Hành trình ‘trả lại tên’ cho các anh hùng liệt sĩ

Tại An Giang, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được triển khai khẩn trương, kết hợp giữa trách nhiệm của cả hệ thống chính trị với thành tựu của khoa học công nghệ, mở thêm hy vọng đưa những người đã hy sinh vì Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế cao cả trở về với tên tuổi của mình.

Tăng tốc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Giữa không gian tĩnh lặng của Nghĩa trang Liệt sĩ Tri Tôn (xã Tri Tôn, tỉnh An Giang), từng tổ công tác lặng lẽ thực hiện nhiệm vụ. Trên từng phần mộ, cán bộ, chiến sĩ và các lực lượng chuyên môn cẩn trọng bóc tách những lớp đất, đá, ghi chép thông tin, chụp ảnh, số hóa dữ liệu. Mỗi thao tác đều được tiến hành nghiêm túc, chính xác và đầy sự kính trọng đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc và làm nhiệm vụ quốc tế cao cả.

Thực hiện Chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (Chiến dịch 500 ngày đêm) do Chính phủ phát động trên phạm vi cả nước, tỉnh An Giang xem đây vừa là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, vừa là trách nhiệm thiêng liêng đối với các anh hùng liệt sĩ và thân nhân của họ.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh An Giang (Ban Chỉ đạo 515), toàn tỉnh hiện quản lý 20 nghĩa trang với 35.945 phần mộ. Trong đó, còn 15.753 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin. Riêng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tri Tôn có 1.185 phần mộ, trong đó còn 580 phần mộ chưa xác định được thông tin cần tiến hành lấy mẫu để giám định ADN.

Để rút ngắn “hành trình” đằng đẵng ấy, tỉnh An Giang đã đồng thời “mở hai mũi giáp công”, vừa thu nhận mẫu ADN của thân nhân và lấy mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Ngay sau khi UBND tỉnh An Giang ban hành kế hoạch triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, lực lượng công an, quân sự cùng các ngành chức năng đã đồng loạt vào cuộc. Công an tỉnh phối hợp với Sở Nội vụ đã “thần tốc” rà soát hồ sơ, xác minh thân nhân và tổ chức thu nhận mẫu sinh phẩm ADN trên phạm vi toàn tỉnh. Ba tổ công tác thu nhận mẫu ADN tại 12 điểm tập trung, phục vụ thân nhân liệt sĩ thuộc 102 xã, phường, đặc khu. Với những trường hợp tuổi cao hoặc không có điều kiện đi lại, cán bộ trực tiếp đến tận nhà lấy mẫu sinh phẩm. Chỉ trong 4 ngày, hơn 38.000 mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ đã được thu nhận. Đây là nguồn dữ liệu có ý nghĩa quyết định, tạo cơ sở đối sánh với mẫu ADN lấy từ hài cốt liệt sĩ trong thời gian tới.

Theo Thượng tá Nguyễn Văn Lễ, Phó Trưởng phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh An Giang, mỗi mẫu sinh phẩm không chỉ phục vụ công tác giám định mà còn mang theo hy vọng của các gia đình đã chờ đợi nhiều thập kỷ. Vì vậy, từ khâu rà soát thông tin, xác minh thân nhân đến thu nhận, bảo quản mẫu đều được thực hiện nghiêm ngặt, bảo đảm độ chính xác cao nhất.

Song song với việc lấy mẫu từ thân nhân, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh An Giang triển khai thu nhận mẫu sinh phẩm tại 20 nghĩa trang liệt sĩ trong toàn tỉnh. Sau gần một tháng, hơn 1.000 phần mộ được khai quật theo đúng quy trình chuyên môn. Trong đó, 567 mộ liệt sĩ thu được mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, 437 mộ liệt sĩ không lấy được mẫu. Toàn bộ mẫu đã được quản lý, bảo quản, số hóa và lưu trữ tạm thời theo đúng quy định.

Thiếu tá quân nhân chuyên nghiệp Hoàng Đức Nhất, cán bộ Tổ công nghệ thông tin, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang cho biết, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ mới, đòi hỏi yêu cầu kỹ thuật rất cao. Mỗi công đoạn, từ xác định vị trí phần mộ, thu nhận mẫu, niêm phong, lập mã định danh đến hoàn trả nguyên trạng đều phải được thực hiện chặt chẽ, bởi chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả giám định sau này.

Không chỉ thu nhận mẫu sinh phẩm, toàn bộ thông tin về phần mộ cũng được số hóa ngay tại hiện trường. Dữ liệu được đối chiếu với hồ sơ lưu trữ và cập nhật vào hệ thống quản lý thống nhất, tạo nền tảng cho việc xác minh, đối sánh ADN trong những năm tiếp theo.

Theo Đại tá Cao Minh Tâm, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang, mặc dù triển khai muộn hơn các tỉnh, thành phố trong Quân khu 9 và gặp nhiều khó khăn về thời tiết, lẫn thời gian, nhưng bằng “mệnh lệnh từ trái tim”, An Giang quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ trước ngày 30/4/2027 theo chỉ đạo của Chính phủ. Đây không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị, mà là nghĩa cử tri ân sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với các gia đình, thân nhân liệt sĩ.

