Trực thăng tham gia chữa cháy rừng tại Thessaloniki, Hy Lạp. Ảnh: THX/TTXVN phát
Theo Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu (EFFIS), tính đến ngày 30/7, hơn 434.976 ha rừng trên toàn EU đã bị thiêu rụi. Riêng năm 2025, diện tích cháy vượt 1 triệu ha, mức cao nhất kể từ khi châu Âu bắt đầu thống kê, buộc Ủy ban châu Âu phải thay đổi cách tiếp cận trong quản lý rủi ro cháy rừng.
Trong nhiều thập kỷ, chính sách của EU chủ yếu tập trung đầu tư vào máy bay, trực thăng, xe chữa cháy và lực lượng cứu hỏa. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng khi cháy bùng phát trong điều kiện nắng nóng, khô hạn và gió mạnh, ngay cả những lực lượng chữa cháy hiện đại nhất cũng khó có thể kiểm soát.
Ông Alexander Held, chuyên gia của Viện Rừng châu Âu, cho biết nhiều quốc gia như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Pháp, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ và Đức thường xuyên phải đối mặt với nhiều đám cháy lớn cùng lúc, vượt quá khả năng ứng phó. Theo ông, thay vì dồn phần lớn ngân sách cho chữa cháy, các nước nên phân bổ cân bằng giữa ứng phó và phòng ngừa. Bồ Đào Nha hiện được xem là mô hình tiêu biểu khi dành khoảng một nửa ngân sách cháy rừng cho quản lý đất đai và các biện pháp phòng ngừa.
Tháng 3/2026, Ủy ban châu Âu đã công bố Chiến lược quản lý rủi ro cháy rừng tổng hợp, dựa trên bốn trụ cột gồm phòng ngừa, chuẩn bị, ứng phó và phục hồi, trong đó phòng ngừa được đặt lên hàng đầu. Theo EU, biến đổi khí hậu đang khiến các vụ cháy kéo dài, dữ dội và khó kiểm soát hơn, trong khi khoảng 96% vụ cháy có nguyên nhân liên quan đến con người như bất cẩn hoặc phóng hỏa. Đồng thời, cháy rừng không còn chỉ tập trung ở khu vực Địa Trung Hải mà đã lan sang Đức, Cộng hòa Séc, Thụy Điển, thậm chí tới Iceland và vùng Bắc Cực.
Để triển khai chiến lược mới, EU sẽ huy động nguồn vốn từ nhiều chương trình như Chính sách Nông nghiệp Chung (CAP), Quỹ Gắn kết, Quỹ Phục hồi và Phát triển, cùng các chương trình LIFE và Horizon Europe. Nguồn kinh phí này sẽ được sử dụng cho các biện pháp như giảm vật liệu dễ cháy trong rừng, xây dựng vành đai ngăn lửa, chăn thả có kiểm soát, tỉa thưa rừng và phục hồi các hệ sinh thái dễ xảy ra cháy. Nhiều dự án đã được triển khai tại Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italy và đảo Sicily.
Trong ngân sách dài hạn sắp tới, khoảng 35% tổng chi tiêu của EU sẽ dành cho các mục tiêu khí hậu và môi trường, trong đó gần 19 tỷ euro được phân bổ cho các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu. Song song với đó, EU tiếp tục tăng cường năng lực chữa cháy thông qua cơ chế rescEU, bổ sung 12 máy bay và 5 trực thăng chữa cháy, đồng thời nâng cấp Hệ thống Thông tin Cháy rừng châu Âu nhằm cải thiện khả năng cảnh báo sớm và dự báo nguy cơ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là khâu triển khai. Tòa Kiểm toán châu Âu nhận định việc quản lý cháy rừng vẫn còn phân tán giữa nhiều lĩnh vực như lâm nghiệp, nông nghiệp, bảo vệ dân sự và khí hậu, trong khi các chương trình phòng ngừa đòi hỏi nguồn kinh phí duy trì lâu dài. Theo ông Held, đầu tư cho phòng ngừa sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn nhiều so với chỉ tập trung chữa cháy, bởi chỉ cần giảm một nửa số vụ cháy tái diễn cũng có thể tiết kiệm hàng chục triệu euro mỗi năm.