Ảnh minh hoạ: Dương Hoa - PV TTXVN tại Italy
Theo truyền thông châu Âu ngày 29/8, chuyên gia băng hà học Olaf Eisen, Giáo sư tại Viện Nghiên cứu vùng Cực và Biển Alfred Wegener, cho rằng, những thảm họa tương tự ở Nepal cũng có thể xảy ra tại châu Âu, đặc biệt là dãy Alps.
Ông Eisen dẫn trường hợp xảy ra tại làng Blatten của Thụy Sĩ hồi tháng 5/2025 làm ví dụ. Khi đó, một vụ sạt lở đá và sông băng đã xảy ra. Chính quyền địa phương đã sơ tán người dân trước đó, song vẫn có người thiệt mạng.
Tuy nhiên, ông Eisen cho rằng, khó có khả năng thảm hoạ tương tự tại dãy Alps đạt quy mô như thảm họa ở Nepal. Ông nói: “Xét về khối lượng đất đá trượt xuống, thảm họa ở Nepal lớn hơn khoảng 10-20 lần so với vụ việc ở Blatten, theo những ước tính hiện nay. Châu Âu là một trong những châu lục nóng lên nhanh nhất, do biến đổi khí hậu do con người gây ra. Các sông băng đang nhanh chóng thu hẹp và tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy, làm mất ổn định các khu vực núi cao”.
Những khu vực có nguy cơ cao nhất nằm ở độ cao khoảng 2.500-3.000 m, trong đó có một số khu vực của Pháp, Italy, Áo và Thụy Sĩ. Ông Eisen nói tiếp: “Cùng với các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng hoặc mưa lớn, những thảm họa thiên nhiên tương tự cũng đang có nguy cơ xảy ra thường xuyên hơn tại đây”.
Khoảng 1.000 sông băng đã biến mất ở Thụy Sĩ kể từ năm 1850. Tổng cộng khoảng 1.000 km vuông diện tích đã mất lớp băng phủ. Một trong những sông băng được theo dõi trong nhiều năm là Weisshorn East. Sông băng này đã xảy ra 3 vụ sụp đổ nhỏ hồi đầu tuần.
Ông Frederic Imboden, Thị trưởng Randa, địa phương giáp khu vực sông băng, nói với truyền thông: “Chúng tôi đã theo dõi sông băng này trong nhiều năm và nhận thấy những chuyển động lặp đi lặp lại - lúc mạnh hơn, lúc yếu hơn”.
Có khả năng vài trăm nghìn mét khối băng sẽ tách khỏi sông băng. Tuy nhiên, theo ông Imboden, hiện chưa có nguy hiểm đối với người dân địa phương. Dù vậy, chính quyền đã đóng cửa các đường mòn dành cho người đi bộ và các tuyến đường dành cho xe đạp.
Sông băng sụp đổ có thể do nhiều nguyên nhân. Một mặt, đây có thể là những quá trình tự nhiên diễn ra theo chu kỳ. Tuy nhiên, ngày càng có nhiều trường hợp bắt nguồn từ biến đổi khí hậu do con người gây ra.
Tình hình đặc biệt nghiêm trọng tại những khu vực trước đây thường xuyên duy trì nhiệt độ dưới mức đóng băng. Những khu vực này chứa lớp đất đóng băng vĩnh cửu, tức lớp đất đã duy trì trạng thái đóng băng liên tục trong ít nhất 2 năm.
Khi nhiệt độ tăng, tầng đất đóng băng vĩnh cửu bắt đầu tan chảy và sông băng bắt đầu tan ở phần đáy. Vì vậy, sông băng không còn bám chắc vào mặt đất như trước. Trong một số trường hợp, người ta đã quan sát thấy túi nước hình thành bên dưới sông băng, trong khi phần đầu sông băng vẫn đóng băng.
Khi xảy ra các đợt nắng nóng hoặc mưa, túi nước này có thể tạo ra áp lực lớn đến mức khiến phần đầu vẫn đóng băng của sông băng bị phá vỡ. Khi đó, toàn bộ khối băng có thể bị trượt ra cùng lúc.
Sự việc tương tự xảy ra năm 2022 tại sông băng Marmolada ở dãy Dolomites của Italy, khi khối băng khổng lồ tách khỏi sông băng, khiến 11 nhà leo núi thiệt mạng.
Ông Eisen nói: “Bảo vệ khí hậu chính là bảo vệ sông băng. Giảm từng 0,1 độ C đều có ý nghĩa. Nếu nhiệt độ trung bình giảm trở lại, các sông băng có thể thích nghi và phát triển”.
Các biện pháp bảo vệ cơ học chỉ mang lại hiệu quả trong thời gian ngắn và chỉ được sử dụng tại một số khu trượt tuyết nhất định, đồng thời đòi hỏi nhiều năng lượng và nhân lực.