Tòa nhà được dùng cho hoạt động lừa đảo trực tuyến tại thành phố Poipet. Ảnh: AKP/TTXVN phát
Những lo ngại này ngày càng gia tăng sau hàng loạt cuộc truy quét tại Đông Nam Á trong thời gian gần đây. Tại Indonesia, một cuộc đột kích của cảnh sát vào trung tâm cờ bạc trực tuyến ở Jakarta hôm 7/5 đã gây chấn động dư luận khi phát hiện hàng trăm lao động nước ngoài sống và làm việc trong điều kiện bị kiểm soát nghiêm ngặt.
Đối với Ahmad, một công dân Indonesia 28 tuổi, những hình ảnh từ cuộc đột kích gợi lại ký ức đau đớn mà anh từng trải qua tại Lào vào năm 2024. Ahmad cho biết anh từng bị lừa sang làm việc tại một khu phức hợp lừa đảo và cờ bạc trực tuyến, nơi anh bị giam giữ suốt 6 tháng và buộc phải tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến.
Theo lời kể của Ahmad với CNA, những người trong khu phức hợp bị đánh đập, điện giật và đe dọa thường xuyên nếu không đạt “chỉ tiêu”. Anh chỉ được thả sau khi trả khoảng 20.000 USD cho các đối tượng điều hành.
Điều khiến Ahmad lo ngại nhất là trung tâm bị cảnh sát Indonesia triệt phá lại nằm ngay giữa thủ đô Jakarta, chỉ cách nơi anh đang làm việc chưa đầy 2 km.
“Tôi từng nghĩ những đường dây như vậy chỉ tồn tại ở những nơi xa như Myanmar hay Lào”, Ahmad nói.
Các chuyên gia nhận định vụ việc ở Jakarta phản ánh xu hướng dịch chuyển mới của các mạng lưới lừa đảo mạng trong khu vực. Trong nhiều năm, các trung tâm lừa đảo trực tuyến quy mô lớn tập trung chủ yếu tại những khu vực biên giới được quản lý lỏng lẻo ở Myanmar, Campuchia và Lào.
Tuy nhiên, khi các quốc gia này chịu áp lực quốc tế ngày càng lớn trong việc trấn áp tội phạm mạng và buôn người, nhiều băng nhóm đang mở rộng hoặc chuyển hoạt động sang các nước khác trong khu vực như Indonesia và Malaysia.
Ông Matt Friedman, Giám đốc điều hành tổ chức chống buôn người The Mekong Club, cảnh báo nguy cơ Indonesia và Malaysia trở thành điểm nóng mới của các hoạt động buôn người phục vụ lừa đảo mạng là hoàn toàn có thật.
Theo các nhà phân tích, các đường dây lừa đảo thường tuyển dụng lao động nước ngoài thông qua các quảng cáo việc làm giả mạo với lời hứa về mức lương cao trong lĩnh vực chăm sóc khách hàng, tiếp thị hoặc công nghệ.
Sau khi đến nơi, nhiều người bị tịch thu hộ chiếu, hạn chế đi lại và ép tham gia các hoạt động lừa đảo trực tuyến nhằm vào nạn nhân trên toàn thế giới.
Ông Friedman cho rằng các băng nhóm tội phạm thường ưu tiên tuyển người nước ngoài vì họ dễ bị cô lập, ít có quan hệ địa phương và ít khả năng trình báo với cơ quan chức năng hơn.
Lực lượng chức năng tỉnh Kratie đột kích một địa điểm tại huyện Snuol được sử dụng làm trung tâm lừa đảo trực tuyến trên địa bàn, bắt giữ hơn 300 người nước ngoài. Ảnh: AKP/TTXVN phát
Indonesia, Malaysia tính siết chính sách thị thực
Trước tình trạng trên, chính quyền Indonesia và Malaysia đang xem xét tăng cường kiểm soát nhập cư và điều chỉnh các chính sách miễn thị thực vốn được áp dụng rộng rãi trong ASEAN.
Ngày 13/5, Tổng giám đốc Văn phòng Nhập cư Indonesia Hendarsam Marantoko cho biết xu hướng gia tăng các vụ việc người nước ngoài tham gia hoạt động bất hợp pháp khiến Jakarta cần đánh giá lại chính sách miễn thị thực hiện nay.
Theo quy định hiện hành, công dân các nước ASEAN được miễn thị thực và có thể lưu trú tại Indonesia tối đa 30 ngày. Trong khi đó, công dân Trung Quốc và Nhật Bản được cấp visa tại cửa khẩu với thời hạn 30 ngày và có thể gia hạn thêm.
Tại Malaysia, cảnh sát trưởng Mohd Khalid Ismail ngày 15/5 cho rằng chính sách visa hiện nay đang tạo điều kiện để các băng nhóm tội phạm nước ngoài hoạt động dễ dàng hơn.
