TP Hồ Chí Minh bảo tồn hệ sinh thái rừng đặc thù sau hợp nhất không gian sinh thái

Liên kết không gian sinh thái rừng đặc thù

Trong cấu trúc sinh thái vùng Đông Nam Bộ, Bình Châu - Phước Bửu và Núi Cậu đại diện cho hai kiểu hệ sinh thái khác biệt nhưng có tính bổ trợ lẫn nhau. Một bên là rừng ven biển hiếm hoi còn được quy mô lớn ở phía Nam, bên còn lại là rừng bán sơn địa gắn với lưu vực hồ chứa nước quan trọng.

Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu - Phước Bửu, với diện tích hơn 10.500 ha, mang đặc trưng hệ sinh thái rừng trên cát ven biển, chịu tác động trực tiếp của gió, cát và điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Hệ sinh thái này đóng vai trò như tường chắn sinh thái, giúp chống xói lở, bảo vệ bờ biển và duy trì sinh cảnh cho nhiều loài sinh vật đặc hữu.

Trong khi đó, khu vực Núi Cậu, khoảng 1.600 ha, mang đặc trưng rừng bán sơn địa, địa hình đồi núi thấp xen hồ Dầu Tiếng, nguồn cung cấp nước ngọt quan trọng cho khu vực. Hệ sinh thái này giữ vai trò phòng hộ đầu nguồn, điều tiết thủy văn và duy trì cân bằng sinh thái.

TS. Huỳnh Đức Hoàn, Giám đốc Ban Quản lý Rừng phòng hộ, đặc dụng TP. Hồ Chí Minh cho biết, việc kết nối hai khu vực có ý nghĩa chiến lược trong phát triển xanh của Thành phố. Không chỉ mở rộng không gian sinh thái, sự liên kết còn góp phần hình thành mạng lưới các vùng xanh liên hoàn, nâng cao khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu.

Sự kết nối này giúp bảo tồn đa dạng sinh học theo quy mô vùng, duy trì các hệ sinh thái từ rừng ngập mặn, rừng ven biển đến rừng đầu nguồn và rừng núi đá, qua đó tạo nên lá chắn sinh thái quan trọng, hỗ trợ điều tiết nguồn nước, hấp thụ carbon và cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái.

Tuy nhiên, mỗi hệ sinh thái có đặc điểm riêng nên đòi hỏi cách tiếp cận quản lý khác nhau. Bình Châu - Phước Bửu chịu tác động rõ nét của biến đổi khí hậu, xói lở và nguy cơ cháy rừng trong mùa khô, trong khi Núi Cậu đối mặt với nguy cơ phân mảnh sinh cảnh và áp lực từ phát triển hạ tầng.

Theo PGS.TS Huỳnh Chí Sỹ, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam (VACNE), dù khoảng cách giữa hai khu vực khoảng 180 km, việc kết nối hoàn toàn khả thi nếu được đặt trong quy hoạch tổng thể liên vùng. Tuy nhiên, quá trình này phải tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, trong đó phân chia rõ ba phân khu chức năng gồm bảo vệ nghiêm ngặt, phục hồi sinh thái và dịch vụ du lịch sinh thái.

Thực tế, việc phát triển hạ tầng kết nối cần bảo đảm không làm gián đoạn sinh cảnh tự nhiên, duy trì hành lang di chuyển liên tục của động vật hoang dã, đồng thời kiểm soát chặt chẽ hoạt động xây dựng với tỷ lệ không vượt quá 3 phần trăm diện tích khu bảo tồn.

Định hướng bảo tồn rừng, phát triển hệ sinh thái đặc thù

TS Huỳnh Đức Hoàn cho biết, TP. Hồ Chí Minh đang tập trung triển khai các giải pháp trọng tâm sau khi định hình không gian sinh thái liên kết; trong đó, Thành phố ưu tiên hoàn thiện cơ chế quản lý liên vùng, tăng cường phối hợp giữa các địa phương và lực lượng kiểm lâm nhằm thống nhất quản lý, chia sẻ dữ liệu và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh, bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa quản lý theo ranh giới hành chính và theo hệ sinh thái.

Việc ứng dụng khoa học công nghệ cũng được đẩy mạnh thông qua sử dụng viễn thám, hệ thống thông tin địa lý GIS, thiết bị bay không người lái và hệ thống cảnh báo sớm cháy rừng, giúp giám sát biến động rừng theo thời gian thực và nâng cao hiệu quả quản lý.

Đồng thời, công tác phục hồi và kết nối hành lang sinh học được chú trọng thông qua trồng bổ sung cây bản địa, phục hồi các vùng chuyển tiếp và kiểm soát các công trình hạ tầng có nguy cơ tác động đến môi trường sống của động vật hoang dã, qua đó giảm phân mảnh sinh cảnh và nâng cao chất lượng rừng.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Huỳnh Chí Sỹ, công tác bảo tồn vẫn đối mặt với nhiều mâu thuẫn như áp lực phát triển hạ tầng, nhu cầu sinh kế của người dân và hạn chế trong nhận thức về giá trị rừng tự nhiên. Bên cạnh đó, lực lượng kiểm lâm còn mỏng trong khi diện tích quản lý rộng cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác giám sát.

Giải pháp được nhấn mạnh là gắn bảo tồn với lợi ích kinh tế. Phát triển thị trường tín chỉ carbon rừng được xem là hướng đi tiềm năng, tạo nguồn lực tài chính từ chính giá trị hấp thụ carbon của rừng. Đồng thời, các mô hình sinh kế dưới tán rừng như du lịch sinh thái, nuôi ong, trồng dược liệu cần được thúc đẩy để người dân có thể sống được từ rừng, qua đó nâng cao hiệu quả bảo vệ.

Theo định hướng của TP. Hồ Chí Minh, việc khai thác giá trị hệ sinh thái rừng tuân thủ nguyên tắc bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn. Du lịch sinh thái được kiểm soát sức chứa, gắn với giáo dục môi trường và bảo tồn văn hóa bản địa. Đồng thời, Thành phố đang xây dựng cơ sở dữ liệu hấp thụ carbon rừng để tham gia thị trường carbon, tạo nguồn lực tài chính xanh phục vụ phục hồi rừng.

Các chuyên gia về môi trường luôn nhấn mạnh, rừng không chỉ là tài nguyên của hôm nay mà còn là vốn quý cho các thế hệ tương lai. Vì vậy, mọi quyết sách phát triển đều phải đặt trách nhiệm gìn giữ hệ sinh thái lên hàng đầu.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, việc bảo tồn và phát huy giá trị các hệ sinh thái rừng đặc thù không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là lựa chọn chiến lược cho phát triển bền vững. Sự kết nối giữa Bình Châu Phước Bửu và Núi Cậu, nếu được triển khai hiệu quả, sẽ trở thành hình mẫu cho tư duy phát triển mới, nơi con người và thiên nhiên cùng tồn tại hài hòa, lâu dài.