Ông Châu Văn No, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh ấp Phú Xuân, xã Tầm Vu, là thành viên của tổ khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tân Trụ-Châu Thành.
Tháng Bảy, giữa những hàng bia mộ trắng thẳng tắp tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tân Trụ - Châu Thành, tỉnh Tây Ninh, tiếng khoan đá, tiếng cuốc, tiếng xẻng vang lên đều đặn từ sáng sớm đến chiều muộn. Dưới cái nắng gay gắt của mùa hè Nam Bộ hay những cơn mưa bất chợt, hàng chục cán bộ, chiến sĩ, cựu chiến binh và tình nguyện viên vẫn miệt mài bên từng phần mộ.
Họ đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt: lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính để phục vụ giám định ADN. Đó là một phần trong Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được triển khai trên toàn tỉnh Tây Ninh - nơi hiện có hàng chục nghìn phần mộ liệt sĩ yên nghỉ, sau các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và làm nghĩa vụ quốc tế.
Đi tìm tên cho những người đã ngã xuống
Các tổ công tác thực hiện công việc một cách cẩn trọng, đầy trách nhiệm.
Tại xã Tầm Vu, địa phương đang quản lý Nghĩa trang Liệt sĩ Tân Trụ - Châu Thành với hơn 3.000 phần mộ, trong đó có 1.455 mộ chưa xác định được thông tin, không khí làm việc luôn khẩn trương. Nhiều ngôi mộ đã trải qua nhiều lần cải tạo, nâng cấp. Lớp bê tông kiên cố cùng đất đá chồng chất qua thời gian khiến công tác khai quật gặp không ít khó khăn. Tuy nhiên, điều đó không làm chùn bước những người đang trực tiếp tham gia chiến dịch.
Ông Châu Văn No, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh ấp Phú Xuân, xã Tầm Vu, là thành viên của tổ khai quật. Từng tham gia chiến trường Campuchia giai đoạn 1987-1989, người cựu chiến binh ấy hiểu sâu sắc giá trị của sự hy sinh và nỗi đau mất mát mà chiến tranh để lại.
Gần 40 năm sau ngày rời quân ngũ, ông lại khoác lên mình một nhiệm vụ mới: góp phần tìm lại danh tính cho những đồng đội chưa biết tên. “Tham gia chiến dịch này tôi rất vui mừng. Đây là trách nhiệm lớn lao và là cách giáo dục truyền thống cho thế hệ sau. Chúng tôi mong các anh hùng liệt sĩ tìm được danh tính để trở về với gia đình, với nguồn cội. Vì vậy, chúng tôi càng phải làm thật bài bản, thật cẩn trọng để xứng đáng với sự hy sinh của các anh” ông No chia sẻ.
Chiến dịch lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN đang là hành trình tri ân đầy nhân văn của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, và cũng là nhiệm vụ chuyên môn quy mô lớn chưa từng có. Sau mỗi mẫu vật được thu nhận là hy vọng về một ngày những người con đã hy sinh cho Tổ quốc được gọi đúng tên mình, trở về với gia đình sau nhiều thập kỷ mòn mỏi đợi chờ. Trong ảnh: Công tác số hoá.
Để thực hiện nhiệm vụ, xã Tầm Vu đã thành lập ba đội công tác với 74 thành viên, huy động lực lượng dân quân thường trực, cán bộ chuyên môn, nhân viên y tế, đoàn viên thanh niên và các tình nguyện viên. Từ ngày phát động chiến dịch, các tổ công tác làm việc liên tục, kể cả thứ bảy và chủ nhật. Cùng với những người trực tiếp làm nhiệm vụ còn có sự chung tay của cả cộng đồng.
Bà Nguyễn Thị Bích Tuyền, Phó Chủ tịch UBND xã Tầm Vu cho biết ngoài nguồn kinh phí Nhà nước, địa phương còn nhận được sự đồng hành của hệ thống chính trị và đông đảo người dân. Các nhóm thiện nguyện hỗ trợ nguyên vật liệu, rau củ, nhu yếu phẩm, chuẩn bị bữa ăn chính và các suất ăn giữa giờ cho lực lượng làm nhiệm vụ. “Điều đáng quý là có sự đồng hành rất lớn của người dân và các nhóm thiện nguyện. Những hỗ trợ đó tiếp thêm động lực để các lực lượng hoàn thành nhiệm vụ,” bà Tuyền nói.
Mòn mỏi những cuộc tìm kiếm
Cán bộ chính sách xã Bình Hiệp, tỉnh Tây Ninh thông báo kế hoạch lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ để thực hiện công tác đối chiếu.
Tìm về những gia đình có thân nhân là liệt sĩ, chúng tôi cảm nhận rõ những khoảng trống mà chiến tranh để lại chưa thể lấp đầy dù đã hơn nửa thế kỷ trôi qua. Nhiều người chưa từng được gặp cha, gặp ông, chỉ biết về người thân qua những kỷ vật cũ và lời kể của thế hệ trước. Nhưng trong mỗi gia đình vẫn luôn hiện hữu một niềm mong mỏi: tìm được danh tính, tìm được nơi an nghỉ của người đã khuất để hành trình chờ đợi kéo dài hàng chục năm có thể khép lại.
