Hiện trường vụ lở đất khu vực gần cửa khẩu Cát Long thuộc Khu tự trị Tây Tạng, Tây Nam Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN phát
Dẫn lời ông Saswata Sanyal thuộc Trung tâm Quốc tế về Phát triển Miền núi Tích hợp (ICIMOD) có trụ sở tại Kathmandu, hãng thông tấn Nga Tass đưa tin vụ sạt lở này có khả năng đã chặn dòng sông Bhotekoshi và gây ra đợt nước dâng đột ngột đổ về hạ lưu. Ông cho biết đây là những hiểm họa dây chuyền, trong đó những gì xảy ra trên các vùng núi băng giá có thể nhanh chóng gây ngập lụt cho các thị trấn ở hạ lưu.
Các nhà khoa học cho biết, mặc dù sạt lở băng có thể do nhiều yếu tố gây ra, nhưng biến đổi khí hậu thường đóng vai trò quan trọng. Nằm trong khu vực dãy Himalaya đang nóng lên nhanh chóng, Nepal là nơi có hàng nghìn sông băng đang tan chảy và trở nên kém ổn định khi nhiệt độ gia tăng.
Theo các nghiên cứu gần đây, tốc độ mất băng tại các sông băng thuộc khu vực Hindu Kush-Himalaya, bao gồm cả Nepal, đã tăng gấp đôi kể từ năm 2000, gây ra rủi ro to lớn cho gần 2 triệu người dân sinh sống ở hạ lưu các khu vực này.
Nepal đặc biệt dễ bị tổn thương trước hiện tượng "vỡ hồ băng", đôi khi được ví như những cơn sóng thần trong đất liền. Hiện tượng này xảy ra khi các hồ nước hình thành từ băng tan tích tụ quá nhiều nước, khiến bờ hồ bị vỡ, cuốn theo nước cùng đất đá đổ ập xuống các sườn núi dốc đứng.
Một trận lũ tương tự xảy ra tại cùng khu vực này vào năm ngoái có nguyên nhân từ việc vỡ hồ băng ở Tây Tạng (Trung Quốc). Tuy nhiên, các chuyên gia hiện chưa thể xác định liệu sự cố vỡ hồ băng có đóng vai trò nào trong trận lũ lụt tàn khốc đang diễn ra hay không.
Trong khi đó, truyền thông Mỹ dẫn các phân tích địa chất sơ bộ cho biết nguyên nhân có khả năng cao nhất gây ra trận lũ lụt tàn khốc Nepal bắt nguồn từ một khối băng tách khỏi sông băng và rơi xuống thung lũng từ độ cao hơn 1 km.
"Có vẻ như một phần của dòng sông băng trong khu vực đã bị tách rời hoàn toàn, khiến nó rơi thẳng xuống đáy thung lũng từ độ cao hơn 1 km theo phương thẳng đứng", Daniel Shugar, nhà địa chất học tại Đại học Calgary (Canada) - người đã nghiên cứu hình ảnh vệ tinh để phân tích sự việc - cho biết. Ông nói: “Khu vực bên dưới trông như thể vừa có một quả bom phát nổ vậy - đó thực chất chỉ là các lớp trầm tích từ khối băng đã vỡ vụn”.
Theo ước tính của nhà địa chất này, một khối băng rộng khoảng 600 mét đã tách rời khỏi sông băng, cuốn theo hỗn hợp băng và nước đổ xuống đáy thung lũng. Ông đánh giá khối băng này đã rơi từ độ cao hơn 5.000 mét, với quãng đường rơi thẳng đứng gần 1.200 mét. Tuy nhiên, ông cho rằng còn quá sớm để loại trừ các yếu tố khác có thể đã góp phần gây ra sự việc.
Theo dữ liệu sơ bộ, đợt lũ quét tại khu vực biên giới giữa Nepal và Trung Quốc đã cướp đi sinh mạng của ít nhất 150 người. Hàng trăm người bị thương, cùng nhiều nhà cửa và cơ sở hạ tầng bị phá hủy.
Các thông tin trước đó cho thấy ít nhất 384 du khách, trong đó có 291 người nước ngoài, đang mất tích tại khu vực xảy ra lũ quét. Công tác cứu hộ vẫn đang được tiếp tục triển khai.
Tại phía Trung Quốc, các đội cứu hộ đang nỗ lực tiếp cận cửa khẩu biên giới Gyirong nhưng gặp trở ngại lớn do các điểm tắc nghẽn nghiêm trọng trên những tuyến đường dẫn đến khu vực này, hơn 20 giờ sau khi nơi đây bị dòng lũ dữ dội ập đến.
Theo một phóng viên truyền thông nhà nước Trung Quốc đang có mặt tại huyện Gyirong, Tây Tạng, vào sáng 27/8, bùn đất và các mảnh vụn vẫn đang chặn lối vào cửa khẩu.
"Mép của dòng bùn trượt cách cửa khẩu Gyirong khoảng 2,5 km và lớp bùn tại mép dòng trượt dày gần 1,5 mét. Điều này khiến công tác cứu hộ tiếp theo gặp vô vàn khó khăn", đài CCTV đưa tin.
Các đội cứu hộ đang cảnh giác cao độ trước nguy cơ xảy ra thêm các vụ sạt lở bùn và sập đường đồng thời thận trọng đánh giá các rủi ro này trong quá trình tiếp cận cửa khẩu. Truyền thông nhà nước cũng đưa tin những cơn mưa trong đêm tại khu vực này đã gây thêm trở ngại cho công tác cứu hộ.
Việc huy động máy móc hạng nặng và các thiết bị khác để dọn dẹp đường sá là một phần trọng tâm trong công tác ứng phó tính đến thời điểm hiện tại, với nhiều cơ quan chức năng cùng điều động các đội cứu hộ.
Tối 26/8, quân đội Trung Quốc đã điều động thiết bị bay không người lái (UAV) đến khu vực thảm họa để đánh giá mức độ thiệt hại, nhưng cũng phải đối mặt với điều kiện thời tiết phức tạp. Một chiếc UAV khác cũng được triển khai đến khu vực này để hỗ trợ công tác thông tin liên lạc khẩn cấp.