Trong định hướng chiến lược đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có những gợi mở mang tầm vóc lịch sử về việc nghiên cứu, thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa nhằm chuyển hóa các nguyên lý của chủ nghĩa xã hội từ tầm nhìn vĩ mô thành thực tiễn sinh động. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng chuyển đổi số được coi là hai nền tảng cốt lõi, là "bệ phóng" song hành đưa chính quyền cơ sở bứt phá.
Nhiều năm trước, hình ảnh người dân cầm xấp hồ sơ đi lại nhiều lần giữa các cơ quan công quyền, hay doanh nghiệp chật vật hoàn tất giấy phép đầu tư từng là lực cản không nhỏ đối với phát triển kinh tế. Về bản chất, cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là cắt giảm giấy tờ. Đó là cuộc cải cách về tư duy quản trị nhà nước: Khi các rào cản được xóa bỏ, chi phí tuân thủ của người dân và doanh nghiệp giảm mạnh, không chỉ tạo ra môi trường đầu tư thông thoáng mà còn trực tiếp củng cố niềm tin của nhân dân vào bản chất ưu việt của chế độ.
PGS,TS Đặng Quang Định, Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Ảnh tư liệu: Văn Điệp/TTXVN
Khẳng định nền tảng đầu tiên để xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa chính là sự thay đổi trong tư duy quản trị, chuyển từ nền hành chính "cai quản" sang nền hành chính "kiến tạo và phục vụ", Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Quang Định (Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng xã, phường xã hội chủ nghĩa phải là nơi mà thủ tục hành chính được đơn giản hóa, công khai và minh bạch; người dân được đối xử với tư cách là chủ thể của sự phát triển chứ không phải đối tượng thụ động. Việc cải cách này không chỉ là công cụ kỹ thuật mà là phương thức nâng cao tính minh bạch, giảm tiêu cực.
Nghị định 121/2025/NĐ-CP ra đời, quy định việc thực hiện nguyên tắc “phi địa giới hành chính” khi thực hiện giải quyết thủ tục hành chính cho người dân là một minh chứng rõ nét được người dân ủng hộ. Nghị định này cho phép người dân có quyền đến bất cứ UBND cấp xã nào để yêu cầu được giải quyết các thủ tục hành chính mà không phụ thuộc vào nơi cư trú.
Mô hình “một cửa phi địa giới hành chính” đã đem lại hiệu quả rõ rệt khi người dân được giải quyết các thủ tục hành chính linh hoạt và thuận lợi, giúp cho nhiều địa phương “tăng tốc” khi thực hiện các nhiệm vụ chính trị. Theo công bố gần đây của Bộ Nội vụ, kết quả PAR Index 2024 ghi nhận thành phố Hải Phòng vươn lên vị trí số 1 cả nước về Chỉ số cải cách hành chính và Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS).
Điều đó cho thấy, một nền hành chính tinh gọn, phản ứng nhanh chính không chỉ là động lực để nền kinh tế vận hành hiệu quả hơn mà đã trở thành yếu tố nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư. Đặc biệt, kể từ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều thủ tục được cắt giảm từ 30-50% thời gian xử lý; người dân yên tâm đầu tư và xã hội vận hành hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, cải cách hành chính chỉ thực sự tạo ra bước đột phá khi đi cùng chuyển đổi số. Trong kỷ nguyên kinh tế số, năng lực cạnh tranh của một địa phương nằm ở tốc độ xử lý dữ liệu và mức độ số hóa nền hành chính. Tại nhiều địa phương, Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh (IOC) đã trở thành mô hình tiêu biểu về quản trị số cấp cơ sở, nơi mọi phản ánh về môi trường, trật tự đô thị đều được tiếp nhận, xử lý và công khai tiến độ trên nền tảng số.
