Tàu chở khí tự nhiên hoá lỏng (LNG) neo gần nhà máy LNG trên đảo Sakhalin, ngoại ô thị trấn Korsakov thuộc Liên bang Nga. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN (Không được phép chia sẻ bởi bên thứ ba)
Theo Financial Times ngày 29/6, ông Ivan Jimenez, Giám đốc cảng Bilbao của Tây Ban Nha, cho rằng EU cần tiếp tục giảm phụ thuộc vào năng lượng Nga nhưng không nên thực hiện quá nhanh.
Ông nhận định việc chấm dứt hoàn toàn nhập khẩu LNG của Nga không thể thực hiện chỉ trong một sớm một chiều, đồng thời cảnh báo việc cắt nguồn cung ngay từ đầu năm 2027 có thể gây ra những rủi ro mới đối với an ninh năng lượng của châu Âu.
Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh lượng LNG Nga nhập vào EU tăng trở lại sau khi căng thẳng tại Trung Đông làm gia tăng biến động giá năng lượng và khiến nhiều nhà nhập khẩu tìm kiếm các nguồn cung có giá cạnh tranh hơn.
Theo kế hoạch đã được EU thông qua sau nhiều năm đàm phán, toàn bộ các hợp đồng nhập khẩu LNG từ Nga sẽ bị cấm từ ngày 1/1/2027. Đây là một phần trong chiến lược chấm dứt phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch của Nga sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát năm 2022.
Bà Sara Aagesen Munoz, Bộ trưởng Năng lượng Tây Ban Nha, khẳng định Madrid vẫn ủng hộ việc triển khai lệnh cấm đúng thời hạn. Theo bà, lượng khí đốt Nga tăng trong thời gian gần đây chỉ mang tính tạm thời, chủ yếu liên quan đến các hoạt động logistics trong bối cảnh giá năng lượng biến động mạnh. Bà đồng thời nhấn mạnh châu Âu cần chấm dứt hoàn toàn sự phụ thuộc vào khí đốt Nga theo đúng kế hoạch.
Hiện phần lớn khí đốt Nga xuất sang châu Âu được vận chuyển dưới dạng LNG từ mỏ Yamal ở Siberia do Novatek khai thác. Trong khi đó, Hungary và Slovakia vẫn tiếp tục nhận khí đốt Nga qua đường ống, dù hai nước cũng phải chấm dứt hình thức nhập khẩu này trước tháng 9/2027 theo kế hoạch của EU.
Do sự phụ thuộc lớn của Budapest và Bratislava vào nguồn cung từ Nga, Ủy ban châu Âu từng chấp nhận cơ chế linh hoạt, cho phép lùi thời điểm hoàn tất loại bỏ LNG Nga đến tháng 11/2027 nếu các quốc gia thành viên gặp khó khăn trong việc lấp đầy kho dự trữ khí đốt.
Trong khi đó, các cuộc thảo luận về việc loại bỏ hoàn toàn dầu mỏ và nhiên liệu hạt nhân của Nga đã bị tạm hoãn khi EU ưu tiên ứng phó với những thách thức trước mắt của cuộc khủng hoảng năng lượng. Dù vậy, Ủy viên phụ trách Năng lượng EU Dan Jorgensen vẫn khẳng định lệnh cấm LNG sẽ có hiệu lực từ đầu năm 2027.
Theo dữ liệu của Kpler, dự án Yamal đã xuất khẩu khoảng 8,7 triệu tấn LNG trong 5 tháng đầu năm 2026. Cảng Bilbao là điểm đến lớn thứ tư tại châu Âu đối với LNG từ Yamal, sau các cảng Zeebrugge (Bỉ), Montoir và Dunkirk (Pháp). Một phần LNG nhập khẩu qua Tây Ban Nha, Pháp và Bỉ sau đó tiếp tục được tái phân phối sang các thị trường khác.
Dữ liệu của cảng Bilbao cho thấy khí đốt Nga từng chiếm hơn 75% lượng khí nhập khẩu của cảng trong năm 2024 trước khi giảm xuống còn 48% vào năm 2025, sau khi EU công bố kế hoạch cấm và thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung, đặc biệt là tăng nhập khẩu LNG từ Mỹ.
Tuy nhiên, xu hướng này đã đảo chiều trong những tháng đầu năm nay. Từ tháng 1 đến tháng 5/2026, khí đốt Nga chiếm tới 59% tổng lượng LNG nhập qua Bilbao, trong khi tỷ trọng LNG từ Mỹ giảm còn khoảng 40%.
Ông Jimenez cho rằng đây chưa phải thời điểm thích hợp để EU cắt hoàn toàn nguồn khí đốt từ Nga. Theo ông, các nhà nhập khẩu nhiều khả năng sẽ cố gắng mua vào lượng LNG Nga lớn nhất có thể trước khi lệnh cấm có hiệu lực. Ông cũng cho rằng LNG của Nga có chất lượng tốt và thường có giá thấp hơn khí đốt nhập khẩu từ Mỹ.
Theo số liệu của Ủy ban châu Âu, LNG từ Mỹ đã tăng mạnh từ mức chỉ chiếm 6% tổng lượng khí đốt nhập khẩu của EU năm 2021 lên khoảng 29% hiện nay, trở thành nguồn cung lớn thứ hai của khối sau Na Uy.
Ông Jimenez cũng nhận định Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều khả năng sẽ tiếp tục gây sức ép để EU duy trì lệnh cấm khí đốt Nga, bởi điều này sẽ tạo thêm cơ hội cho LNG của Mỹ mở rộng thị phần tại châu Âu. Theo ông, EU cần ưu tiên lợi ích và an ninh năng lượng của chính mình khi đưa ra các quyết định liên quan đến nguồn cung khí đốt trong giai đoạn thị trường còn nhiều bất ổn.
Sự khác biệt giữa cảnh báo từ các doanh nghiệp nhập khẩu LNG và lập trường cứng rắn của chính phủ cho thấy bài toán khó mà EU đang đối mặt: vừa phải bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định và giá cả cạnh tranh, vừa phải duy trì mục tiêu chiến lược là chấm dứt sự phụ thuộc vào năng lượng của Nga.