Người thương binh hơn 40 năm gieo màu xanh nơi đầu sóng

Từ người lính trở về đến “người giữ rừng” nơi đầu sóng

Đứng trên tuyến đê biển xã Đồng Châu hôm nay, phóng tầm mắt qua những hàng phi lao cao vút, những dải rừng bần, rừng vẹt xanh mướt trải dài ôm trọn gần 3 km bờ biển, ít ai hình dung được rằng hơn 40 năm trước, nơi đây chỉ là vùng chân sóng sát mép đê, quanh năm hứng chịu gió biển và triều cường. Người góp phần tạo nên màu xanh ấy là cựu chiến binh Vũ Văn Tưởng. Với người dân địa phương, ông không chỉ là một thương binh mà còn là người đặt nền móng tạo nên những cánh rừng trù phú ở vùng đất này.

Tháng 8/1978, khi vừa tròn 19 tuổi, chàng trai miền biển lên đường nhập ngũ. Sau khóa huấn luyện chiến sĩ mới, ông được biên chế về Tiểu đoàn 25, Sư đoàn 5, Quân khu 7, tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam. Chỉ vài tháng sau, trong một trận chiến ác liệt vào cuối năm 1978, ông bị mảnh bom văng trúng, hỏng một bên mắt. Sau nhiều lần điều trị tại Bệnh viện Quân y 7B (tỉnh Đồng Nai cũ), an dưỡng tại Quân khu 3 rồi Trại thương binh Quang Trung (Kiến Xương, Thái Bình cũ), Hội đồng Giám định y khoa kết luận tỷ lệ thương tật của ông là 81%. Năm 1984, ông trở về quê hương mang trên mình thương tật nặng.

Thay vì chấp nhận hoàn cảnh, người con miền biển luôn tâm niệm “Còn sức thì còn phải làm, phải sống có ích”. Suy nghĩ đó đã thôi thúc ông tìm con đường mới để phát triển kinh tế và đóng góp cho gia đình, cho quê hương. Năm 1985, khi xã triển khai chủ trương đấu thầu đất bãi ven biển, nhiều người còn e ngại bởi đây là vùng đất hoang hóa, thường xuyên bị sóng đánh, triều cường, cây cối khó sống nhưng riêng ông Tưởng lại nghĩ khác. Sau khi bàn bạc với gia đình, ông vay mượn bạn bè, người thân, mạnh dạn nhận thầu và bắt tay vào trồng 15 ha rừng phi lao, rừng bần, vẹt.

Những ngày đầu, việc gây rừng ven biển gần như là cuộc chiến mới. Cây vừa bén rễ đã bị sóng cuốn, gió biển quật ngã, nước mặn làm chết hàng loạt. Không ít lần ông phải trồng đi trồng lại nhiều lượt mới giữ được cây sống. "Cách đây 40 năm, khu vực từ chân đê ra biển chỉ toàn nước và bùn lầy, muốn trồng rừng phải lội bùn hơn hàng cây số. Khó khăn chồng chất khi phương tiện vận chuyển cây giống không có, phải đi thuê thuyền, có những lần gặp sóng lớn, thuyền suýt lật, anh em phải lao vào ôm cột giữa dòng nước ngập quá đầu để giữ tính mạng", ông Tưởng nhớ lại và cho biết thêm, cũng chính từ những thất bại ấy, ông dần hiểu đặc tính của từng loài cây. Ông thuộc lòng thời điểm nước lên, nước xuống, biết loài nào chịu mặn tốt, loài nào giữ đất hiệu quả, loài nào thích hợp làm vành đai chắn sóng.

Nói về cây phi lao, cây bần, cây vẹt hay cây mắm, ông say sưa như người nông dân nói về ruộng đồng của mình. Ông bảo, mỗi loài cây đều có “tính cách” riêng. Sau khi nắm được quy trình, ông Tưởng đã chuyển từ thế thua sang thế thắng, khi làm chủ được giống, tỷ lệ cây sống và phát triển lên tới 80 - 100%. Niềm vui trong ông ngày càng lớn khi những cánh rừng ngày càng phát triển mạnh mẽ.

Gieo màu xanh, tạo sinh kế cho cộng đồng

Sáng sớm, khi thủy triều vừa rút, những bãi bùn rộng mênh mông dần hiện ra dưới ánh nắng đầu ngày cũng là lúc thương binh Vũ Văn Tưởng lội bùn, tay cắm từng cây giống xuống đất. Đó là việc làm hàng ngày với ông trong suốt hơn 40 năm qua. Ông coi trồng và giữ rừng không chỉ là công việc, là trách nhiệm mà rừng còn là “nhà”. Từ những cây giống nhỏ bé ngày nào, hôm nay những cánh rừng phi lao, bần, vẹt đã phủ xanh vùng bãi bồi, tạo thành hệ thống rừng phòng hộ vững chắc, góp phần giảm tác động của sóng biển, giữ đất, bảo vệ tuyến đê và tạo môi trường sinh sống cho nhiều loài thủy sinh.

