Giải bài toán quản trị dữ liệu, tạo động lực tăng trưởng bằng khoa học - công nghệ

Tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, diễn ra chiều 1/7, đại diện các địa phương đã chia sẻ những kết quả bước đầu, những mô hình mới, đồng thời thẳng thắn chỉ ra các điểm nghẽn cần tiếp tục tháo gỡ để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới.

Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị bằng dữ liệu

Phát biểu tham luận tại hội nghị, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho rằng, chủ trương tổ chức chính quyền địa phương hai cấp không đơn thuần là việc tinh gọn bộ máy, mà là bước đi chiến lược nhằm tổ chức lại phương thức quản trị địa phương theo hướng hiện đại, dựa trên dữ liệu, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ cách tiếp cận này, Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Nổi bật là việc xây dựng hệ thống không gian làm việc số dùng chung HanoiWork, tạo ra một "kỷ luật thực thi mới" từ thành phố đến cơ sở. Hệ thống cho phép theo dõi tiến độ xử lý công việc theo thời gian thực, xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân, đồng thời tự động cảnh báo các nhiệm vụ chậm tiến độ. Đến nay, hệ thống đã được triển khai tới 179 đơn vị với hơn 77.000 cán bộ tham gia, gần 240.000 công việc được khởi tạo và theo dõi trên môi trường số. Đây là bước chuyển quan trọng từ quản lý bằng văn bản hành chính sang quản trị theo mục tiêu và dữ liệu.

Một điểm nhấn khác được Hà Nội triển khai là tái thiết kế quy trình phục vụ người dân theo nguyên tắc "chuẩn hóa trước khi số hóa". Thành phố đã tái cấu trúc hơn 2.000 thủ tục hành chính, xây dựng mô hình Trung tâm Phục vụ hành chính công tập trung, thống nhất, không phụ thuộc địa giới hành chính. Hơn 700 nghìn hồ sơ đã được tiếp nhận, giải quyết mà không phụ thuộc nơi cư trú, tỷ lệ tái sử dụng dữ liệu đạt trên 97%. Đặc biệt, nền tảng iHanoi đang trở thành kênh tương tác số chính thức giữa chính quyền với người dân và doanh nghiệp, với hơn 6,21 triệu tài khoản, 186 triệu lượt truy cập và trên 107.000 phản ánh, kiến nghị được tiếp nhận, xử lý.

Theo ông Nguyễn Văn Phong, Hà Nội đang triển khai Trung tâm Đổi mới sáng tạo theo mô hình công ty cổ phần, vận hành theo cơ chế thị trường nhưng có định hướng của Nhà nước. Trong đó, Nhà nước đóng vai trò đặt hàng và là khách hàng đầu tiên; các viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp tri thức và công nghệ; doanh nghiệp chịu trách nhiệm phát triển sản phẩm và thương mại hóa. Mô hình này được thiết kế theo hệ sinh thái năm tầng gồm: nghiên cứu phát triển, ươm tạo, tăng trưởng sớm, tăng tốc mở rộng thị trường và kết nối vốn. Mục tiêu lâu dài là hình thành hạ tầng mềm cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của Thủ đô. Bên cạnh đó, theo kế hoạch, các nhiệm vụ về kinh tế số và xã hội số sẽ chiếm ít nhất 70% trong chương trình tăng tốc chuyển đổi số của Thủ đô. Công nghệ sẽ được đưa vào từng lĩnh vực, từ thương mại, logistics, công nghiệp văn hóa, du lịch, làng nghề, nông nghiệp đến y tế, giáo dục và quản lý đô thị.

Với tỉnh Phú Thọ, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương cho biết: Sau 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết 57, nhận thức của các cấp, ngành về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã có sự thay đổi căn bản, thống nhất và toàn diện. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là nhiệm vụ riêng của ngành chuyên môn mà đã trở thành nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Phú Thọ đã chuyển từ tư duy "quản lý bằng văn bản hành chính" sang "điều hành bằng dữ liệu và đánh giá bằng hiệu quả thực chất". Tỉnh đang xây dựng hệ thống quản trị, điều hành tăng trưởng dựa trên dữ liệu thời gian thực, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, gắn với các chỉ số KPI, OKR và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dự báo, cảnh báo. Xác lập nguyên tắc dữ liệu phải "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", tỉnh chuẩn bị triển khai "Chiến dịch 60 ngày dữ liệu", nhằm tổng rà soát, chuẩn hóa toàn bộ cơ sở dữ liệu chuyên ngành từ tỉnh đến cơ sở.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ, tăng trưởng bền vững phải dựa trên năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP), mà khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng. Thay vì đầu tư dàn trải, tỉnh tập trung giải quyết các bài toán lớn mang tính chiến lược. Trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ cao, Phú Thọ định hướng thu hút FDI thế hệ mới trong các lĩnh vực điện tử, bán dẫn, thúc đẩy chuyển giao công nghệ để nâng tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu lên trên 50% vào năm 2030. Về nông nghiệp, địa phương tập trung phát triển các sản phẩm đặc sản theo chuỗi giá trị và ứng dụng công nghệ cao. Đối với du lịch, Phú Thọ xác định phát triển "du lịch thông minh - kinh tế trải nghiệm - công nghiệp văn hóa số". Đến nay, khoảng 100 di tích lịch sử, làng nghề đã được số hóa bằng công nghệ 3D, VR360 và tích hợp mã QR. Trong lĩnh vực môi trường và phát triển bền vững, tỉnh đang thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh, đồng thời triển khai hệ thống cảnh báo sớm thiên tai tích hợp dữ liệu đa nguồn và trí tuệ nhân tạo.

Còn tại Đồng Nai, Phó Bí thư Thành ủy Đồng Nai Võ Tấn Đức chia sẻ, địa phương đã chuyển mạnh từ giai đoạn quán triệt chủ trương sang tạo ra những kết quả thực chất. Tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt gần 100%; mô hình quản trị dựa trên dữ liệu giúp tiết kiệm khoảng 34 tỷ đồng ngân sách mỗi năm. Đáng chú ý, Đồng Nai đang từng bước hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với doanh nghiệp là trung tâm, viện trường là nền tảng tri thức và người dân là chủ thể sáng tạo. Chuỗi giá trị đổi mới sáng tạo đang được kết nối từ đào tạo, nghiên cứu, phát triển công nghệ đến thương mại hóa sản phẩm.
Địa phương này cũng đang xây dựng các không gian phát triển mới cho khoa học công nghệ như Khu Đổi mới sáng tạo Bình An, Khu Khoa học và Công nghệ Đồng Xoài, Khu Công nghệ số tập trung Long Thành cùng 41 không gian sáng tạo cấp xã, phường.

Tháo gỡ điểm nghẽn dữ liệu, tăng cường năng lực tự chủ công nghệ

Bên cạnh những kết quả bước đầu đạt được trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, nhiều địa phương cũng thẳng thắn chỉ ra những điểm nghẽn và kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện thể chế, hạ tầng dữ liệu và cơ chế thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm tạo động lực cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Theo Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là hạ tầng dữ liệu số và các nền tảng dùng chung chưa được kết nối đồng bộ giữa Trung ương và địa phương. Các cơ sở dữ liệu chuyên ngành còn phân tán, thiếu chuẩn hóa và chưa bảo đảm khả năng chia sẻ, liên thông, khiến địa phương gặp khó khăn trong việc khai thác dữ liệu thời gian thực để phục vụ công tác phân tích, dự báo và điều hành phát triển kinh tế - xã hội.

Một khó khăn khác được địa phương chỉ ra là cơ chế thu hút, sử dụng và trọng dụng nhân tài khoa học công nghệ hiện chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Việc xây dựng các nhóm chuyên gia, nhóm nghiên cứu mạnh gắn với các bài toán thực tiễn của địa phương như quản trị dữ liệu, công nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch thông minh và kinh tế xanh còn thiếu cơ chế đủ mạnh về giao nhiệm vụ, trao quyền và đánh giá kết quả. Phú Thọ cho rằng, việc thu hút nhân tài không thể thực hiện theo phong trào mà phải gắn với các nhiệm vụ cụ thể, sản phẩm cụ thể và trách nhiệm rõ ràng.

Từ thực tiễn triển khai, Phú Thọ kiến nghị Trung ương đẩy nhanh tiến độ xây dựng, hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, ban hành các quy chuẩn kỹ thuật đồng bộ nhằm bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu xuyên suốt từ Trung ương đến cấp xã. Đồng thời, địa phương đề nghị sớm xây dựng khung cơ chế đủ mạnh cho việc đặt hàng, thu hút, sử dụng và đánh giá đội ngũ nhân lực khoa học công nghệ theo kết quả đầu ra; tạo điều kiện để các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia cùng tham gia giải quyết các bài toán phát triển địa phương, qua đó từng bước hình thành năng lực tự chủ về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phó Bí thư Thành ủy Đồng Nai Võ Tấn Đức nêu lên bốn điểm nghẽn lớn đang cản trở địa phương, đó là: Dữ liệu thiếu đồng bộ làm hạn chế năng lực phân tích chiến lược của trí tuệ nhân tạo (AI); Cơ chế tài chính và khung thử nghiệm công nghệ chưa hoàn thiện; Việc thương mại hóa tài sản trí tuệ từ tự chủ đại học còn vướng mắc; Nguồn nhân lực công nghệ cao (như bán dẫn, AI) chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, Đồng Nai kiến nghị Trung ương sớm hoàn thiện hệ thống cơ chế tài chính đặc thù cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xây dựng các quỹ đầu tư mạo hiểm và định mức kinh tế - kỹ thuật phù hợp để tạo dư địa cho địa phương chủ động đổi mới sáng tạo. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế hợp tác công - tư, cơ chế khai thác tài sản công và thương mại hóa tài sản trí tuệ từ các cơ sở giáo dục đại học, qua đó thúc đẩy phát triển doanh nghiệp công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Địa phương cũng đề nghị sớm ban hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới nhằm tạo không gian thể chế đủ rộng cho đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ cao.