Có người mẹ mất đi vẫn chưa biết con mình nằm ở đâu. Có người vợ dành trọn tuổi thanh xuân để chờ đợi. Và cũng có những thế hệ con cháu tiếp tục hành trình tìm kiếm người thân mà cha mẹ họ chưa kịp hoàn thành. Anh Huỳnh Văn Giải (ngụ xã Tầm Vu) là cháu nội liệt sĩ Huỳnh Hữu Thời, người hy sinh từ năm 1950. Hơn 70 năm qua, từ thời bà nội anh đã miệt mài đi tìm nhưng chưa một lần xác định được nơi an nghỉ của ông. “Gia đình tôi tìm kiếm suốt nhiều năm nhưng không có kết quả. Bà nội lúc còn sống luôn mong tìm được phần mộ của ông để đưa về với gia đình. Nay có chiến dịch này, chúng tôi hy vọng biết đâu ông nội cũng nằm trong số những phần mộ được xác định danh tính,” anh Giải xúc động nói.
Nỗi mong mỏi ấy cũng là tâm nguyện của anh Phạm Văn Rấp (ngụ xã Bình Hiệp), cháu gọi liệt sĩ Võ Văn Bồi là cậu ruột. Theo lời kể của gia đình, liệt sĩ Võ Văn Bồi sinh năm 1935, là chiến sĩ đặc công và hy sinh năm 1962. Trước khi mất, ông chưa lập gia đình.
Người chị gái của ông là bà Võ Thị Bài - mẹ anh Rấp - đã dành nhiều năm đi tìm em trai nhưng không có kết quả. Ngay cả khi bà qua đời năm 2021, tâm nguyện đưa em trai trở về quê hương vẫn chưa thực hiện được. “Từ hồi mẹ còn sống, mẹ đi tìm dữ lắm nhưng không được. Gia đình cũng nhiều lần dò hỏi, tìm kiếm khắp nơi. Bây giờ Nhà nước triển khai chiến dịch xác định ADN, chúng tôi chỉ mong có cơ hội tìm được cậu để đưa về thờ cúng”, anh Rấp chia sẻ.
Hành trình tri ân bằng khoa học và trách nhiệm
Mọi công tác được làm bài bản, cẩn trọng.
Theo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh, toàn tỉnh hiện có 18.591 phần mộ cần lấy mẫu tại 18 nghĩa trang liệt sĩ. Để triển khai nhiệm vụ, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã thành lập 35 đội lấy mẫu với 288 tổ công tác và 1.668 thành viên tham gia.
Đây là lực lượng quy mô lớn chưa từng có, thể hiện quyết tâm cao trong việc thực hiện chủ trương xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng phương pháp ADN. Sau gần hai tháng triển khai, từ ngày 4/6 đến ngày 24/7/2026, toàn tỉnh đã lấy mẫu được 14.360 trong tổng số 18.591 phần mộ, đạt hơn 77%. Trong đó, 11.567 phần mộ đủ điều kiện lấy mẫu phục vụ giám định ADN; 13 địa phương đã hoàn thành công tác lấy mẫu. Sau mỗi buổi làm việc, các tổ công tác đều thực hiện nghiêm quy trình kiểm đếm, đối soát, đánh dấu khu vực, niêm phong hiện trường và bảo quản mẫu.
Toàn bộ hồ sơ được số hóa, lưu trữ chặt chẽ nhằm bảo đảm tính chính xác và khả năng đối chiếu sau này. Dự kiến trong đợt đầu, khoảng 8.000 mẫu hài cốt sẽ được bàn giao cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để phục vụ giám định ADN.
Đại tá Nguyễn Minh Tấn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Tây Ninh cho biết quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn. Nhiều nghĩa trang đã qua nhiều lần nâng cấp với kết cấu mộ kiên cố, khiến việc khai quật mất nhiều thời gian. Tỷ lệ hài cốt không đủ điều kiện lấy mẫu ở một số nơi khá cao do đã bị phân hủy mạnh sau nhiều năm an táng.
Tuy nhiên, với sự chỉ đạo xuyên suốt của Ban Chỉ đạo 515 Quân khu, Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng sự chung tay của các sở, ngành và địa phương, chiến dịch đang được triển khai đúng tiến độ. Các lực lượng an ninh, quân sự cũng duy trì chế độ canh gác 24/7 tại các nghĩa trang và khu vực lưu trữ mẫu nhằm bảo đảm an toàn. Thời gian tới, Tây Ninh tiếp tục đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu, tăng cường công tác lưu trữ, bảo quản, đồng thời phối hợp với các cơ quan chuyên môn để tổ chức bàn giao mẫu phục vụ giám định ADN.
Giữa những hàng bia ghi “liệt sĩ chưa xác định được thông tin” nơi nghĩa trang, từng mẫu hài cốt được nâng niu, từng hồ sơ được đối chiếu, từng kết quả ADN được chờ đợi. Đó là đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam; là sự tri ân được thực hiện bằng khoa học, trách nhiệm và bằng trái tim của những người ở lại.
“Việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN là cơ hội để từng bước xác định danh tính những người đã hy sinh, đáp ứng nguyện vọng của thân nhân, góp phần làm vơi đi những mất mát, day dứt kéo dài qua nhiều thế hệ và thực hiện tốt công tác đền ơn đáp nghĩa”, Đại tá Nguyễn Minh Tấn chia sẻ.