Trở về từ cánh rừng ngập mặn, anh Trần Văn Kiều (thôn Đông Hoàng Bắc, xã Đồng Châu) phấn khởi với những rỏ đầy cáy, còng tươi đỏ. Anh cho biết, từ khi có rừng ngập mặn, nguồn thủy sản tự nhiên phát triển phong phú hơn. Mỗi sáng, anh chỉ cần vài giờ đi dưới tán rừng là có thể thu được 5 - 6 kg cáy với giá bán khoảng 300.000 - 400.000 đồng/kg. “Nếu không có những cánh rừng này thì việc mưu sinh sẽ vất vả hơn rất nhiều”, anh Kiều thổ lộ.

Từ người thương binh với những kiến thức ít ỏi về các loài cây ngập mặn, nhờ tinh thần chịu khó, ham tìm hiểu, đến năm 2006 ông Tưởng làm chủ quy trình nhân giống bần không cánh Myanmar - giống cây có tốc độ sinh trưởng nhanh, chịu rét tốt, không rụng lá vào mùa đông và ít sâu bệnh. Thành công ấy nhanh chóng được nhiều địa phương biết đến. Người dân, doanh nghiệp và các dự án trồng rừng ở Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị... tìm về đặt mua cây giống của ông.

Chia sẻ về hành trình “phủ xanh” vùng bãi bồi của mình, ông Tưởng nhớ lại, thời điểm đó Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên) có “giao” cho ông nhiệm vụ khôi phục và trồng rừng ở vùng đất ven biển Đông Hoàng. Ông xin 1 tháng để thử nghiệm trồng cỏ, nếu cỏ lên được thì cây cũng sẽ bén rễ. Những ngày đó, gần như ông “ăn tại rừng”, “ngủ tại rừng” với quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Dần dần nỗ lực của ông cũng được đền đáp, những cây sú, cây vẹt, cây bần mỗi ngày bám rễ, lên xanh ở vùng đất Đông Hoàng. Thành công đó thu hút thêm nhiều dự án trồng rừng từ các tổ chức trong, ngoài nước triển khai ở vùng ven biển Tiền Hải và đều được ông Tưởng trực tiếp tham gia trồng, chăm sóc và bảo vệ.

Sau khi làm chủ được kỹ thuật trồng, hiện mỗi năm, gia đình ông Tưởng trồng và bán khoảng 60.000 - 70.000 cây giống, thu lợi nhuận trên 300 triệu đồng; đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho 6 - 7 lao động địa phương.

Tham gia công tác tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp xã Đông Hoàng trước đây, trực tiếp chứng kiến những vất vả trên hành trình “trồng cây, gây rừng” của người đồng chí, đồng đội Vũ Văn Tưởng, ông Nguyễn Thanh Nhàn, Thường vụ Hội Cựu chiến binh xã Đồng Châu cho biết, từ những ngày đầu chèo thuyền vượt sóng mang từng cây giống ra bãi bồi cho đến hôm nay, cựu chiến binh Vũ Văn Tưởng luôn là tấm gương sáng của địa phương. Mặc dù mang thương tật rất nặng nhưng ông luôn năng động, sáng tạo trong phát triển kinh tế làm giàu cho gia đình và tạo giá trị cho cộng đồng. Đến nay, không chỉ trồng rừng, ông Tưởng còn là tổ trưởng tổ bảo vệ rừng, trực tiếp quản lý, chăm sóc hơn 200 ha rừng ven biển của xã Đồng Châu.

Ghi nhận những đóng góp của thương binh Vũ Văn Tưởng, năm 2019, ông là đại biểu tỉnh Thái Bình (cũ) tham dự Hội nghị biểu dương thương binh tiêu biểu toàn quốc và được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen. Năm 2024, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tiếp tục tặng Bằng khen ghi nhận những đóng góp của ông trong thực hiện Đề án trồng mới 1 tỷ cây xanh giai đoạn 2021-2023.

Nay gần 70 tuổi, người thương binh Vũ Văn Tưởng vẫn đều đặn theo từng con nước, lội qua những bãi bùn để chăm sóc từng mầm cây mới để những cánh rừng thêm xanh. Ông bảo, còn sức khỏe thì ông còn tiếp tục trồng và giữ rừng. Với ông, mỗi cây xanh được vun trồng không chỉ góp phần chắn sóng, giữ đất, bảo vệ làng quê mà còn tiếp nối tinh thần “thương binh tàn nhưng không phế”, lan tỏa ý chí vượt khó của người lính Bộ đội Cụ Hồ năm xưa.