Đông Âu: Chọn Emmanuel Macron hay Viktor Orban?

Các nước Đông Âu đang đứng trước lựa chọn khó khăn giữa hai xu hướng chính trị của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Hungary Viktor Orban.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Hungary Viktor Orban. Ảnh: Reuters

Đó là nhận định được đưa ra trong bài đăng trên trang web của Hội đồng Quan hệ đối ngoại châu Âu (ecfr.eu) của chuyên gia Ivan Krastev.

 Bài báo viết: Vào cuối năm 2016 do sự kiện Brexit và chiến thắng của ông Donald Trump trong cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ tác động mà nhiều người dân châu Âu rơi vào tuyệt vọng. Họ chấp nhận quan điểm cho rằng sự tồn tại của Liên minh châu Âu (EU) trong lịch sử đã đến hồi kết. Tuy nhiên, sáu tháng sau đó mọi thứ đã thay đổi. Các cuộc thăm dò dư luận cho thấy ngày càng có đông người tin tưởng vào tương lai của EU. Tình trạng kinh tế được cải thiện khắp châu lục, sự thất bại của lực lượng dân túy trong cuộc bầu cử quốc hội Hà Lan và tỷ lệ ủng hộ thấp đối với bà Theresa May – vị lãnh đạo theo đường lối “Brexit cứng” trong cuộc bầu cử vừa rồi ở Anh khiến nhiều người hy vọng rằng châu Âu có cơ hội để tiếp tục tồn tại.

Chiến thắng thuyết phục của ông Emmanuel Macron - ứng cử viên theo đường lối ủng hộ châu Âu trong cuộc bầu cử Tổng thống và bầu cử Quốc hội Pháp khiến nhiều người tin rằng thay vì tan rã, EU có thể sẽ tăng cường hội nhập trong thời gian tới. Những người ủng hộ tăng cường hội nhập EU hy vọng rằng các cải cách về lao động ở Pháp sẽ thuyết phục người Đức đầu tư nhiều hơn vào các nền kinh tế trong Khu vực Đồng tiền chung châu Âu (Eurozone). Trong khi đó, các kế hoạch tăng cường đầu tư vào lĩnh vực quốc phòng châu Âu cũng đang được hình thành.

Mặc dù vậy, trong khi sự lạc quan đang lan tỏa khắp nơi ở Tây Âu thì khu vực Đông Âu vẫn chưa cho thấy điều này. Nguy cơ về việc các nước thành viên Đông Âu rời khỏi Liên minh vẫn hiện hữu. Nhiều người dân khu vực Đông Âu vẫn hoài nghi về nỗ lực của Đức và Pháp trong việc định hình lại trật tự ở châu Âu.

Nguyên nhân là do đa số các nước Đông Âu không phải là thành viên của Eurozone, thậm chí Bulgaria và Romania vẫn chưa tham gia khu vực Tự do đi lại Schengen. Nhiều nước trong khu vực này đang xây dựng nền kinh tế dựa trên nền tảng tiền lương và thuế thấp. Do đó, các chính trị gia Đông Âu và một số nhà đầu tư ở Tây Âu lo ngại rằng các chính sách mà Tổng thống Pháp Macron đưa ra trong quá trình tranh cử, chẳng hạn như việc đồng bộ hóa hệ thống thuế trong EU hay trừng phạt các nước xuất khẩu lao động giá rẻ, có thể phá hủy mô hình kinh tế ở các nước Đông Âu.

Tuy nhiên, trong khi đa số giới tinh hoa Đông Âu hoài nghi đối với chính sách của Tổng thống Pháp Macron thì một số khác lại cho rằng chính sách duy trì tiền lương ở mức thấp đang là nguyên nhân chính khiến nhiều người rời bỏ khu vực này. Tại một số quốc gia hơn 10% dân số lao động ở nước ngoài. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính, nếu tỉ lệ di dân tiếp tục ở mức hiện tại thì GDP khu vực Trung, Đông và Đông Nam Âu sẽ giảm khoảng 9% trong giai đoạn từ 2015 đến 2030.

