Giải pháp nào huy động nguồn lực tư nhân cho hạ tầng quốc gia?

Phó Cục trưởng Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) Trịnh Thị Hương đã chia sẻ với phóng viên TTXVN xung quanh vấn đề này.

Bà đánh giá thế nào về tính đột phá của Nghị quyết 68-NQ/TW trong huy động nguồn lực tư nhân cho hạ tầng chiến lược?

Nghị Quyết số 68-NQ/TW ra đời đã được cộng đồng doanh nghiệp đón nhận rất tích cực bởi có rất nhiều giải pháp mang tính chất toàn diện, đổi mới, đột phá cho khu vực tư nhân, để có thể kích hoạt được nguồn lực tư nhân phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là trong các dự án hạ tầng quan trọng.

Đây là những giải pháp như Nhà nước chủ động đặt hàng, đấu thầu hạn chế hoặc chỉ định thầu hay là tạo ra các cơ chế chính sách ưu đãi và khuyến khích tư nhân tham gia cùng với nhà nước đầu tư vào các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm như hạ tầng số, hạ tầng năng lượng, hạ tầng logistics, giao thông xanh. Đây là những lĩnh vực đã được Nghị quyết định hướng cũng như có các cơ chế để mở rộng dư địa cho khu vực tư nhân tham gia.

Bên cạnh đó là các giải pháp liên quan đến việc đa dạng hóa và nâng cao hiệu quả các hình thức hợp tác công tư giữa nhà nước và khu vực kinh tế tư nhân như “lãnh đạo công - quản trị tư; đầu tư công -quản lý tư và đầu tư tư - sử dụng công” trong các lĩnh vực hạ tầng kinh tế, từ đó mở rộng dư địa cho khu vực tư nhân tham gia vào các công trình trọng điểm. Thời gian qua, sau ba đợt khởi công và khánh thành các công trình trọng điểm thì hiện nay đã có khoảng 564 công trình, dự án với tổng nguồn vốn huy động lên tới 5,1 triệu tỷ đồng, trong đó tư nhân đóng góp trên 3,8 triệu tỷ đồng và chiếm tới 74,6% trong tổng số vốn.

Thực tế là vai trò và nguồn lực tư nhân trong việc tham gia và triển khai các dự án, công trình trọng điểm là vô cùng quan trọng và chứng minh rằng khu vực kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Những con số này là sức sống mới của nền kinh tế và cũng là minh chứng cho định hướng rất quan trọng “đầu tư công là vốn mồi để dẫn dắt và kích hoạt đầu tư tư, tham gia vào các công trình và dự án trọng điểm quốc gia”.

Thực tế là chủ trương, định hướng đã rõ nhưng việc thu hút nguồn lực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng quốc gia vẫn còn không ít khó khăn. Bà nhìn nhận như thế nào về vấn đề này?

Trong quá trình tiếp xúc và đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp tư nhân cũng như nắm bắt thông tin từ các hiệp hội doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy có một số điểm nghẽn và khó khăn còn tồn tại trong việc huy động nguồn vốn của tư nhân tham gia vào phát triển kinh tế - xã hội và đặc biệt là trong triển khai các dự án và công trình trọng điểm.

Đầu tiên là các vấn đề liên quan tới câu chuyện thể chế và chính sách - điểm nghẽn của mọi điểm nghẽn”. Đó là các thủ tục, giấy phép và sự phối hợp liên ngành khi triển khai các công trình, dự án lớn còn có sự chồng chéo. Nhiều văn bản từ cấp địa phương đẩy lên cấp trung ương, xong từ trung ương lại chuyển về địa phương khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian cũng như chi phí và thậm chí lỡ cả cơ hội kinh doanh.  

Khó khăn thứ hai chính là câu chuyện nguồn lực của doanh nghiệp. Thực tế là 98 - 99% doanh nghiệp Việt Nam có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Để triển khai các dự án lớn, doanh nghiệp cần phải trường vốn nhưng doanh nghiệp tư nhân hầu hết vốn mỏng, trong khi việc huy động vốn trên thị trường tài chính thời gian qua vẫn chưa phát huy hiệu quả. Thêm vào đó, các nguồn tài chính ưu đãi cho các công trình, dự án trọng điểm vẫn chưa được triển khai tích cực. Do đó doanh nghiệp còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn.

Cùng đó, vấn đề về quy hoạch, bố trí quỹ đất, giải phóng mặt bằng để triển khai các dự án vẫn nhiều bất cập. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp tư nhân chưa đầu tư bài bản các công nghệ lõi để có thể triển khai được các dự án hạ tầng số, giao thông xanh hay là hạ tầng năng lượng.  

Khó khăn thứ ba liên quan đến câu chuyện rủi ro trong thực thi hợp đồng, dẫn đến làm ảnh hưởng tới dòng tiền của doanh nghiệp. Thực tế doanh nghiệp phản ánh cho thấy tình trạng nợ đọng vốn, chậm thanh toán, thậm chí chậm trễ trong thực thi hợp đồng khi mà doanh nghiệp thực hiện các dự án cơ quan nhà nước, nhà đầu tư từ khu vực công, khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình trạng rất khó khăn, thậm chí có nguy cơ bị phá sản.

Với vai trò cơ quan quản lý Nhà nước, Bộ Tài chính đã có những đề xuất gì để tháo gỡ khó khăn cho khu vực tư nhân thưa bà?

