Mèo hoang ở Australia. Ảnh: Andrew Cooke
Nghiên cứu lần đầu tiên áp dụng phương pháp phân tích ADN đối với thức ăn trong dạ dày mèo hoang tại Australia cho thấy các phương pháp truyền thống có thể đã đánh giá thấp tác động của loài động vật xâm lấn này đối với đa dạng sinh học.
Australia hiện là quốc gia có số loài động vật có vú tuyệt chủng nhiều nhất thế giới. Trong khoảng 238 năm qua, hơn 40 loài động vật có vú bản địa đã biến mất. Hiện gần 700 loài động vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, trong đó ít nhất 200 loài chịu tác động trực tiếp từ mèo hoang, bên cạnh những tác nhân khác như phá hủy sinh cảnh, dịch bệnh và các loài ngoại lai xâm lấn.
Mèo hoang, mèo đi lạc và mèo nuôi thả rông hiện phân bố trên gần như toàn bộ lãnh thổ của quốc gia châu Đại dương. Các nghiên cứu trước đây ước tính chúng đã giết hơn 1,5 tỷ động vật bản địa mỗi năm. Con số này chủ yếu được tổng hợp từ hơn 100 nghiên cứu phân tích thức ăn của mèo bằng phương pháp truyền thống, dựa trên việc quan sát bằng mắt thường các mẫu dạ dày hoặc phân để nhận diện lông, xương, lông vũ và các phần còn sót lại của con mồi.
Tuy nhiên, theo nhóm nghiên cứu, phương pháp này có nhiều hạn chế do xác động vật bị phân hủy rất nhanh trong hệ tiêu hóa của mèo. Hơn một nửa lượng thức ăn trong các mẫu phân tích thường không thể xác định chính xác loài vì chỉ còn lại các mảnh vụn rất nhỏ hoặc đã bị tiêu hóa gần như hoàn toàn. Điều này khiến các loài động vật có kích thước nhỏ hoặc cơ thể mềm, như nhiều loài chim và động vật có vú nhỏ, có khả năng không được ghi nhận đầy đủ.
Để khắc phục hạn chế này, các nhà khoa học đã sử dụng đồng thời phương pháp quan sát truyền thống và kỹ thuật giải trình tự ADN để phân tích mẫu dạ dày của những con mèo hoang bị loại bỏ tại khu bảo tồn Wild Deserts ở bang New South Wales. Đây là lần đầu tiên công nghệ ADN được áp dụng trong nghiên cứu khẩu phần ăn của mèo hoang tại Australia và là một trong rất ít nghiên cứu thuộc loại này trên thế giới.
Kết quả cho thấy phương pháp ADN phát hiện số loài động vật có vú nhiều gấp 2 lần và số loài chim nhiều gấp 3 lần so với phương pháp quan sát bằng mắt thường. Không chỉ phát hiện thêm nhiều loài, phương pháp này còn ghi nhận các loài xuất hiện trong dạ dày của nhiều cá thể mèo hơn, cho thấy tần suất chúng bị săn bắt có thể cao hơn đáng kể so với các ước tính trước đây. Riêng đối với bò sát, phương pháp ADN cho hiệu quả thấp hơn phương pháp truyền thống.
Các nhà khoa học cho rằng phát hiện mới càng nhấn mạnh sự cần thiết phải kiểm soát mèo hoang nhằm bảo vệ đa dạng sinh học. Trong nhiều năm qua, Australia đã xây dựng các khu bảo tồn có hàng rào để loại bỏ mèo hoang, cáo và thỏ, tạo điều kiện cho các loài bản địa phục hồi. Các dự án như Arid Recovery, Wild Deserts và Secret Rocks đã giúp đưa nhiều loài từng tuyệt chủng cục bộ trở lại môi trường sống tự nhiên trước đây của chúng.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu lưu ý không thể mở rộng mô hình khu bảo tồn có hàng rào trên toàn bộ lãnh thổ Australia. Vì vậy, việc xác định chính xác những loài đang chịu rủi ro lớn nhất từ mèo hoang là cơ sở quan trọng để ưu tiên các nguồn lực bảo tồn. Việc áp dụng công nghệ ADN được kỳ vọng sẽ giúp đánh giá đầy đủ hơn tác động của mèo hoang cũng như các loài săn mồi xâm lấn khác đối với hệ sinh thái Australia, qua đó nâng cao hiệu quả của các chương trình bảo tồn trong tương lai.