Ảnh trái: Người đứng đầu chính quyền Somaliland, Abdirahman Mohamed Abdullahi nói chuyện với Thủ tướng Israel, Benjamin Netanyahu trong bức ảnh do Văn phòng Báo chí Chính phủ Israel công bố ngày 26/12/2025; Ảnh phải - Thủ tướng Netanyahu ký tuyên bố công nhận Cộng hòa Somaliland là một quốc gia độc lập, ngày 26/12/2025. Ảnh: GPO
Trong một thông báo đưa ra hôm 2/7, văn phòng của người đứng đầu chính quyền Somaliland cho biết thỏa thuận này đặt nền tảng cho việc mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như an ninh, đầu tư, công nghệ và phát triển kinh tế.
Căn cứ vào quy trình hiến định, thỏa thuận sẽ được chuyển tới các cơ quan lập pháp của Somaliland để xem xét trước khi tiến hành phê chuẩn.
Theo kênh MM Somali TV ngày 1/7, Tuyên bố Hợp tác Chiến lược Somaliland - Israel được ký tại Jerusalem vào ngày 15/6 vừa qua bởi nhà lãnh đạo Somaliland Abdirahman Mohamed Abdullahi và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đánh dấu một bước tiến mới trong quan hệ ngoại giao giữa hai bên.
Quan hệ này được thiết lập sau khi Israel trở thành quốc gia thành viên Liên hợp quốc đầu tiên công nhận nền độc lập của Somaliland, vùng lãnh thổ đã tuyên bố tách khỏi Somalia vào năm 1991 và đã nhiều lần nỗ lực được công nhận trên trường quốc tế.
Các chuyên gia được kênh Al Jazeera ngày 2/7 dẫn lời cho rằng việc công nhận này, được Israel đưa ra vào cuối năm ngoái, nhằm thiết lập một vị thế chiến lược tại Vịnh Aden - cửa ngõ phía Nam của Biển Đỏ - để đối phó với Iran và các lực lượng thân Tehran trong khu vực, bao gồm lực lượng Houthi.
Trong khi đó, theo nhận định của tờ Arab News ngày 29/12/2025, thông qua "mô hình Somaliland", Israel muốn chứng minh rằng các thực thể Hồi giáo sẵn sàng bình thường hóa quan hệ nếu lợi ích cụ thể của họ được đáp ứng, từ đó thách thức lập trường thống nhất của Liên đoàn Arab vốn luôn gắn việc bình thường hóa với giải pháp cho vấn đề Palestine.
Arab News cũng cho rằng lợi ích chiến lược lớn nhất mà Israel nhắm tới chính là vị trí đắc địa của Somaliland trên Vịnh Aden, sát eo biển Bab Al-Mandab. Đây là "yết hầu" của giao thông hàng hải quốc tế, nhưng cũng là khu vực cực kỳ nhạy cảm do nằm đối diện với Yemen, nơi phong trào Houthi đang kiểm soát.
Việc thiết lập sự hiện diện quân sự hoặc tình báo tại đây có thể giúp Israel đối phó với các mối đe dọa từ Houthi nhắm vào tàu thuyền.
Các tay súng Houthi tại Sanaa, Yemen. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN
Tuy nhiên, việc Israel trở thành quốc gia đầu tiên công nhận Somaliland là quốc gia độc lập đã vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ từ nhiều tổ chức và quốc gia quốc tế, đặc biệt là ở châu Phi, trong cộng đồng Hồi giáo và các nước Arab.
Liên đoàn Arab (AL), Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC), Liên minh châu Phi (AU), Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC) cùng nhiều quốc gia đã lên tiếng bày tỏ quan ngại về quyết định này.
Phản ứng quốc tế tập trung vào lo ngại về chủ quyền của Somalia. Chính phủ Somalia cảnh báo quyết định của Israel có thể ảnh hưởng đến hòa bình khu vực.
Ủy ban Liên minh châu Phi (AUC) và Cơ quan Liên chính phủ về Phát triển (IGAD) cũng đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ động thái của Israel, cho rằng điều này vi phạm luật pháp quốc tế và có nguy cơ gây mất ổn định tại khu vực Sừng châu Phi.
Chủ tịch AUC Mahmoud Ali Youssouf khẳng định Somaliland vẫn là một bộ phận không thể tách rời của Cộng hòa Liên bang Somalia và bác bỏ mọi sáng kiến hoặc hành động nhằm công nhận Somaliland là một thực thể độc lập.
Ông Youssouf nhấn mạnh rằng bất kỳ nỗ lực nào làm suy yếu sự thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Somalia đều đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản của AU và có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, ảnh hưởng tiêu cực tới hòa bình và ổn định của châu lục.
Ban Thư ký IGAD cũng ra tuyên bố tái khẳng định Somalia là một quốc gia thành viên có chủ quyền của IGAD, với sự thống nhất, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ được thừa nhận đầy đủ theo luật pháp quốc tế.
IGAD cho rằng mọi hành động công nhận đơn phương Somaliland đều trái với Hiến chương Liên hợp quốc, Điều lệ AU và Hiệp định thành lập IGAD, đồng thời kêu gọi các đối tác quốc tế tôn trọng luật pháp quốc tế và ủng hộ đối thoại vì hòa bình, ổn định khu vực.
Các tổ chức và quốc gia khác, bao gồm Liên đoàn Arab, Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (OIC), Trung Quốc, Qatar, Iran, Saudi Arabia, Pakistan và Nigeria, cũng lên tiếng phản đối, cảnh báo quyết định này có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm và ảnh hưởng tiêu cực tới hòa bình, ổn định ở Sừng châu Phi cũng như khu vực Biển Đỏ.
Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) kêu gọi các bên liên quan đối thoại để giải quyết vấn đề một cách hòa bình.