Trong bộ tiêu chí xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa của Hải Phòng, mục tiêu chuyển đổi số và cải cách hành chính được áp dụng mức kỷ lục: Yêu cầu 100% văn bản hành chính được xử lý trên môi trường mạng và tỷ lệ hồ sơ thủ tục hành chính trực tuyến toàn trình đạt trên 95%. Sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế tốc độ cao và số hóa toàn diện thủ tục hành chính tại Hải Phòng chính là bằng chứng đanh thép cho thấy: Khi rào cản hành chính được gỡ bỏ và công nghệ được áp dụng sâu rộng, địa phương sẽ giải phóng được sức lao động, thu hút đầu tư khổng lồ và giữ vững đà tăng trưởng ngoạn mục
Theo ý kiến của một số nhà khoa học, chuyển đổi số thành công không nằm ở số lượng phần mềm được triển khai mà nằm ở khả năng thay đổi phương thức vận hành của bộ máy nhà nước. Nếu dữ liệu được liên thông, quy trình được số hóa và người dân được tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn, khi đó chính quyền số mới thực sự phát huy giá trị.
Các chuyên gia đề xuất chỉ số định lượng "Phường không giấy tờ", yêu cầu 100% hồ sơ công việc tại cấp phường được xử lý trên môi trường mạng, đồng thời công dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình đối với các thủ tục thiết yếu.
Theo phân tích của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Hà (Học viện Hành chính và Quản trị công), đến giữa năm 2025, cả nước đã có hơn 83,5 triệu tài khoản định danh điện tử được đăng ký, trong đó khoảng 60 triệu tài khoản đạt mức xác thực cấp 2 đủ điều kiện giao dịch công trực tuyến. Đây là hạ tầng khổng lồ để người dân không cần đến trụ sở mà vẫn thực hiện được mọi giao dịch hành chính.
Cùng quan điểm này, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bình Minh (Viện Công nghệ và Kinh tế số, Đại học Bách khoa Hà Nội) đưa ra một thước đo rất thực tiễn: 100% hồ sơ phải có trạng thái tra cứu rõ ràng; tỷ lệ kiến nghị được phản hồi đúng hạn hướng tới đạt trên 90-95%.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Bình Minh nhấn mạnh, trong kỷ nguyên chuyển đổi số, nội hàm của mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa phải gắn với quản trị hiện đại dựa trên công nghệ và dữ liệu. Điều này bao gồm việc xây dựng chính quyền số, số hóa quy trình quản lý, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, sử dụng dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định và tăng cường kết nối giữa chính quyền với người dân thông qua nền tảng số.
Cán bộ, công chức Trung tâm phục vụ hành chính công phường Tân Ninh, tỉnh Tây Ninh giải quyết thủ tục hành chính cho người dân. Ảnh: Minh Phú/TTXVN
Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cho biết, Thủ đô đã khẩn trương xây dựng Đề án thí điểm mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa” với 54 tiêu chí đo lường thực chất, trong đó tiêu chí nhóm 1 và nhóm 8 đặt trọng tâm tuyệt đối vào tỷ lệ thủ tục hành chính giải quyết đúng hạn, sự hài lòng của dân (SIPAS), tỷ lệ người dân có kỹ năng số, và dịch vụ công trực tuyến toàn trình.
Thành phố Hà Nội cũng xác định chuyển đổi số đang được xem là nhiệm vụ chiến lược. Việc số hóa dữ liệu dân cư, thanh toán không dùng tiền mặt và dịch vụ công trực tuyến toàn trình đang được đẩy mạnh. Bên cạnh đó, đẩy nhanh kết nối dữ liệu liên thông từ thành phố đến cơ sở giúp tiết kiệm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý và giảm áp lực cho đội ngũ cán bộ…
Đây chính là bước chuyển từ “chính quyền hành chính” sang “chính quyền kiến tạo phát triển” theo đúng chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm!
Khi một xã, phường cắt giảm tối đa chi phí giao dịch, xây dựng được môi trường dữ liệu minh bạch, giải quyết công việc nhanh chóng, đó sẽ là thỏi nam châm thu hút các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, thúc đẩy kinh tế số và kinh tế tuần hoàn.
Đây chính là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng GRDP đạt mức 2 con số và hiện thực hóa mục tiêu của đất nước là phát triển nhanh, bền vững, đến năm 2030, trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế quy mô hàng đầu thế giới.
Như vậy, “bệ phóng song hành” từ cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số sẽ mở ra không gian phát triển mới mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế và góp phần hiện thực hóa khát vọng xây dựng nước Việt Nam phát triển hùng cường, thịnh vượng vào năm 2045…