Bài 1: Những trục đường ra khỏi giới hạn địa phương
Không chỉ giải quyết nhu cầu đi lại, các dự án giao thông được các địa phương như Huế, Gia Lai, Khánh Hòa và Lâm Đồng chuẩn bị theo phương thức đối tác công tư đang hướng đến mục tiêu lớn hơn: kết nối cảng biển với cao nguyên, khu công nghiệp với đường sắt tốc độ cao, đô thị trung tâm với vùng đầm phá, ven biển và cửa khẩu quốc tế.
Từ một dự án đến một mạng lưới ở Huế
Khu kinh tế Chân Mây- Lăng Cô. Ảnh: TTXVN phát
Ngày 20/8/2026, Hội đồng nhân dân thành phố Huế ban hành Nghị quyết số 54/NQ-HĐND, đưa Đại lộ Bắc Nam phía Đông vào danh mục dự án hạ tầng giao thông đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP). Với quyết định này, thành phố đã hình thành danh mục gồm 7 dự án PPP, thay vì chỉ xem xét từng công trình riêng lẻ.
Theo phương án trình Hội đồng nhân dân thành phố, Đại lộ Bắc Nam phía Đông dài khoảng 75 km, quy mô 6 làn xe, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 20.000 tỷ đồng. Tuyến bắt đầu tại đường tỉnh 9, giao Quốc lộ 49F ở Khu công nghiệp Phong Điền; đi song song và hai bên đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, qua 11 xã, phường trước khi kết nối với đường trục chính Khu đô thị Chân Mây.
Trong quá trình nghiên cứu, thành phố dự kiến bổ sung đoạn tuyến dài khoảng 20 km từ La Sơn, băng qua phá Tam Giang, theo hướng tỉnh lộ 14A và nối vào đường trục chính Khu đô thị Chân Mây. Quỹ đất dự kiến phục vụ thanh toán hợp đồng xây dựng - chuyển giao tại các khu vực lân cận vào khoảng 500–600 ha.
Phát biểu tại kỳ họp, ông Phạm Đức Tiến, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch Hội đồng nhân dân thành phố Huế cho biết, những nội dung được xem xét lần này đều cần quyết định sớm, bảo đảm hoạt động của thành phố không bị gián đoạn, đồng thời “tạo cơ sở cho UBND thành phố và các cơ quan, đơn vị chủ động tổ chức thực hiện ngay”.
Trước Đại lộ Bắc Nam phía Đông, Huế đã thông qua danh mục 6 dự án giao thông PPP với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 18.646 tỷ đồng. Lớn nhất là tuyến kết nối Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô với cao tốc Bắc - Nam, vốn khoảng 10.000 tỷ đồng. Tuyến dài khoảng 35 km, dự kiến có cầu vượt phá Tam Giang dài 6,5 km và hầm xuyên núi khoảng 750 m.
Năm dự án còn lại gồm đường từ khu B, Khu đô thị mới An Vân Dương đến xã Phú Vang; đường La Sơn - Vinh Hà - Giang Hải, bao gồm cầu Hà Trung; đường nối đường Hồ Quý Ly với tỉnh lộ 2, bao gồm cầu Phú Hậu - Tiên Nộm; đường kết nối Quảng Điền - Kim Trà và đê chắn sóng phía Tây cảng Chân Mây giai đoạn 1.
Đặt cạnh nhau, 7 dự án không còn là những đoạn đường rời rạc. Đại lộ Bắc Nam phía Đông tạo trục dọc; các tuyến An Vân Dương - Phú Vang, Hồ Quý Ly - tỉnh lộ 2, La Sơn - Vinh Hà - Giang Hải tạo các hướng kết nối từ đô thị trung tâm ra đầm phá và ven biển. Tuyến từ Chân Mây - Lăng Cô lên cao tốc cùng đê chắn sóng phía Tây lại nâng khả năng tiếp cận và khai thác cảng Chân Mây.
Theo UBND thành phố Huế, lựa chọn PPP; trong đó có hợp đồng BT thanh toán bằng quỹ đất hoặc ngân sách, nhằm đẩy nhanh đầu tư hạ tầng trong điều kiện khả năng cân đối ngân sách địa phương còn hạn chế. Những tuyến đường cũng được kỳ vọng mở rộng không gian phát triển ra ngoài vùng lõi di sản, kết nối các khu công nghiệp phía Bắc, ga đường sắt tốc độ cao và các trung tâm dịch vụ mới với Khu kinh tế Chân Mây - Lăng Cô.
Nối duyên hải với cao nguyên
Cao tốc Nha Trang - Cam Lâm với hướng tuyến đi Lâm Đồng.
