Chuyển đổi năng lượng, nâng cao hiệu quả sản xuất
Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định rõ việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả gắn với giảm phát thải là một trong những trụ cột then chốt, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và hướng tới phát triển bền vững lâu dài. Quan điểm này thể hiện sự chuyển dịch từ mục tiêu “đáp ứng đủ năng lượng” sang “sử dụng năng lượng chủ động, an toàn và hiệu quả”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm của quá trình chuyển đổi.
Song song với đó, Chỉ thị 09/CT-TTg về tăng cường thực hiện tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và phát triển giao thông điện cũng chỉ rõ, tiết kiệm năng lượng là giải pháp hàng đầu để giảm áp lực cung ứng, giảm chi phí sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh; đồng thời yêu cầu các cơ sở sản xuất trọng điểm phải thực hiện kiểm toán năng lượng, áp dụng hệ thống quản lý năng lượng và đẩy mạnh đổi mới công nghệ, tối ưu hóa quy trình sản xuất.
Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông làm gia tăng biến động thị trường năng lượng toàn cầu, các yêu cầu từ Nghị quyết 70-NQ/TW và Chỉ thị 09/CT-TTg không chỉ dừng lại ở định hướng mà đã trở thành vấn đề cần thiết thực hiện ngay đối với doanh nghiệp.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã chủ động triển khai các giải pháp kỹ thuật, đổi mới công nghệ nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất, coi đây là yêu cầu tất yếu để thích ứng với xu thế chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải trong giai đoạn hiện nay.
Hệ thống điện áp mái của Khu liên hợp sản xuất gang thép Hòa Phát Dung Quất. Ảnh: TN.
Tập đoàn Hòa Phát là một trong những đơn vị tiên phong khi triển khai đồng bộ nhiều giải pháp công nghệ nhằm tối ưu hiệu suất và giảm phát thải. Với các nhà máy, khu liên hợp sản xuất thép lớn đặt tại Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ngãi và Tây Ninh, tổng công suất thép thô lên tới 16 triệu tấn từ cuối năm 2026 triệu tấn/năm, trong đó có 9 triệu tấn phôi dẹt sản xuất thép cuộn cán nóng và 7 triệu tấn phôi xuông sản xuất thép xây dựng, thép chất lượng cao các loại, Hòa Phát không chỉ là doanh nghiệp có sản lượng thép lớn nhất cả nước mà còn trở thành điểm sáng trong việc tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường.
Theo đại diện Tập đoàn Hoà Phát, đơn vị đang triển khai đồng bộ 5 giải pháp công nghệ lớn nhằm tiết kiệm năng lượng trong sản xuất thép nhằm chủ động nguồn năng lượng, tối ưu hiệu suất vận hành và giảm thiểu phát thải.
Theo đó, các nhà máy của Hòa Phát đã thực hiện đồng bộ các giải pháp như: Thu hồi nhiệt và khí phát sinh từ quá trình sản xuất than cốc, luyện gang, luyện thép để phát điện nội bộ, đáp ứng tới 90% nhu cầu tiêu thụ điện của các khu liên hợp; Áp dụng công nghệ dập cốc khô trong sản xuất không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tiết kiệm đến 10% điện năng.
Bên cạnh đó, các nhà máy đã sử dụng Tua bin thu hồi năng lượng khí lò cao (BPRT). Đây là công nghệ tận dụng áp lực khí than từ lò cao để phát điện, không cần chuyển đổi sang hơi nước như các phương pháp truyền thống. Tua bin khí áp dư được áp dụng tại Hải Dương và Dung Quất giúp tiết kiệm tới 35% điện năng trong sản xuất thép.
Ngoài ra, việc tận dụng nhiệt dư để phát điện và áp dụng công nghệ đúc - cán liên tục giúp giảm đáng kể tiêu hao nhiên liệu và phát thải CO₂. Doanh nghiệp cũng đẩy mạnh sử dụng năng lượng tái tạo, như hệ thống điện mặt trời áp mái với quy mô lớn, góp phần tăng tự chủ nguồn điện sạch và giảm chi phí sản xuất. Cùng với đó, từng bước chuyển đổi các phương tiện xe chạy xăng sang xe điện (xe nâng, máy xúc, máy nhóp phế liệu, xe tải nội bộ...).
Điển hình, trong tháng 3/2026, Công ty Cổ phần Thép Hòa Phát Dung Quất (HPDQ) vừa phối hợp với đối tác Công ty CP năng lượng Horus Power (HRP) khởi công phân kỳ 2 của Dự án Hệ thống điện mặt trời áp mái với công suất 22,5 MWp.
