Mỏ đất hiếm ở California, Mỹ. Ảnh: AP/TTXVN
Kênh Euronews ngày 6/2 cho biết, theo một tuyên bố chung, trong vòng 30 ngày tới, EU, Mỹ và Nhật Bản dự kiến ký một biên bản ghi nhớ (MoU) về tăng cường an ninh chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược. Thỏa thuận sẽ tập trung vào việc kích thích nhu cầu, đa dạng hóa nguồn cung và hỗ trợ các dự án khai thác, tinh luyện, chế biến và tái chế, qua đó giảm rủi ro gián đoạn nguồn cung toàn cầu.
Đây được xem là một bước đi hiếm hoi cho thấy sự nhượng bộ và phối hợp thương mại của Mỹ dưới thời Chính quyền Tổng thống Trump, trong bối cảnh Washington vẫn duy trì lập trường cứng rắn với nhiều đối tác khác. Theo nội dung dự kiến, khuôn khổ hợp tác cũng sẽ bao gồm các biện pháp phòng ngừa gián đoạn chuỗi cung ứng, thúc đẩy nghiên cứu - đổi mới và tăng cường chia sẻ thông tin về dự trữ khoáng sản.
EU hiện đã ký 14 thỏa thuận thương mại lớn nhằm đa dạng hóa nguồn cung khoáng sản chiến lược, coi đây là yếu tố then chốt để đạt mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 và tăng cường năng lực quốc phòng của khối vào năm 2030. Các khoáng sản như arsenic, baryte, gallium, graphite, tungsten và nam châm vĩnh cửu đóng vai trò thiết yếu trong cả công nghệ sạch lẫn lĩnh vực quốc phòng.
Ủy viên phụ trách Thịnh vượng và Chiến lược Công nghiệp EU Stéphane Séjourné, đại diện cho 27 quốc gia thành viên EU, tham gia các cuộc thảo luận do Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio chủ trì tại Washington. Các cuộc họp diễn ra chỉ vài ngày sau khi một bản báo cáo của EU cho thấy khối này còn cách xa các mục tiêu bảo đảm nguồn cung khoáng sản vào năm 2030, đồng thời bộc lộ mức độ phụ thuộc lớn vào Trung Quốc.
Trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Khoáng sản Chiến lược lần đầu tiên, do Bộ Ngoại giao Mỹ tổ chức với sự tham dự của 50 quốc gia, ông Rubio kêu gọi tăng cường phối hợp để xây dựng một thị trường khoáng sản toàn cầu đa dạng và bền vững hơn. Ông nhấn mạnh rằng ngay cả những quốc gia không sở hữu mỏ khoáng sản cũng có thể đóng vai trò trong khâu tinh luyện hoặc chế biến.
Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance cho biết Washington đang đề xuất thiết lập một cơ chế đặt mức giá sàn đối với khoáng sản chiến lược và thúc đẩy hình thành một khối giao dịch giữa các đồng minh và đối tác. Theo ông, biện pháp này nhằm giảm biến động giá, hỗ trợ đầu tư dài hạn và củng cố chuỗi cung ứng nội địa.
Bộ trưởng Nội vụ Mỹ Doug Burgum cũng cho biết khoảng 30 quốc gia bày tỏ mong muốn tham gia sáng kiến này nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Ông cảnh báo rằng sự thống lĩnh thị trường của một quốc gia có thể xáo trộn giá cả và làm suy yếu năng lực sản xuất của các nước khác.
Song song với các động thái xuyên Đại Tây Dương, Italy và Đức đã gửi một văn bản chung lên Ủy ban châu Âu, kêu gọi tái khẳng định cam kết của EU trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược và xây dựng chuỗi cung ứng an toàn cho doanh nghiệp châu Âu. Sáng kiến này nối tiếp các cam kết được đưa ra tại Hội nghị Thượng đỉnh Italy - Đức hồi tháng 1/2026.
Theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Italy, Rome và Berlin sẽ phối hợp chặt chẽ lập trường tại các diễn đàn quốc tế và ủng hộ các cuộc đàm phán của EU nhằm thiết lập quan hệ đối tác khoáng sản với Mỹ trong thời gian tới.
Tuy nhiên, một số tổ chức xã hội dân sự bày tỏ quan ngại rằng EU đang từ bỏ các cam kết về tự chủ chiến lược quá nhanh trước sức ép từ Washington. Đại diện của mạng lưới tổ chức phi chính phủ European Environmental Bureau cho rằng tự chủ thực sự cần bắt nguồn từ việc đầu tư mạnh mẽ vào tái chế, thay thế vật liệu và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn, thay vì tiếp tục dựa vào khai thác và tiêu thụ tuyến tính.
Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, các sáng kiến hợp tác mới cho thấy khoáng sản chiến lược đang trở thành một trụ cột trung tâm trong chính sách công nghiệp, khí hậu và an ninh của các nền kinh tế lớn.