Nếu Huế sử dụng PPP để mở không gian đô thị về phía Đông, Khánh Hòa và Lâm Đồng đang chuẩn bị một trục ngang vượt núi, nối duyên hải Nam Trung Bộ với cao nguyên.
Theo phương án được hai địa phương thống nhất, cao tốc Nha Trang - Đà Lạt dài khoảng 80,8 km; trong đó, đoạn qua Khánh Hòa khoảng 44 km, đoạn qua Lâm Đồng khoảng 36,8 km. Tuyến có quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế từ 80–100 km/giờ, tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 25.058 tỷ đồng.
Điểm đầu dự án giao cao tốc Bắc - Nam phía Đông tại xã Diên Thọ, tỉnh Khánh Hòa; điểm cuối tại khu vực Đarahoa, thành phố Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng. Dự án được đề xuất thực hiện theo PPP, hợp đồng BOT.
Hiện nay, Quốc lộ 27C qua đèo Khánh Lê là tuyến giao thông chính giữa Nha Trang và Đà Lạt. Địa hình đèo dốc, nhiều khúc cua và nguy cơ sạt lở trong mùa mưa khiến thời gian di chuyển thường kéo dài từ 3,5–4 giờ. Cao tốc mới được kỳ vọng rút thời gian xuống còn khoảng 1,5–2 giờ.
Nhưng giá trị của tuyến đường không chỉ nằm ở thời gian đi lại. Khi nối với cao tốc Bắc - Nam phía Đông ở Khánh Hòa và trục Dầu Giây - Liên Khương ở Lâm Đồng, tuyến Nha Trang - Đà Lạt sẽ tạo một hành lang hoàn chỉnh từ cảng biển, sân bay và trung tâm du lịch ven biển lên đô thị cao nguyên.
Ở phía Tây, Gia Lai đang đề xuất đầu tư cao tốc Pleiku - Lệ Thanh theo phương thức PPP, tổng mức đầu tư hơn 17.000 tỷ đồng. Dự án được chuẩn bị trong giai đoạn 2026–2027 và đặt mục tiêu cơ bản hoàn thành trước năm 2030.
Nếu được triển khai, Pleiku - Lệ Thanh sẽ không vận hành độc lập. Tuyến này nối tiếp cao tốc Quy Nhơn - Pleiku đang được đầu tư bằng ngân sách nhà nước. Khi hai tuyến gặp nhau tại Pleiku, một hành lang giao thông mới sẽ hình thành từ cảng Quy Nhơn, vượt qua An Khê, Mang Yang và Pleiku đến Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh.
Cao tốc Quy Nhơn - Pleiku dài khoảng 125 km, tổng mức đầu tư 43.734 tỷ đồng, được thiết kế 4 làn xe hoàn chỉnh. Đây là trục Đông–Tây nối vùng sản xuất Tây Nguyên với cảng biển. Đoạn Pleiku - Lệ Thanh sẽ kéo dài trục giao thông đó đến biên giới Campuchia, tạo điều kiện kết nối với khu vực Đông Bắc Campuchia và xa hơn là hành lang kinh tế trong Tiểu vùng Mekong.
Ở phía Nam Tây Nguyên, cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương đã được triển khai theo PPP, hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư giai đoạn 1 khoảng 17.718 tỷ đồng. Tuyến dài 73,62 km, khi hoàn thành sẽ trở thành mắt xích quan trọng của trục cao tốc Dầu Giây - Liên Khương, rút ngắn kết nối từ Đông Nam Bộ đến Đà Lạt.
Nhìn trên bản đồ, các dự án đang tạo thành những đường ngang và đường dọc mới: Quy Nhơn - Pleiku - Lệ Thanh ở phía Bắc Tây Nguyên; Nha Trang - Đà Lạt ở phía Nam; Dầu Giây - Bảo Lộc - Liên Khương nối Tây Nguyên với Đông Nam Bộ; Đại lộ Bắc Nam phía Đông cùng các tuyến hướng biển mở thêm không gian cho Huế.
Mỗi địa phương lựa chọn một cách huy động nguồn lực khác nhau, nhưng đều gặp nhau ở một điểm: giao thông không còn được nhìn như một công trình đi qua địa bàn. Đường mở đến đâu phải kéo theo không gian đô thị, khu công nghiệp, logistics, cảng biển, du lịch và chuỗi giá trị mới đến đó.
Tuy nhiên, đưa dự án vào danh mục PPP mới chỉ mở cánh cửa về cơ chế. Khâu quyết định phía sau là xác lập một phương án tài chính đủ khả thi và phân chia hợp lý vốn, lợi ích, trách nhiệm và rủi ro giữa Nhà nước với nhà đầu tư.
Bài cuối: Vốn nhà nước 70%, phần việc của tư nhân là gì?