Malaysia hiện cho phép công dân các nước ASEAN nhập cảnh không cần visa tối đa 30 ngày, ngoại trừ Myanmar được lưu trú 14 ngày. Công dân Nhật Bản được miễn visa 90 ngày, trong khi công dân Trung Quốc được lưu trú tối đa 30 ngày mỗi lần nhập cảnh.
Không chỉ Indonesia và Malaysia, Thái Lan gần đây cũng thông báo kế hoạch rút ngắn thời gian miễn visa đối với du khách từ hơn 90 quốc gia, trong đó có nhiều nước châu Âu và Mỹ.
Giới chức Thái Lan cho biết động thái này là một phần trong chiến dịch chống tội phạm xuyên quốc gia và ngăn chặn việc lợi dụng chính sách du lịch để hoạt động bất hợp pháp.
Nhiều vụ bắt giữ gần đây cho thấy quy mô ngày càng lớn của các mạng lưới lừa đảo tại Indonesia. Ngày 6/5, giới chức nước này đã bắt giữ khoảng 200 người nước ngoài, phần lớn là công dân Trung Quốc, tại một khu chung cư ở Batam với cáo buộc tham gia hoạt động lừa đảo trực tuyến xuyên biên giới.
Hai ngày sau, cảnh sát ở Surabaya tiếp tục bắt giữ 37 công dân Trung Quốc, 4 người Nhật Bản và 3 người Indonesia liên quan tới một đường dây giả danh cơ quan thực thi pháp luật để lừa đảo và tống tiền nạn nhân.
Theo ông Friedman, siết chặt chính sách nhập cư có thể giúp giảm nguy cơ buôn người bằng cách khiến các băng nhóm khó tuyển dụng và di chuyển lao động hơn.
Siết thị thực có phải giải pháp lâu dài?
Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc siết chặt thị thực chỉ có tác dụng hạn chế trong ngắn hạn và chưa chắc giải quyết được tận gốc vấn đề.
Ông Trubus Rahadiansyah, chuyên gia chính sách công của Đại học Trisakti ở Jakarta, nhận định các mạng lưới tội phạm hiện nay hoạt động rất linh hoạt và có khả năng thích nghi nhanh.
Theo ông, việc siết nhập cư có thể gây thêm khó khăn cho khách du lịch và doanh nghiệp hợp pháp, đồng thời làm suy yếu cam kết tự do đi lại giữa các nước ASEAN.
Ông Ivan Franceschini, giảng viên Đại học Melbourne và đồng tác giả cuốn sách “Scam: Inside Southeast Asia's Cybercrime Compounds”, cho rằng các băng nhóm tội phạm vốn đã quen với việc vượt qua các rào cản thị thực.
“Nhiều người được đưa vào Myanmar, Lào hay Campuchia thậm chí không thông qua các cửa khẩu chính thức, vì vậy siết thị thực chưa chắc là giải pháp hiệu quả”, ông nói.
Ông Wahyu Susilo, Giám đốc điều hành tổ chức Migrant Care tại Indonesia, cũng cho rằng các chính sách kiểm soát biên giới chặt hơn chỉ tạo ra trở ngại tạm thời đối với các đường dây lừa đảo.
Theo ông, điều quan trọng hơn là ngăn chặn việc lạm dụng thị thực và xử lý tình trạng cư trú quá hạn, thay vì tăng cường kiểm tra mang tính phân biệt đối xử.
Các chuyên gia cho rằng thay vì chỉ tập trung vào chính sách cấp thị thực, các quốc gia trong khu vực cần đẩy mạnh hợp tác xuyên biên giới và chia sẻ thông tin tình báo để xử lý tận gốc các đường dây lừa đảo.
Ông Franceschini nhấn mạnh rằng các mạng lưới tội phạm hiện hoạt động xuyên quốc gia nên việc phối hợp giữa lực lượng thực thi pháp luật các nước là yếu tố then chốt.
Ngoài ra, giới chức cũng cần điều tra và xử lý nghiêm các trường hợp quan chức địa phương tiếp tay hoặc làm ngơ cho hoạt động của các băng nhóm tội phạm.
Trong khi đó, nhiều nhà hoạt động cho rằng nâng cao nhận thức cộng đồng vẫn là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất. Theo họ, người dân cần cảnh giác với các lời mời làm việc “lương cao, dễ kiếm” ở nước ngoài hoặc các đề nghị hỗ trợ tài chính bất thường.
Các chuyên gia cũng kêu gọi truyền thông tăng cường đưa tin về các vụ việc và chiến dịch truy quét nhằm cảnh báo người dân trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đường dây lừa đảo xuyên quốc gia.