Dự án điện mặt trời áp mái của HPDQ có tổng vốn đầu tư gần 600 tỷ đồng, gồm 5 phân kỳ với quy mô 79,2 MWp, dự kiến hoàn thành vào quý II/2027. Khi đi vào vận hành, hệ thống có khả năng tạo ra hơn 115 triệu kWh điện sạch mỗi năm, qua đó cắt giảm hơn 78.000 tấn CO₂/năm. Đây là một trong những dự án điện mặt trời áp mái nhà xưởng lớn nhất Việt Nam hiện nay.
Tăng tốc “xanh hóa”, hướng tới phát triển bền vững
Không chỉ ngành thép, các doanh nghiệp dệt may là lĩnh vực có cường độ sử dụng năng lượng cao cũng đang tích cực chuyển đổi. Với tỷ trọng chi phí năng lượng chiếm từ 8–10% tổng chi phí sản xuất, thậm chí lên tới 20–25% ở một số công đoạn, việc tiết kiệm năng lượng trở thành yếu tố sống còn.
Ông Thân Đức Việt, Tổng giám đốc Tổng công ty May 10 cho biết, doanh nghiệp đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như thay thế thiết bị tiêu hao nhiều điện năng, tận dụng ánh sáng tự nhiên trong thiết kế nhà xưởng và chuyển đổi sang sử dụng nhiên liệu sinh khối. Việc thay thế lò hơi than bằng lò hơi sử dụng viên sinh khối không chỉ giúp tiết kiệm chi phí hàng tỷ đồng mỗi năm mà còn giảm hàng nghìn tấn CO₂.
Việc "xanh hóa" ngành dệt may được cho là sẽ có lợi thế hơn khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh tư liệu: TTXVN
Đặc biệt, doanh nghiệp mở rộng hệ thống điện năng lượng mặt trời áp mái đến đầu tư thiết bị sản xuất hiện đại, doanh nghiệp đang từng bước tái cấu trúc nền tảng sản xuất theo tiêu chí phát triển bền vững. Với hệ thống điện mặt trời áp mái tổng công suất 2,46 MWp giúp giảm thêm khoảng 1.000 tấn CO₂/năm và mang lại chứng nhận IREC về sử dụng năng lượng tái tạo, điều nay mang lại lợi thế quan trọng cho doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng quốc tế.
Về lâu dài, May 10 đặt mục tiêu xây dựng chuỗi “nhà máy xanh”, từng bước giảm và tiến tới loại bỏ năng lượng hóa thạch, đồng thời thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong toàn hệ thống. Doanh nghiệp định hướng nghiên cứu các sáng kiến tái sử dụng tài nguyên, thiết lập chuỗi cung ứng khép kín và mở rộng hợp tác đầu tư năng lượng tái tạo.
Tương tự, Tổng công ty cổ phần Dệt May Hòa Thọ cũng đẩy mạnh “xanh hóa” và số hóa sản xuất. Các nhà máy mới được đầu tư theo tiêu chuẩn xanh, áp dụng hệ thống quản lý môi trường và năng lượng quốc tế, đồng thời thay thế thiết bị lạc hậu bằng công nghệ hiện đại, tự động hóa cao.
Doanh nghiệp còn đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái, triển khai mô hình nhà máy thông minh với khả năng số hóa dữ liệu theo thời gian thực, giúp tối ưu hóa sản xuất và kiểm soát tiêu thụ năng lượng.
Đơn vị cũng đã ký cam kết với khách hàng cắt giảm 2% lượng phát thải trên một đơn vị sản phẩm vì mục tiêu giảm thiểu tác động của môi trường đến cộng đồng giai đoạn 5 năm từ 2023 - 2028.
Doanh nghiệp đã sớm triển khai hệ thống ERP trong quản trị sản xuất - kinh doanh, tài chính - kế toán và nhân sự, giúp quản lý dữ liệu tập trung và tối ưu nguồn lực. Bên cạnh đó, nhà máy thông minh (Smart Factory) với khả năng số hóa dữ liệu sản xuất theo thời gian thực cho phép giám sát năng suất, chất lượng và tiêu thụ năng lượng tại từng dây chuyền.
Thực tế cho thấy, việc tiết kiệm năng lượng không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nơi các tiêu chuẩn về môi trường và phát thải ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc.