Tàu thuyền ở eo biển Hormuz, gần thành phố cảng Bandar Abbas, Iran. Ảnh: The Guardian/TTXVN
Dữ liệu từ công ty theo dõi hàng hải Kpler cho thấy tàu chở dầu Advantage Victory mang theo hai triệu thùng dầu thô đang trên hành trình tới châu Âu sau khi rời Vùng Vịnh vào cuối tháng 5, trở thành chuyến hàng đầu tiên như vậy kể từ tháng 3
Theo kênh Al Jazeera của Qatar tối 10/6, tàu chở dầu Advantage Victory treo cờ Quần đảo Marshall, đã đi qua eo biển Hormuz vào ngày 27/5 mà không công bố điểm đến của mình.
Chỉ đến ngày 8/6, tàu Advantage Victory mới tiết lộ điểm đến khi tín hiệu AIS của nó hiển thị “NL RTM” – mã nhận dạng của thành phố Rotterdam tại Hà Lan, một trong những cảng biển lớn nhất châu Âu. Dự kiến tàu Advantage Victory sẽ cập cảng vào ngày 7/7.
Theo tín hiệu định vị của Advantage Victory, hiện con tàu này đang hoạt động ngoài khơi Madagascar.
Tàu Advantage Victory được chất đầy dầu thô của Iraq tại cảng Basra trong các ngày 24/2 và 1/3.
Theo dữ liệu của Kpler, kể từ ngày 1/3 đã có khoảng 103 tàu chở dầu rời Vùng Vịnh qua eo biển Hormuz, vận chuyển tổng cộng khoảng 185 triệu thùng dầu thô, nhưng Advantage Victory là tàu chở dầu đầu tiên đi qua eo biển Hormuz mang dầu tới châu Âu kể từ ngày 1/3.
Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, khiến mọi gián đoạn tại đây đều có ý nghĩa lớn đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu.
Hai tuyến hàng hải của eo biển Hormuz, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.
Bình thường, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khoảng 20 triệu thùng dầu và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua đây mỗi ngày, chiếm gần một phần tư thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu.
Phần lớn lượng dầu này được tiêu thụ tại châu Á, trong đó Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc chiếm đa số lượng dầu thô đi qua eo biển Hormuz. Châu Âu cũng phụ thuộc vào tuyến đường này cho một phần đáng kể khí tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Qatar.
Không giống nhiều tuyến hàng hải chiến lược khác, eo biển Hormuz gần như không có phương án thay thế quy mô lớn khả thi: chỉ có Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vận hành các đường ống dẫn dầu, nhưng tổng công suất vẫn thấp hơn nhiều so với lưu lượng qua eo biển.
Kể từ khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz vào ngày 2/3, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công gần đây vào Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này, thị trường năng lượng toàn cầu vào tình trạng biến động nghiêm trọng.
Sự gián đoạn qua eo biển Hormuz được các nhà phân tích đánh giá là cú sốc nghiêm trọng nhất đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu kể từ các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970.
Tàu chở dầu cập cảng Mumbai, Ấn Độ, sau khi di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: ANI/TTXVN
Theo các nguồn tin ngoại giao, Pakistan, quốc gia đóng vai trò trung gian, đã đề xuất sáng kiến điều tiết hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, trong đó bao gồm khả năng triển khai các lực lượng tuần tra chung với sự tham gia của Mỹ và Iran nhằm bảo đảm an toàn hàng hải. Tuy nhiên, đề xuất này chưa nhận được sự đồng thuận từ các bên liên quan.
Ngày 18/5, theo hãng thông tấn bán chính thức Tasnim, cơ quan an ninh cấp cao nhất của Iran - Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao - thông báo thành lập một cơ quan mới nhằm quản lý eo biển này - tuyến hàng hải mà Tehran trên thực tế đã phong tỏa và có kế hoạch thu phí các tàu thuyền đi qua.
Trên tài khoản X chính thức, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran cho biết, Cơ quan Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) sẽ cung cấp “cập nhật theo thời gian thực về hoạt động tại eo biển Hormuz và những diễn biến mới nhất”.
Ngày 21/5, Iran đăng bản đồ khu vực bao trùm một phần vùng biển ngoài khơi UAE và Oman, mô tả đây là khu vực do lực lượng nước này giám sát.
Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) cho biết: "Thẩm quyền quản lý bắt đầu từ đường nối giữa mũi đất Kuh-e Mubarak của Iran và khu vực phía nam thành phố Fujairah của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), kéo dài đến đường nối giữa đảo Qeshm của Iran và vùng Umm al-Quwain của UAE".
Tehran cũng đưa ra đề xuất trao quyền quản lý tuyến hàng hải cho Cơ quan Quản lý Eo biển Vùng Vịnh Ba Tư (PGSA). Theo kế hoạch, các tàu thuyền đi qua eo biển sẽ phải nộp phí và tuân thủ chỉ dẫn đối với các tuyến lưu thông được chỉ định. Đại sứ Iran tại Pháp xác nhận Tehran đang tìm kiếm sự phối hợp từ Oman cho kế hoạch này.
Tuy nhiên, 5 quốc gia vùng Vịnh đã gửi thư tới Cơ quan Hàng hải Quốc tế – cơ quan giám sát vận tải biển toàn cầu – kêu gọi các tàu thương mại và tàu hàng không hợp tác với PGSA.
Các quốc gia ký tên gồm Bahrain, Kuwait, Qatar, Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Oman không nằm trong danh sách này, được đề xuất đóng vai trò quản lý khu vực phía Nam eo biển Hormuz. Dẫu vậy, Oman tỏ ra dè dặt trước kế hoạch của Tehran.