Quốc kỳ Mỹ và quốc kỳ Iran. Ảnh minh họa: Anadolu Agency
Trang tin Axios ngày 6/5 dẫn các nguồn tin từ giới chức Mỹ cho biết Nhà Trắng kỳ vọng Tehran sẽ phản hồi một số điểm then chốt trong vòng 48 giờ tới. Dù chưa có thỏa thuận cuối cùng, đây được xem là thời điểm hai bên tiến gần nhất tới một khuôn khổ hòa giải kể từ khi chiến sự bùng phát.
Theo dự thảo hiện tại, Iran sẽ cam kết tạm ngừng làm giàu uranium trong thời gian dài, trong khi Mỹ đồng ý dỡ bỏ dần các lệnh trừng phạt và giải phóng hàng tỷ USD tài sản Iran đang bị phong tỏa. Hai bên cũng sẽ nới lỏng các hạn chế liên quan tới hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Tuy nhiên, nhiều điều khoản trong bản ghi nhớ sẽ phụ thuộc vào việc đạt được một thỏa thuận cuối cùng. Điều này đồng nghĩa nguy cơ chiến sự tái bùng phát vẫn tồn tại nếu các cuộc đàm phán chi tiết thất bại.
Các nguồn tin cho biết bản ghi nhớ gồm 14 điểm đang được thương lượng giữa đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump là ông Steve Witkoff, ông Jared Kushner cùng một số quan chức Iran, thông qua tiếp xúc trực tiếp và trung gian hòa giải.
Trong cấu trúc hiện tại, văn bản sẽ tuyên bố chấm dứt chiến sự tại khu vực và khởi động giai đoạn đàm phán kéo dài 30 ngày nhằm đạt thỏa thuận toàn diện về mở lại eo biển Hormuz, giới hạn chương trình hạt nhân Iran và dỡ bỏ trừng phạt Mỹ. Hai địa điểm được thảo luận cho vòng đàm phán tiếp theo là Islamabad và Geneva.
Một quan chức Mỹ cho biết các hạn chế vận tải của Iran tại eo biển Hormuz và hoạt động phong tỏa hải quân của Mỹ sẽ được dỡ bỏ từng bước trong thời gian đàm phán. Nếu tiến trình sụp đổ, Washington có thể tái áp đặt phong tỏa hoặc nối lại hành động quân sự.
Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất là thời hạn tạm ngừng làm giàu uranium. Các nguồn tin cho biết Mỹ đang thúc đẩy thời gian tối thiểu 12 năm, trong khi một nguồn khác nói mức 15 năm có thể là phương án dung hòa. Trước đó, Iran đề xuất thời hạn 5 năm còn Mỹ yêu cầu tới 20 năm.
Theo dự thảo, Iran sẽ được phép nối lại hoạt động làm giàu uranium ở mức thấp 3,67% sau khi thời hạn cam kết tạm ngừng kết thúc. Washington cũng muốn bổ sung điều khoản kéo dài thời hạn nếu Tehran vi phạm cam kết.
Ngoài ra, Iran sẽ cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân hoặc thực hiện các hoạt động liên quan tới quân sự hóa chương trình hạt nhân. Một quan chức Mỹ cho biết hai bên còn đang thảo luận điều khoản cấm Iran vận hành các cơ sở hạt nhân ngầm.
Tehran cũng được cho là sẽ chấp nhận cơ chế thanh sát mở rộng, bao gồm các cuộc thanh tra đột xuất của thanh sát viên Liên hợp quốc. Đổi lại, Mỹ sẽ từng bước dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng hàng tỷ USD tài sản Iran bị đóng băng trên toàn cầu.
Một số nguồn tin cũng tiết lộ Iran có thể đồng ý chuyển lượng uranium làm giàu ở cấp độ cao ra khỏi lãnh thổ nước này, yêu cầu mà Tehran trước đây luôn bác bỏ. Một phương án đang được thảo luận là chuyển số vật liệu này sang Mỹ.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5/5 cho biết Washington không cần hoàn tất toàn bộ văn bản thỏa thuận chỉ trong một ngày. Ông Rubio nói tiến trình này “rất phức tạp và mang tính kỹ thuật”, đồng thời nhấn mạnh cần một giải pháp ngoại giao rõ ràng về phạm vi nhượng bộ của Iran. Tuy nhiên, ông cũng tỏ ra hoài nghi về khả năng đạt đồng thuận trong nội bộ lãnh đạo Iran, khi gọi một số nhân vật cấp cao tại Tehran là “mất kiểm soát”.
Theo các quan chức Mỹ, quyết định gần đây của Tổng thống Trump về việc không mở rộng chiến dịch quân sự tại eo biển Hormuz và tránh làm đổ vỡ lệnh ngừng bắn mong manh phần nào phản ánh tín hiệu tích cực từ các cuộc thương lượng hậu trường.