Các nhà khoa học cảnh báo biến đổi khí hậu do con người gây ra đang làm gia tăng mức độ cực đoan của các đợt nắng nóng, trong bối cảnh hiện tượng El Nino tiếp tục mạnh lên.
Người dân Mỹ tắm biển tại Virginia Beach, bang Virginia, trong những ngày nắng nóng của mùa Hè. Ảnh: Ngọc Quang/PV TTXVN tại Mỹ
Theo phóng viên TTXVN tại Washington, báo cáo khí hậu tháng 7 do Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương quốc gia Mỹ (NOAA) công bố ngày 10/8 cho thấy nhiệt độ trung bình tại 48 bang thuộc vùng lục địa Mỹ, không bao gồm Alaska, Hawaii và các vùng lãnh thổ hải ngoại, đạt 24,9 độ C. Đây là mức cao nhất trong lịch sử quan trắc 132 năm của NOAA, đưa tháng 7/2026 trở thành tháng 7 nóng nhất và cũng là tháng nóng nhất từng được ghi nhận tại Mỹ.
Mức nhiệt này cao hơn 1,8 độ C so với mức trung bình của thế kỷ XX, đồng thời phá vỡ kỷ lục 24,89 độ C thiết lập vào tháng 7/1936. Các tháng 7/2012, 2006 và 2022 cũng nằm trong nhóm những tháng nóng nhất từng được ghi nhận.
Hơn 200 kỷ lục nhiệt độ cao nhất mọi thời đại đã bị phá vỡ tại các trạm khí tượng trên cả nước. Trong tháng 7, nhiệt độ trung bình tại cả 48 bang lục địa Mỹ đều vượt mức trung bình của thế kỷ XX và nằm trong nhóm những tháng 7 nóng nhất lịch sử. Tính từ đầu năm, nền nhiệt trung bình của Mỹ đứng thứ hai về mức nóng nhất, chỉ sau năm 2012.
Đáng chú ý, thời tiết cực đoan không chỉ diễn ra vào ban ngày. Nhiệt độ ban đêm trong tháng 7 cũng cao hơn 0,4 độ C so với kỷ lục được thiết lập năm 2022. Tháng 7/2026 đồng thời nằm trong nhóm những tháng 7 khô hạn nhất lịch sử, với lượng mưa trung bình trên cả nước thiếu hụt gần 6,4 mm so với mức trung bình của thế kỷ XX.
Người dân Mỹ tắm biển tại Virginia Beach, bang Virginia, trong những ngày nắng nóng của mùa Hè. Ảnh: Ngọc Quang/PV TTXVN tại Mỹ
Các nhà khoa học cho rằng những diễn biến trên mang dấu ấn rõ nét của biến đổi khí hậu do con người gây ra, chủ yếu liên quan đến việc đốt nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh biến đổi khí hậu, El Nino cũng góp phần làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan. Hiện tượng này bắt đầu từ tháng 6 và đã góp phần tạo nên một “vòm nhiệt” kéo dài nhiều tuần tại khu vực Tây Bắc nước Mỹ.
Nhiệt độ mặt biển cao kỷ lục ở khu vực trung tâm Thái Bình Dương làm thay đổi nơi các cơn bão nhiệt đới hình thành và giải phóng năng lượng, qua đó làm biến dạng dòng tia (jet stream) trên miền Tây nước Mỹ và khiến không khí nóng bị giữ lại. Thời tiết nóng và nhiều gió đồng thời làm gia tăng nguy cơ cháy rừng tại miền Tây, nơi nhiều khu vực đã trải qua tình trạng khô hạn hoặc hạn hán kéo dài nhiều năm.
Những gì xảy ra tại Mỹ phản ánh một xu hướng rộng hơn trên toàn cầu. Theo dữ liệu từ Cơ quan Biến đổi Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), các khu vực có khoảng 900 triệu người sinh sống đã trải qua tháng 7 nóng nhất từng được ghi nhận, trong đó có khu vực Sahel, Trung Mỹ, Pháp và Tây Ban Nha.
Nhiệt độ bề mặt biển trên các đại dương toàn cầu, ngoại trừ các vùng cực, đã lên mức cao nhất từng được ghi nhận. Tại Thái Bình Dương, nhiệt độ mặt biển tiếp tục phá vỡ các kỷ lục cao hằng ngày và được dự báo còn tăng. Nhiệt độ trung bình toàn cầu trong tháng 7 đứng thứ hai về mức nóng nhất từng được ghi nhận, ngang bằng tháng 7/2024 và chỉ thấp hơn kỷ lục tháng 7/2023. Các đợt nắng nóng trên biển cũng khiến nhiệt độ mặt biển lên mức kỷ lục tại một số khu vực ven bờ Đại Tây Dương của châu Âu và phía Tây Địa Trung Hải.
Bể bơi là một trong những địa điểm được nhiều người dân thủ đô Washington, D.C. lựa chọn để tránh nóng trong những ngày nhiệt độ tăng cao. Ảnh: Ngọc Quang/PV TTXVN tại Mỹ
Tại Nam Phi, diễn biến thời tiết trong những ngày qua cho thấy tác động của các hình thái khí hậu cực đoan có thể biểu hiện theo những cách rất khác nhau. Theo phóng viên TTXVN tại Pretoria, Cơ quan Khí tượng Nam Phi (SAWS) đã ban hành cảnh báo về tuyết gây gián đoạn nghiêm trọng tại các huyện Chris Hani, Senqu, Elundini và Matatiele thuộc tỉnh Eastern Cape; đồng thời phát cảnh báo về tuyết, mưa và gió mạnh tại Free State, KwaZulu-Natal và Lesotho. Tuyết dày 10-15 cm được ghi nhận tại dãy núi Drakensberg phía Nam, Lesotho và vùng cao nguyên Eastern Cape, trong khi mưa lớn gây ngập cục bộ tại nhiều khu dân cư và tuyến đường.
Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) và NOAA, xác suất El Nino duy trì đến đầu mùa Xuân năm 2027 lên tới 97%. Giới khí tượng ước tính có tới 81% khả năng hiện tượng này đạt cường độ rất mạnh trong giai đoạn tháng 10-12/2026, thuộc nhóm những đợt El Nino mạnh nhất kể từ khi có số liệu quan trắc năm 1950. Các chuyên gia lưu ý El Nino mạnh lên có thể làm gia tăng nguy cơ hạn hán nghiêm trọng trong mùa Hè 2026-2027 tại vành đai trồng ngô của Nam Phi cũng như Zimbabwe, Malawi, Zambia và Mozambique, đe dọa an ninh lương thực khu vực. Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) ước tính một đợt “siêu” El Nino có thể gây thiệt hại 10-20 tỷ USD cho châu Phi, làm giảm 1-2% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tại những nước chịu ảnh hưởng nặng nhất, đồng thời gia tăng nguy cơ mất an ninh lương thực và di cư trên diện rộng.
El Nino thường đạt đỉnh trong khoảng tháng 11 đến tháng 2, nhưng tác động làm nhiệt độ tăng thường xuất hiện muộn hơn. Vì vậy, các nhà khoa học dự báo 2027 có thể trở thành năm nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu, trong khi năm 2026 nhiều khả năng đứng thứ hai.