Giữa những hàng mộ lặng im, từng mẫu ADN được niêm phong hôm nay không chỉ là một dữ liệu khoa học. Đó còn là niềm hy vọng để một ngày nào đó, trên những bia mộ chưa xác định được thông tin sẽ hiện lên tên tuổi của những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Nghĩa tình sâu nặng giữa thời bình

Tại các điểm thu nhận mẫu ADN, không ít thân nhân liệt sĩ có mặt từ sáng sớm. Trên tay họ là những tấm giấy báo tử đã ố vàng, vài dòng thông tin ít ỏi được gìn giữ suốt hàng chục năm và một niềm hy vọng chưa bao giờ nguôi biết chính xác nơi người thân yên nghỉ.

Ông Nguyễn Huỳnh Phan, thân nhân liệt sĩ Dương Công Nghiệp, không giấu được niềm hạnh phúc khi được lấy mẫu ADN. Ông chia sẻ, đây là việc làm hết sức ý nghĩa, thắp lên hy vọng cho gia đình trên hành trình tìm kiếm, xác định danh tính người thân đã hy sinh.

Giống như ông Phan, nhiều thân nhân liệt sĩ đã ở tuổi xưa nay hiếm, sức yếu, đi lại khó khăn. Để hỗ trợ, cán bộ công an tỉnh An Giang đã mang thiết bị đến tận nhà thu nhận mẫu sinh phẩm. Quy trình lấy mẫu chỉ diễn ra trong vài phút, nhưng có thể giúp thêm nhiều phần mộ không còn mang dòng chữ “Chưa xác định được thông tin”. Đó không chỉ là thành quả của công nghệ ADN mà còn là sự trở về trọn vẹn của những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc và là lời tri ân thiết thực nhất của thế hệ hôm nay đối với các thế hệ đi trước.

Ông Lê Văn Phước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh An Giang khẳng định, công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nguyện vọng tha thiết của thân nhân mà còn là trách nhiệm, nghĩa vụ và tình cảm thiêng liêng của Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền các cấp và toàn xã hội đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mục tiêu của Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là hoàn thành việc lấy mẫu hay số hóa dữ liệu, mà quan trọng hơn là tạo cơ sở khoa học để nhiều liệt sĩ có cơ hội được xác định danh tính trong thời gian tới.

“Thời gian không chờ đợi ai, do đó từng phần việc phải được triển khai khẩn trương nhưng tuyệt đối không đánh đổi chất lượng lấy tiến độ. Làm đến đâu chắc đến đó, trúng đến đó. Mỗi mẫu sinh phẩm ADN thu nhận phải đạt tiêu chuẩn kỹ thuật cao nhất để cho ra kết quả chính xác, nhằm mang lại cơ hội xác định danh tính cho từng liệt sĩ”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước nhấn mạnh. 

Theo kế hoạch, sau khi hoàn thành việc lấy mẫu đối với các phần mộ chưa xác định được danh tính trước ngày 30/4/2027, tỉnh An Giang sẽ tiếp tục triển khai lấy mẫu đối với những phần mộ đã có một phần thông tin nhưng chưa đủ cơ sở xác định danh tính. Cùng với sự phát triển của công nghệ giám định ADN, cơ hội “trả lại tên” cho các liệt sĩ sẽ ngày càng rộng mở.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước cho rằng, hành trình tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc không chỉ mới bắt đầu từ Chiến dịch 500 ngày đêm. Hơn hai thập kỷ qua, cán bộ, chiến sĩ các Đội K90 (Quân khu 9) và Đội K92, K93 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang) đã kiên trì tìm kiếm đồng đội trên khắp các chiến trường xưa, từ trong nước đến Campuchia.

Với truyền thống, đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc Việt Nam, từ năm 2001 đến nay, Đội K90 (Quân khu 9) và Đội K92, K93 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh An Giang) đã quy tập được 6.871 hài cốt liệt sĩ đưa về đất mẹ, trong đó tại Campuchia 4.414 liệt sĩ (xác định danh tính 368 liệt sĩ), trên địa bàn tỉnh An Giang 2.457 liệt sĩ (xác định danh tính 214 liệt sĩ). Riêng giai đoạn XXV, mùa khô 2025 - 2026, các Đội tìm kiếm đã tổ chức tìm kiếm trên 173 vị trí, quy tập được 170 hài cốt liệt sĩ; trong đó tại Campuchia 128 hài cốt liệt sĩ, trong nước 42 hài cốt liệt sĩ; có 1 hài cốt liệt sĩ xác định được thông tin liệt sĩ Đặng Văn Dùng (bí danh Dũng) tại xã Ba Chúc, tỉnh An Giang.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng trách nhiệm đối với những người đã ngã xuống chưa bao giờ khép lại. Hành trình tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng chuyên trách, mà còn là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” bằng những việc làm cụ thể, bền bỉ và khoa học.