Bom mìn chưa nổ đe dọa hàng nghìn người ở Syria

Tại một mỏ đá cũ nằm giữa vùng đất nông nghiệp ở ngoại ô thành phố Deraa, các chuyên gia rà phá bom mìn đang chuẩn bị cho kích nổ một tên lửa chưa nổ được một người chăn cừu phát hiện vài ngày trước đó. Mọi công đoạn đã được tính toán cẩn thận như bán kính vụ nổ có thể lên tới 250m và các mảnh vỡ nguy hiểm có thể văng xa tới 900m. Nhiều bao cát được chất xung quanh tên lửa để làm giảm lực nổ.

Dù chỉ mất thời gian ngắn để kích nổ một quả mìn hay một quả bom chưa nổ nhưng phải mất nhiều năm để rà phá hết chúng trên các cánh đồng và thành phố của Syria. Ông Abdel Mohsen Al Masri, người dẫn đầu vụ kích nổ có kiểm soát cùng với tổ chức từ thiện Halo Trust của Anh, cho biết những nông dân đang phải đối mặt với rất nhiều nguy hiểm. Về việc kích nổ bom mìn còn sót lại, ông Masri lưu ý thiết bị nhỏ thì phong tỏa khu vực nhỏ, còn thiết bị lớn thì phải phong tỏa diện tích lớn hơn.

Rất nhiều mìn chống bộ binh và chống tăng đã được rải dọc các cánh đồng bên ngoài thành phố Deraa, những chiến tuyến cũ của cuộc xung đột tại Syria, do các lực lượng liên quan gài đặt trong trận chiến giành lại miền Nam Syria năm 2017. Ngày nay, khi người dân từ Jordan trở về thành phố và vùng ngoại ô, họ phải đối mặt với nguy cơ thương vong do bom mìn còn sót lại, tên lửa chưa nổ và bom tự chế.

Theo số liệu của Halo Trust, trong số 2.300 người bị thương do nổ bom mìn còn sót lại thì có tới  40% là trẻ em, chưa kể các trường hợp khác chưa được báo cáo. Người đứng đầu Halo Trust ở miền Nam Syria, ông Hussein Qazhali, chia sẻ ông quyết định chọn công việc này sau nhiều năm làm nhân viên cứu hộ, trong đó thường xuyên phải xử lý các sự cố liên quan đến bom mìn chưa nổ. Ông từng bị buộc phải di tản đến Idlib ở Tây Bắc Syria trong thời gian xung đột nhưng đã trở về nhà ở Deraa vào năm ngoái. Nhiều thành viên trong nhóm của ông là cựu chiến binh và nhân viên cứu hộ có kinh nghiệm xử lý chất nổ.

Trước khi triển khai chiến dịch rà phá bom mìn, các thành viên trong nhóm thường đi nói chuyện với cộng đồng địa phương, thu thập lời khai về các cuộc giao tranh trước đó và tham khảo các bản đồ chiến tuyến cũ. Hình ảnh từ các thiết bị bay không người lái giúp nhóm xác định vị trí các vật thể có thể là mìn hoặc thiết bị nổ chưa kích hoạt. 

Deraa đã chứng kiến số lượng cư dân trở về đông đảo nhất kể từ tháng 12/2024. Tình hình càng trầm trọng hơn do tình trạng bất ổn kéo dài ở miền Nam Syria, khi chính quyền mới gặp khó khăn trong việc thiết lập lực lượng cảnh sát tại tỉnh Deraa, do sự phản kháng từ các nhóm vũ trang nắm quyền kiểm soát trong cuộc xung đột. Trong bối cảnh đó, công tác rà phá bom mìn gặp rất nhiều khó khăn, nhất là khi nhiều nước phương Tây cắt giảm ngân sách viện trợ nước ngoài để tăng chi tiêu quốc phòng. Hiện tại, chương trình của Halo Trust đang nhận được tài trợ của một số chính phủ và các cơ quan của Liên hợp quốc (LHQ), trong đó có Cơ quan Hành động Rà phá Bom mìn của LHQ, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn về nguồn lực lâu dài, trong khi công việc này dự kiến phải mất cả chục năm mới hoàn thành.