Những ngày đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã tham mưu cho Chính phủ trong việc ban hành Nghị quyết số 01 về phát triển kinh tế - xã hội và Nghị quyết số 02 về cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây là những nhóm giải pháp tập trung vào việc tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế và tạo lập môi trường minh bạch, thông thoáng và bám sát các định hướng của Chính phủ, của Thủ tướng Chính phủ. Đó chính là câu chuyện giao nhiệm vụ phải theo “nguyên tắc 6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ quy trình/thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả) và đồng thời phải đạt được “mục tiêu 3 dễ” (dễ triển khai, dễ giám sát và dễ đánh giá”.

Bộ Tài chính cũng tham mưu để hoàn thiện các cơ chế, chính sách liên quan đến Luật Đầu tư, giảm các điều kiện ngành nghề kinh doanh có điều kiện; Luật về đấu thầu, Luật về hợp tác công tư PPP để có thể đa dạng hóa cũng như nâng cao hiệu quả các mô hình hợp tác công tư, từ đó khơi thông được nguồn vốn của khu vực tư nhân và các chính sách về thuế, hải quan nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt trong thực hiện đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Vừa qua, Bộ Tài chính cũng đã trình Chính phủ để ban hành Nghị định số 20/2026/NĐ-CP ngày 15/1/2026 của Chính phủ “Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17 tháng 5 năm 2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân”. Theo đó, chi phí tính thu nhập chịu thuế đối với hoạt động nghiên cứu phát triển R&D sẽ được tính gấp đôi so với chi phí thực tế và doanh nghiệp được phép trích 20% thu nhập chịu thuế để đầu tư vào hoạt động R&D.  Đây chính là những giải pháp đột phá được doanh nghiệp hưởng ứng và chúng tôi kỳ vọng đây sẽ là đòn bẩy giúp khu vực kinh tế tư nhân có thể đầu tư mạnh mẽ hơn vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để tháo gỡ tình trạng nợ đọng vốn, khó khăn trong thực thi hợp đồng làm ảnh hưởng tới dòng tiền của doanh nghiệp khi triển khai các dự án đầu tư công, Nghị quyết số 68 cũng như các văn bản triển khai thi hành cũng nhấn mạnh rất rõ chúng ta “cần phải đảm bảo được 4 quyền của doanh nghiệp là: Quyền sở hữu, quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và quyền bình đẳng trong cạnh tranh, đồng thời phải bảo đảm được việc thực thi hợp đồng hiệu quả để doanh nghiệp tư nhân có thể yên tâm đồng hành với Nhà nước triển khai các công trình hạ tầng trọng điểm.

Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng đang trình Thủ tướng Chính phủ hai chương trình gồm: Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong và chương trình đào tạo 10.000 CEO (giám đốc điều hành) cho khu vực kinh tế tư nhân. Chúng ta cần có các cánh chim đầu đàn, các doanh nghiệp tiên phong, những người đủ năng lực để có thể dẫn dắt được chuỗi giá trị và có thể vươn ra được toàn cầu.

Và bên cạnh đó, lực lượng CEO, những người có tài, có tâm, có tầm và đủ sức quản trị được các doanh nghiệp tư nhân hiệu quả và thực hiện được các dự án mang tính chất trọng điểm và mang tính chất chiến lược cho quốc gia cũng rất quan trọng. Tất cả các nhiệm vụ của giải pháp này đều bám sát vào ba trụ cột chiến lược trong văn kiện của Đảng đã quy định, đó chính là: Vấn đề về thể chế, hạ tầng và nhân lực. Đây sẽ là những giải pháp mà chúng tôi kỳ vọng trong năm 2026 cũng như trong giai đoạn tới sẽ là những đòn bẩy để có thể kích hoạt và khơi thông được nguồn lực của kinh tế tư nhân tham gia cùng đồng hành phát triển đất nước, để thực hiện được các dự án, các công trình mang tính chất chiến lược của quốc gia.

Theo bà đâu là các giải pháp quan trọng khác để kích hoạt nguồn lực tư nhân tham gia vào phát triển hạ tầng quốc gia?

Thực tế là nhiều doanh nghiệp tư nhân đều cho rằng không nhất thiết cần phải hỗ trợ tài chính. Thực ra tiền hay vốn rất là quan trọng nhưng cái mà doanh nghiệp tư nhân cần nhất lại là câu chuyện về thủ tục hành chính. Bởi vì thủ tục chính là thời gian, thời gian chính là tiền, là cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp. Hiện nay, Chính phủ đang rất nỗ lực, các cấp, các ngành và các địa phương cũng đang rất nỗ lực để có thể thực hiện được “ba giảm” - đó là giảm 30 % về chi phí, giảm 30% về thủ tục và 30% về điều kiện kinh doanh. Đây  cũng kỳ vọng về cải cách thủ tục hành chính sẽ tạo ra môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch và thuận lợi cho các doanh nghiệp.

Ngoài ra, một giải pháp nữa cũng rất cần triển khai tích cực trong thời gian tới. Đó chính là việc tăng cường năng lực cho cấp địa phương, đặc biệt là chính quyền cấp xã. Nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng khi làm việc với chính quyền thì chủ yếu là làm việc với chính quyền cấp xã. Cho nên khi đã thực hiện việc phân cấp và trao quyền rất mạnh cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã thì việc nâng cao năng lực cho chính quyền cấp xã rất quan trọng và cần phải được chú trọng đẩy mạnh trong thời gian tới để có thể tạo được một môi trường kinh doanh thuận lợi cho khu vực kinh tế tư nhân.

Trân trọng cảm ơn bà!