Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh phát biểu họp báo tại Bắc Kinh. Ảnh: Kyodo/TTXVN
Phát biểu tại họp báo thường kỳ ngày 25/2, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh kêu gọi các bên giữ bình tĩnh, tránh những hành động có thể dẫn tới hiểu lầm hoặc tính toán sai lầm. Bà cho biết Trung Quốc luôn cho rằng vũ khí hạt nhân không được sử dụng, chiến tranh hạt nhân không được phép xảy ra và các nghĩa vụ không phổ biến hạt nhân quốc tế phải được tuân thủ nghiêm túc. Phản ứng của Bắc Kinh được đưa ra trong bối cảnh tranh cãi quốc tế gia tăng quanh vai trò của Trung Quốc khi cuộc xung đột bước sang năm thứ năm.
Trước đó, Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga (SRV) tuyên bố Anh và Pháp đang tích cực làm việc nhằm cung cấp cho Ukraine vũ khí hạt nhân hoặc thiết bị phóng xạ dạng “bom bẩn”. Nga không đưa ra bằng chứng cụ thể cho cáo buộc này trong khi cả Anh và Pháp đều bác bỏ.
Trong cuộc họp với Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại Bắc Kinh cùng ngày, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tái khẳng định ủng hộ đối thoại nhất quán về xung đột. Theo tuyên bố chung, hai bên ủng hộ nỗ lực hướng tới lệnh ngừng bắn và hòa bình lâu dài dựa trên Hiến chương Liên hợp quốc cùng các nguyên tắc của Liên hợp quốc. Chủ tịch Tập Cận Bình cũng nhấn mạnh cần có sự tham gia bình đẳng của tất cả các bên và xem xét các quan ngại an ninh hợp pháp.
Lập trường phản đối sử dụng vũ khí hạt nhân được ông Tập Cận Bình đưa ra từ cuối năm 2022, trong bối cảnh Nga từng phát đi tín hiệu răn đe hạt nhân. Khi đó, nhà lãnh đạo Trung Quốc kêu gọi cộng đồng quốc tế cùng phản đối việc sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân nhằm ngăn chặn khủng hoảng hạt nhân tại châu Âu hoặc châu Á. Quan điểm này tiếp tục được lặp lại trong văn kiện sáu điểm về giải pháp chính trị cho khủng hoảng Ukraine do Trung Quốc và Brazil công bố tháng 5/2024.
Trong khi đó, vai trò của Trung Quốc tiếp tục là chủ đề tranh luận tại Liên hợp quốc. Tại một phiên họp Hội đồng Bảo an, Phó Đại diện thường trực của Mỹ tại Liên hợp quốc Tammy Bruce cho rằng Trung Quốc vẫn là yếu tố hỗ trợ mang tính quyết định cho cỗ máy chiến tranh của Nga. Bà kêu gọi Bắc Kinh chấm dứt xuất khẩu hàng hóa lưỡng dụng và ngừng mua dầu của Nga nếu thực sự mong muốn hòa bình. Đại sứ Trung Quốc tại Liên hợp quốc bác bỏ cáo buộc, gọi đây là nhận định không thể chấp nhận. Ông khẳng định Trung Quốc không cung cấp vũ khí sát thương cho bất kỳ bên nào và thực hiện kiểm soát nghiêm ngặt đối với hàng hóa lưỡng dụng.
Vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân cũng nổi lên sau khi hiệp ước New Start giữa Mỹ và Nga hết hiệu lực thời gian vừa qua. Tại Hội nghị Giải trừ quân bị ở Geneva, phía Mỹ tiếp tục cáo buộc Trung Quốc tiến hành thử nghiệm hạt nhân và mở rộng kho vũ khí với sự hỗ trợ từ Nga. Đại sứ Trung Quốc phụ trách giải trừ quân bị bác bỏ cáo buộc là vô căn cứ, đồng thời cho rằng việc yêu cầu Trung Quốc tham gia đàm phán kiểm soát vũ khí ba bên là không công bằng và thiếu thực tế do môi trường chiến lược khác biệt.
Ở chiều ngược lại, Đại sứ Ukraine tại Trung Quốc Olexander Nechytaylo trong một bài viết gần đây đánh giá cao lập trường phản đối sử dụng vũ khí hạt nhân của Bắc Kinh, coi đây là tín hiệu quan trọng đối với an ninh toàn cầu.
Diễn biến mới cho thấy vấn đề hạt nhân đang trở thành một trục căng thẳng nổi bật trong giai đoạn hiện nay. Trong bối cảnh cơ chế kiểm soát vũ khí suy yếu và các kênh đối thoại chiến lược còn hạn chế, lập trường của các cường quốc sẽ tiếp tục được theo dõi sát sao như một yếu tố then chốt ảnh hưởng tới ổn định an ninh châu Âu và toàn cầu.