Trong khi chính sách của Tổng thống Pháp Macron và Thủ tướng Đức Merkel tạo ra thách thức đối với nền kinh tế Đông Âu thì thực tế của việc đang tồn tại hai nhóm châu Âu cũng là một nguy cơ về mặt chiến lược. Người dân Đông Âu đang giận giữ về việc trở thành công dân hạng hai trong EU, chẳng hạn như trong vụ bê bối gần đây liên quan đến “tiêu chuẩn kép” đối với thực phẩm. Người tiêu dùng Đông Âu phát hiện ra rằng một số sản phẩm, chẳng hạn như Nutella có hương vị khác biệt giữa Áo và Hungary. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy, một số công ty đa quốc gia sử dụng nguyên liệu rẻ hơn khi chế biến thực phẩm bán tại các quốc gia Đông Âu. Các công ty này khẳng định việc thay đổi nguyên liệu nhằm phù hợp với khẩu vị của người dân địa phương, tuy nhiên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp Séc Marian Jurecka lại tuyên bố, người dân Đông Âu mệt mỏi khi phải trở thành “thùng rác của châu Âu”. Đây cũng là quan điểm được nhiều chính trị gia và người dân trong khu vực này chia sẻ.

Sự phản kháng của các nước Đông Âu đối với trục Berlin - Paris có thể sẽ đưa lại một cục diện khác ở châu Âu. Các nước Đông Âu hiện đang đối mặt giữa hai sự lựa chọn: hội nhập sâu hơn vào EU theo chính sách của Đức và Pháp hay tăng cường xu hướng độc lập, dân tộc chủ nghĩa. Thật không may, các diễn biến theo xu hướng phi dân chủ ở Hungary và Ba Lan, đánh dấu bằng việc chính phủ tăng cường nổ lực kiểm soát hệ thống tòa án, các phương tiện truyền thông độc lập và can thiệp vào các tổ chức xã hội dân sự, lại bị nhiều người ở khu vực Tây Âu làm ngơ.

Khủng hoảng nhập cư là một ví dụ. Đối với người dân Tây Âu, việc Ba Lan, Séc và Hungary từ chối tiếp nhận sự phân bổ người nhập cư theo hạn ngạch mà Ủy ban châu Âu đưa ra từ năm 2015 chứng tỏ rằng các quốc gia Đông Âu thiếu sự đoàn kết cần thiết trong Liên minh châu Âu. Ngược lại, những người dân Đông Âu lại khảng định rằng sự đoàn kết không thể đặt lên trên yếu tố dân chủ. Việc tiếp nhận ai vào cộng đồng là do các chính phủ được bầu ra một cách dân chủ quyết định. Vấn đề là chính sách chống người nhập cư một cách cực đoan của Chính phủ Hungary khiến nhiều người dân châu Âu khác cho rằng sự lo ngại này của các nước Đông Âu chỉ là biểu hiện của chủ nghĩa dân tộc.
   
Mặc dù vậy, nếu các quốc gia Đông Âu đối mặt với thách thức tương tự, họ cũng không đoàn kết với nhau. Tham vọng về một Đông Âu thống nhất, được thể hiện qua việc thành lập nhóm Visegrad (V4) năm 1991 đã không còn tồn tại. Hai thành viên của V4 là Séc và Slovakia đang tìm cách giãn khoảng cách với hai thành viên còn lại là Hungary và Ba Lan - hai quốc gia theo xu hướng hoài nghi châu Âu. Trong khi đó, mặc dù chia sẻ quan điểm không thân thiện với giới lãnh đạo EU tại Brussels nhưng Hungary và Ba Lan cũng có sự khác biệt trong quan hệ với Nga.
   
Chính phủ các nước Đông Âu sẽ nhanh chóng buộc phải lựa chọn giữa việc tăng cường hội nhập với Tây Âu theo sáng kiến lập lại trật tự trong Liên minh của ông Macron và bà Merkel hoặc là việc ngày càng trở nên biệt lập hơn. Đó chính là sự lựa chọn giữa ông Emmanuel Macron – Tổng thống Pháp theo đường lối ủng hộ châu Âu, và ông Viktor Orban - Thủ tướng Hungary theo đường lối dân tộc chủ nghĩa cứng rắn.

Nguyễn Hồng Tâm (TTXVN)

Phân tích-Nhận định

Hợp tác nội dung
KÊNH THÔNG TIN CỦA CHÍNH PHỦ DO TTXVN PHÁT HÀNH Tổng biên tập: Ninh Hồng Nga | Giới thiệu - Liên hệ tòa soạn
Giấy phép số 17/GP-BTTTT cấp ngày 16/1/2017
Tòa soạn: Số 5 Lý Thường Kiệt, Hà Nội
Điện thoại: 024-38267042, 024-38252931(2339,2208)- Fax: 024-38253753
Email:baotintuc@vnanet.vn – toasoantintuc@gmail.com
© Bản quyền thuộc về Báo Tin tức - TTXVN
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản