Lindau, nơi khoa học kết nối con người

Trong bài viết dưới đây, anh chia sẻ những trải nghiệm tại một trong những diễn đàn khoa học uy tín và giàu cảm hứng nhất thế giới.

Có những trải nghiệm mà khi kết thúc, điều đọng lại trong tôi không phải là những con số hay những sự kiện lớn, mà là những con người mình đã gặp.

Một tuần tham dự Hội nghị Nobel Lindau lần thứ 75 cũng là một trải nghiệm như vậy.

Tôi đến Lindau với mong muốn được gặp những nhà khoa học đoạt Giải Nobel, lắng nghe họ chia sẻ về những công trình đã làm thay đổi thế giới và học hỏi kinh nghiệm trên con đường nghiên cứu.

Để có mặt tại Lindau, tôi đã trải qua gần một năm chuẩn bị. Hồ sơ đăng ký được nộp từ tháng 9/2025, sau đó là hai vòng tuyển chọn trước khi nhận được thư mời chính thức vào tháng 3/2026. Mỗi năm, chỉ khoảng 600 nhà nghiên cứu trẻ trên toàn thế giới được lựa chọn tham dự hội nghị cùng từ 35 đến 70 nhà khoa học đoạt Giải Nobel. Điều đặc biệt là mỗi nhà nghiên cứu trẻ chỉ có một cơ hội duy nhất trong đời để tham dự sự kiện này.

Năm nay, tôi tham dự hội nghị với tư cách đại diện của Đại học Chicago và cũng là người Việt Nam duy nhất có mặt tại Lindau.

Đó là niềm vinh dự, nhưng đồng thời cũng khiến tôi ý thức rõ hơn về trách nhiệm của mình trong việc giới thiệu hình ảnh của nhà trường cũng như của Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Gặp gỡ những bộ óc vĩ đại

Hội nghị Nobel Lindau được tổ chức lần đầu tiên vào năm 1951, trong bối cảnh cộng đồng khoa học Đức cần được kết nối trở lại với thế giới sau Chiến tranh thế giới thứ Hai. Từ một cuộc gặp gỡ giữa 7 nhà khoa học đoạt Giải Nobel với các nhà nghiên cứu trẻ, sau 75 năm, Lindau đã trở thành diễn đàn khoa học thường niên có uy tín hàng đầu thế giới, nơi các thế hệ nhà khoa học gặp gỡ, trao đổi và truyền cảm hứng cho nhau.

Điều làm nên giá trị của Lindau không nằm ở việc công bố những phát minh mới. Giá trị lớn nhất của hội nghị là tạo ra cơ hội để những người trẻ được đối thoại trực tiếp với những người đã tạo nên lịch sử khoa học.

Sau các phiên thảo luận, những nhà khoa học đoạt Giải Nobel không vội rời hội trường. Họ sẵn sàng nán lại để tiếp tục trao đổi với các nhà nghiên cứu trẻ, trả lời từng câu hỏi, lắng nghe những ý tưởng mới và chia sẻ cả những thất bại trong quá trình nghiên cứu.

Một trong những bài nói chuyện để lại cho tôi nhiều ấn tượng nhất là của Giáo sư Omar Yaghi, chủ nhân Giải Nobel Hóa học năm 2025.

Ông giới thiệu về vật liệu khung kim loại – hữu cơ (Metal Organic Framework - MOF), lĩnh vực nghiên cứu đã mở ra nhiều ứng dụng quan trọng như thu giữ khí CO₂ trực tiếp từ không khí nhằm góp phần giảm biến đổi khí hậu hay tạo nước sạch từ hơi nước trong không khí cho những khu vực khan hiếm nguồn nước.

Điều khiến tôi nhớ nhất không phải là những công thức hóa học hay kết quả nghiên cứu, mà là niềm say mê khi ông nói về khoa học. Qua cách ông kể, tôi cảm nhận được rằng những ý tưởng lớn luôn bắt đầu từ sự tò mò rất giản dị và khát vọng giải quyết những vấn đề của cuộc sống.

Nếu Omar Yaghi truyền cho tôi cảm hứng về sức mạnh của sáng tạo, thì câu chuyện của Giáo sư Katalin Karikó, chủ nhân Giải Nobel Y học năm 2023, lại là bài học về sự bền bỉ.

Bà kể về quãng thời gian nhiều năm theo đuổi nghiên cứu mRNA trong điều kiện thiếu kinh phí, công trình liên tục bị từ chối tài trợ và bản thân không có cơ hội thăng tiến. Dù vậy, bà vẫn kiên trì với lựa chọn của mình vì tin rằng hướng nghiên cứu ấy sẽ mang lại giá trị cho khoa học.

Nhiều năm sau, công nghệ mRNA trở thành nền tảng để phát triển vaccine phòng COVID-19 và mang lại cho bà Giải Nobel.

Điều khiến cả khán phòng lặng đi là lời nhắn nhủ rất giản dị của bà: con đường nghiên cứu hiếm khi đi theo một đường thẳng, nhưng điều quan trọng là đừng để những khó khăn hiện tại làm mình quên mục tiêu phía trước.

Đó không chỉ là lời khuyên dành cho các nhà khoa học trẻ mà còn là bài học về sự kiên trì đối với bất kỳ ai đang theo đuổi một ước mơ.

Một trong những trải nghiệm đáng nhớ nhất của tôi là được Đại học Chicago lựa chọn đại diện giới thiệu với cựu Thủ tướng Đức Angela Merkel về các chương trình nghiên cứu và đào tạo dành cho các nhà khoa học trẻ của trường.

Cuộc trao đổi chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng để lại trong tôi nhiều ấn tượng. Bà Merkel lắng nghe rất chăm chú, quan tâm đến cách các trường đại học tạo điều kiện để các nhà nghiên cứu trẻ theo đuổi những ý tưởng mới và phát triển sự nghiệp khoa học.

Điều khiến tôi ấn tượng là, dù từng giữ cương vị lãnh đạo nước Đức trong suốt 16 năm, bà vẫn giữ cách trao đổi của một nhà khoa học. Trước khi bước vào chính trường, bà từng là một nhà nghiên cứu vật lý và có bằng tiến sĩ. Có lẽ vì vậy mà trong cuộc đối thoại với các nhà khoa học trẻ sau đó, bà không nói nhiều về chính trị, mà nhấn mạnh vai trò của tự do học thuật, của tư duy phản biện và của hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học.

Năm nay là kỳ hội nghị rất đặc biệt khi Hội nghị Nobel Lindau tròn 75 năm kể từ lần đầu tiên được tổ chức vào năm 1951. Bởi vậy, ngoài các nhà khoa học đoạt Giải Nobel, sự kiện còn có sự tham dự của nhiều chính khách và nhân vật quốc tế.

Ngay trong lễ khai mạc, Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier đã gửi gắm một thông điệp : ông nhấn mạnh rằng trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với biến đổi khí hậu, những bước phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo hay các bất ổn địa chính trị, khoa học cần tiếp tục là nền tảng để nhân loại tìm kiếm lời giải cho các vấn đề chung.

Ông cũng bày tỏ mong muốn khoa học luôn được tôn trọng như một hành trình khám phá tự nhiên dựa trên bằng chứng và tri thức, thay vì trở thành đối tượng của những tranh luận mang màu sắc chính trị.

Cuộc sống thường ngày tại Lindau

Nếu những cuộc đối thoại với các nhà khoa học và các nhà lãnh đạo để lại nhiều suy ngẫm về nghiên cứu khoa học, thì cuộc sống thường ngày ở Lindau lại mang đến cho tôi một góc nhìn khác về giá trị của sự kết nối.

Ban tổ chức bố trí người tham dự ở khách sạn hoặc cùng các gia đình địa phương. Tôi chọn ở cùng một gia đình người Đức với mong muốn hiểu thêm về cuộc sống và văn hóa của vùng Bavaria.
Gia đình đón tôi là ông bà Waltraud và Albrecht Maurer, sống tại thị trấn Wasserburg, cách trung tâm Lindau khoảng 5 km.

Hai ông bà đều làm trong lĩnh vực y tế. Bà Waltraud là bác sĩ đa khoa, còn ông Albrecht là bác sĩ tâm lý. Nhiều năm qua, họ tình nguyện tham gia chương trình đón tiếp các nhà nghiên cứu trẻ của Hội nghị Nobel Lindau.

Ngày nào cũng vậy, trước khi đến hội nghị, tôi đều dùng bữa sáng cùng ông bà, sau đó họ chở tôi tới hội nghị. Có những hôm chúng tôi phải ngồi vào bàn ăn 6 giờ sáng để kịp chương trình bắt đầu lúc 7 giờ. Chúng tôi cùng chuyện trò về cuộc sống.

Ông bà kể cho tôi nghe về lịch sử của Lindau, về vùng hồ Constance, về những đổi thay của nước Đức trong nhiều thập niên qua. Tôi lại kể về Việt Nam, về công việc nghiên cứu của mình tại Đại học Chicago và về những dự định trong tương lai.

Chúng tôi khác nhau về tuổi tác, quốc tịch và ngôn ngữ, nhưng chưa bao giờ thiếu chủ đề để trò chuyện.

Ông bà Maurer cũng đưa tôi đi dạo quanh hồ Constance, giới thiệu những góc nhìn đẹp của Wasserburg và kể về lịch sử của vùng đất nơi họ đã gắn bó gần như cả cuộc đời.

Qua những câu chuyện ấy, tôi hiểu vì sao người dân Lindau coi Hội nghị Nobel như một phần cuộc sống của thành phố.

