếp cận các chính sách xã hội của cháu.
Lãnh đạo Thuế thành phố Cần Thơ góp ý việc thực hiện Nghị quyết 205 trong lĩnh vực thuế.
Trước tình hình này, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực đã trực tiếp xác minh hoàn cảnh gia đình, làm việc với những người liên quan, phối hợp chính quyền địa phương và công chức tư pháp - hộ tịch để làm rõ các căn cứ cần thiết, sau đó ban hành kiến nghị. Kết quả, ngày 24/8/2026, cháu được đăng ký khai sinh, kịp thời có giấy tờ cần thiết để đến trường trong năm học mới.
Theo Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ Phạm Xuân Minh, vụ việc cho thấy cơ quan hộ tịch không phải không muốn giải quyết, nhưng hồ sơ thiếu, cha mẹ không có mặt, người nuôi dưỡng không đủ khả năng thực hiện thủ tục. Khi Viện Kiểm sát chủ động xác minh, phối hợp làm rõ, cơ quan có thẩm quyền có thêm căn cứ để tháo gỡ vướng mắc. Viện Kiểm sát không làm thay công tác hộ tịch, mà hỗ trợ để một quyền đã được pháp luật ghi nhận trở thành quyền được thực hiện trên thực tế.
Ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Cần Thơ đánh giá, tuy mới được thí điểm từ ngày 1/1/2026 tại 6 địa phương song Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ đã chủ động phối hợp triển khai và đạt những kết quả bước đầu quan trọng. Từ kết quả hơn 1.500 vụ việc như đã nêu cũng đặt ra yêu cầu làm rõ phạm vi áp dụng của Nghị quyết số 205 và trách nhiệm của từng chủ thể trong hệ thống chính trị, nhất là trách nhiệm quản lý Nhà nước của chính quyền địa phương. Các vấn đề như đăng ký khai sinh, quản lý thuế, bảo hiểm xã hội, đất công, môi trường trước hết thuộc chức năng của các cơ quan quản lý Nhà nước. Việc Viện kiểm sát tham gia không thể được hiểu là thay thế trách nhiệm của cơ quan quản lý. Nghị quyết 205 tạo thêm một cơ chế hỗ trợ tư pháp khi quyền dân sự của người yếu thế hoặc lợi ích công bị xâm phạm, đúng phạm vi nghị quyết nhưng không có chủ thể đủ điều kiện khởi kiện.
Quang cảnh buổi làm việc.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Cần Thơ đồng thời lưu ý cần kiểm soát chặt chẽ phạm vi áp dụng Nghị quyết 205, bởi nếu số lượng vụ việc tiếp tục tăng nhanh trong khi tổ chức, bộ máy đang được tinh gọn sẽ tạo áp lực lớn. Cùng với đó, cấp ủy, chính quyền địa phương cần rà soát trách nhiệm của các cơ quan quản lý, không để việc Viện Kiểm sát vào cuộc trở thành lý do làm giảm trách nhiệm của cơ quan Nhà nước; tăng cường tuyên truyền về Nghị quyết 205 theo hướng tập trung, đúng đối tượng, giúp người thuộc nhóm được bảo vệ hiểu rõ cơ chế hỗ trợ và biết cách tiếp cận. Thành ủy, UBND thành phố và cả hệ thống chính trị sẽ phối hợp với Viện Kiểm sát thực hiện công tác này hiệu quả hơn.