Ngư dân Hải Châu (Nghệ An) thu hoạch cá đầu mùa vụ. Ảnh: Xuân Tiến/TTXVN
Quyết tâm giữ nghề truyền thống
Ông Nguyễn Đức Hùng sinh sống tại xã Hải Châu (trước đây là xã Diễn Hải, huyện Diễn Châu). Gần 30 năm gắn bó với quân ngũ ở các tỉnh Tây Nguyên đã hun đúc trong ông bản lĩnh của người lính "Bộ đội Cụ Hồ" - bền bỉ, kỷ luật và giàu tinh thần vượt khó. Năm 2018, sau khi xuất ngũ trở về quê hương, ông Hùng không chọn cuộc sống an nhàn mà quyết tâm khôi phục nghề làm nước mắm cá cơm truyền thống, coi đó là con đường lập nghiệp lâu dài.
Ông bắt tay gây dựng cơ sở sản xuất nước mắm bằng tất cả tâm huyết của người lính. Tuy nhiên những mẻ nước mắm đầu tiên chưa ổn định, sản lượng thấp. Không ngại khó vừa làm, ông Hùng vừa rút kinh nghiệm. Nhờ đó, chất lượng sản phẩm được nâng cao, dần được người dân trong xã, tỉnh và cả nước biết đến. Bí quyết quan trọng nhất để tạo nên chất lượng nước mắm là nguồn nguyên liệu. Cá phải được đánh bắt đúng vụ, tươi, được rửa bằng nước biển, tuyệt đối không dùng cá ươn hay rửa nước ngọt để tránh làm hỏng cá. Sau đó, cá được trộn muối theo tỷ lệ phù hợp và ủ trong thời gian ít nhất một năm. Trong thời gian này, nước mắm được rút ra phơi nắng rồi bơm trở lại bể ủ để tăng độ đạm và loại bỏ tạp chất, độc tố. Nhờ vậy, nước mắm thành phẩm đạt độ đạm cao, màu vàng tự nhiên và có hương vị đậm đà đặc trưng.
Có niềm tin của thị trường, ông Hùng mạnh dạn đầu tư xây dựng bể ướp, mua chum sành, mở rộng quy mô sản xuất dù còn nhiều khó khăn về vốn và kinh nghiệm. Hiện nay, xưởng sản xuất nước mắm Hùng Nhật được bố trí gọn gàng trong khuôn viên gia đình với 8 bể ướp và hàng chục chum sành đang vào vụ. Nước mắm sau khi chắt lọc có độ sánh cao, màu cánh gián óng ánh, hương thơm dịu và hậu vị ngọt tự nhiên - những đặc trưng làm nên uy tín của sản phẩm trên thị trường.
Theo ông Hùng, để làm nên nước mắm ngon, yếu tố quan trọng nhất là nguyên liệu và thời gian. Cá cơm phải là cá cơm than, đánh bắt đúng vụ, đặc biệt vào khoảng tháng ba âm lịch khi cá đạt độ đạm cao. Cá phải tươi, đưa vào chế biến ngay, tuyệt đối không dùng cá đông lạnh hay cá đã ươn. Muối dùng để ủ mắm phải là muối sạch, được xử lý đúng kỹ thuật để bảo đảm chất lượng thành phẩm.
Không chỉ chú trọng chất lượng, cơ sở sản xuất của ông Hùng còn cải tiến bao bì, thay chai nhựa bằng chai thủy tinh, thiết kế nhãn mác rõ ràng để đáp ứng yêu cầu của chương trình OCOP và thuận lợi cho truy xuất nguồn gốc. Năm 2023, thương hiệu “Nước mắm Hùng Nhật” của ông chính thức được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao, đánh dấu bước phát triển quan trọng của cơ sở.
Góp phần nâng tầm sinh kế vùng ven biển
Đến nay mỗi năm, cơ sở cơ sở nước mắm Hùng Nhật tiêu thụ khoảng 13 tấn cá cơm; sản xuất hơn 3.000 lít nước mắm thành phẩm. Giá bán trung bình 80.000 đồng/lít, sau khi trừ chi phí, gia đình thu lãi khoảng 200 triệu đồng/năm. Cơ sở không chỉ mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình mà còn tạo việc làm, thu nhập cho gần 10 lao động. Sản phẩm hiện được tiêu thụ chủ yếu tại Nghệ An và một số tỉnh, thành phố như Hà Nội, Hưng Yên.
Để chiếm lĩnh được thị trường trong và ngoài tỉnh cùng niềm tin của người tiêu dùng, ông Hùng đặc biệt coi trọng quy trình ủ chượp nước mắm của gia đình. Quy trình này phải kéo dài đủ một năm, chia thành các giai đoạn rõ ràng từ chượp sống, chượp ương đến chượp chín. Trong suốt quá trình này, nước mắm được rút ra phơi nắng rồi bơm trở lại bể theo chu kỳ đều đặn, giúp loại bỏ tạp chất và độc tố tự nhiên. Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, sản phẩm không chỉ đạt màu sắc đẹp mà còn bảo đảm an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.
Không chỉ làm kinh tế giỏi, cựu chiến binh Nguyễn Đức Hùng còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho các hộ dân trong vùng có nhu cầu học nghề; góp phần tạo việc làm thời vụ và gìn giữ nghề truyền thống. Vai trò của ông vì thế không chỉ dừng lại ở một chủ cơ sở sản xuất, mà còn là nhân tố tích cực trong phong trào phát triển kinh tế nông thôn tại địa phương. Ông Hùng cũng là một trong những người tiên phong trong các phong trào của thôn, xã. Ông đã hỗ trợ hàng trăm triệu đồng trong phong trào xây dựng nông thôn mới và hỗ trợ thôn nhiều hoạt động, phong trào đền ơn đáp nghĩa, khuyến học...
Theo ông Nguyễn Trọng Huyến, Chủ tịch UBND xã Hải Châu, chính quyền địa phương luôn khuyến khích, hỗ trợ các mô hình kinh tế dựa trên lợi thế bản địa. Với nước mắm Hùng Nhật, xã tiếp tục đồng hành trong việc hoàn thiện nhãn hiệu, cải tiến mẫu mã và kết nối thị trường, nhằm đưa sản phẩm phát triển bền vững, đóng góp thiết thực cho kinh tế - xã hội địa phương.
Từ giọt mắm cánh gián trong những chum sành mộc mạc, câu chuyện lập nghiệp của cựu chiến binh Nguyễn Đức Hùng cho thấy tinh thần trách nhiệm và ý chí vươn lên của người lính trong thời bình. Đó cũng là minh chứng cho vai trò của cựu chiến binh trong phát triển kinh tế, gìn giữ bản sắc làng nghề và chung tay xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp./.