Nhiều gia đình địa phương tình nguyện mở cửa đón các nhà nghiên cứu trẻ. Nhiều học sinh trung học đăng ký làm tình nguyện viên chỉ để có cơ hội được nghe các nhà khoa học đoạt Giải Nobel nói chuyện hoặc trực tiếp hỗ trợ hội nghị.

Trong một buổi tối dành cho các gia đình chủ nhà, các nhà khoa học trẻ và những người dân địa phương cùng dùng bữa ngoài trời bên hồ. Không còn khoảng cách giữa các chủ nhân Giải Nobel, các nhà nghiên cứu trẻ hay cư dân của thành phố nhỏ này.

Đêm Quốc tế

Một hoạt động khác mà tôi rất thích là Đêm Quốc tế. Mỗi năm, hội nghị lựa chọn một quốc gia để giới thiệu văn hóa với các nhà khoa học trẻ. Năm nay, chủ đề là Thụy Điển – quê hương của Giải Nobel. Chúng tôi cùng tìm hiểu về lễ hội Midsommar, thưởng thức các món ăn truyền thống và tham gia những điệu múa dân gian.

Trong không gian ấy, tôi càng cảm nhận rõ hơn rằng khoa học không chỉ được xây dựng trong các phòng thí nghiệm. Khoa học còn được nuôi dưỡng từ sự cởi mở, sự tôn trọng khác biệt và tinh thần hợp tác giữa con người với con người.

Sau một tuần với lịch làm việc dày đặc, ngày cuối cùng của Hội nghị Nobel Lindau mang đến một không khí hoàn toàn khác.

Theo truyền thống của hội nghị, tất cả các nhà khoa học đoạt Giải Nobel, các nhà nghiên cứu trẻ và khách mời cùng lên tàu MS Sonnenkönigin để đến đảo Mainau dự lễ bế mạc.

Con tàu lướt chầm chậm trên mặt hồ Constance, băng qua vùng nước nằm giữa ba quốc gia Đức, Áo và Thụy Sĩ. Sau nhiều ngày dành cho những bài giảng, các cuộc tranh luận và những buổi đối thoại về tương lai của khoa học, khung cảnh yên bình của hồ nước và những dãy núi phía xa như mang đến cho mọi người một khoảng lặng trước khi chia tay.

Đảo Mainau là nơi gắn bó với lịch sử của Hội nghị Nobel Lindau ngay từ những ngày đầu thành lập. Lâu đài Baroque của gia đình bá tước Bernadotte cùng những khu vườn ngập tràn sắc hoa đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của lễ bế mạc suốt nhiều thập kỷ qua.

Tại đây, không còn những bài phát biểu dài hay các phiên thảo luận chuyên môn. Các chủ nhân Giải Nobel và những nhà nghiên cứu trẻ cùng dùng bữa ngoài trời, trò chuyện, chụp ảnh lưu niệm và nói lời tạm biệt trước khi trở về các trường đại học, viện nghiên cứu ở khắp nơi trên thế giới.

Là người Việt Nam duy nhất tham dự Hội nghị Nobel Lindau năm nay, tôi cũng có dịp nhìn rộng hơn về vị trí của các nhà khoa học trẻ Việt Nam trong cộng đồng khoa học quốc tế.

Nhiều quốc gia trong khu vực Đông Nam Á như Singapore, Malaysia, Thái Lan hay Indonesia đều có các tổ chức làm đầu mối đề cử và hỗ trợ các nhà nghiên cứu trẻ tham dự hội nghị. Trong khi đó, Việt Nam hiện chưa có một cơ chế tương tự.

Tôi hy vọng trong tương lai sẽ có thêm nhiều nhà khoa học trẻ Việt Nam được tiếp cận những diễn đàn học thuật quốc tế như Lindau để học hỏi, mở rộng mạng lưới hợp tác và mang những kinh nghiệm đó trở về phục vụ sự phát triển của khoa học trong nước.

Tôi cũng rất biết ơn Trường Đại học Texas A&M cùng hai doanh nghiệp Nestlé Purina và Nutramax đã tài trợ chi phí đi lại để tôi và nhiều nhà nghiên cứu trẻ tại Mỹ có cơ hội tham dự hội nghị. Sự đồng hành của các trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội đã góp phần tạo nên một diễn đàn mà ở đó, những người trẻ có thể gặp gỡ các nhà khoa học hàng đầu thế giới ngay từ những năm đầu của sự nghiệp nghiên cứu.

Trong một thế giới đang đối mặt với biến đổi khí hậu, dịch bệnh, trí tuệ nhân tạo, những biến động địa chính trị và nhiều thách thức toàn cầu khác, khoa học không chỉ cần những phát minh mới, mà còn cần sự tin cậy, hợp tác và đối thoại giữa con người với con người. Và tôi có niềm tin rằng khoa học có thể vượt qua mọi biên giới và khác biệt để kết nối con người bằng khát vọng chung: hiểu biết nhiều hơn về thế giới và cùng nhau làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn.