Tuy nhiên, bên cạnh những thách thức về tài nguyên, một vấn đề lớn hơn đang nổi lên: liệu thị trường có huy động đủ nguồn vốn khổng lồ trong thời gian ngắn để hiện thực hóa các kế hoạch này hay không.
Trụ sở Google tại Mountain View, California, Mỹ. Ảnh: Kyodo/TTXVN
Quy mô đầu tư chưa từng có
Cơn sốt AI tiếp tục lan rộng từ năm 2025 sang 2026. Tại bang Mississippi (Mỹ), Thống đốc Tate Reeves đã công bố một dự án trị giá 20 tỷ USD của xAI - công ty do tỷ phú Elon Musk sáng lập - với công suất tính toán gần 2 gigawatt (GW). Để dễ hình dung, 1 GW điện có thể cung cấp cho khoảng 750.000 hộ gia đình mỗi năm.
Tính riêng tại Mỹ, hơn 50 GW công suất trung tâm dữ liệu đã được công bố, trong khi con số tương tự cũng xuất hiện tại châu Âu. Tổng cộng, các dự án đang được lên kế hoạch đạt khoảng 110 GW -mức tiêu thụ điện năng khổng lồ để vận hành và làm mát hệ thống máy chủ.
Quy mô này đi kèm chi phí đầu tư cực lớn. Theo Giám đốc điều hành Nvidia Jensen Huang, chi phí xây dựng một tổ hợp trung tâm dữ liệu công suất 1 GW có thể lên tới 60-80 tỷ USD. Trong khi đó, ước tính của các nhà phân tích Bernstein ở mức thấp hơn, khoảng 36 tỷ USD. Từ đó, tổng nhu cầu vốn cho các dự án hiện tại dao động từ khoảng 4.000 tỷ đến 6.600 tỷ USD.
So với lịch sử, quy mô này là chưa từng có. Hệ thống đường cao tốc liên bang Mỹ - được phê duyệt năm 1956 dưới thời Tổng thống Dwight Eisenhower - cũng chỉ tiêu tốn khoảng 500 tỷ USD theo giá hiện nay và mất hơn ba thập kỷ để hoàn thành. Trong khi đó, ngành AI đang hướng tới mức chi tiêu cao gấp hơn 10 lần, chỉ trong khoảng 5 năm.
Bài toán vốn khổng lồ
Một nhà kho của Tập đoàn thương mại điện tử Amazon trên đảo Staten ở New York, Mỹ. Ảnh: Kyodo/TTXVN
Không giống các dự án hạ tầng truyền thống, chi phí cho làn sóng AI này chủ yếu do khu vực tư nhân gánh vác. Tuy nhiên, việc huy động nguồn vốn lên tới hàng nghìn tỷ USD trong thời gian ngắn được đánh giá là khó khả thi.
Các tập đoàn công nghệ lớn như Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft và Oracle dự báo sẽ tạo ra tổng cộng khoảng 5.500 tỷ USD dòng tiền hoạt động trong 5 năm tới. Song song đó, họ đang tích cực huy động vốn qua thị trường trái phiếu: Amazon đã phát hành kỷ lục 37 tỷ USD trái phiếu tại Mỹ, tiếp theo là 17 tỷ USD tại châu Âu; Alphabet cũng phát hành trái phiếu kỳ hạn 100 năm trong gói nợ trị giá 32 tỷ USD.
Theo ước tính của Bank of America, tổng lượng phát hành trái phiếu chất lượng cao của các tập đoàn công nghệ hàng đầu như Microsoft, Amazon có thể đạt 1.000 tỷ USD vào năm 2030. Khoảng 700 tỷ USD khác đã được cam kết vào các quỹ tín dụng tư nhân và hạ tầng do Blackstone, Brookfield Asset Management và các tổ chức khác quản lý, theo dữ liệu của Preqin.
Ngoài ra, theo các nhà phân tích Morgan Stanley, mỗi năm thị trường có thể huy động thêm khoảng 50 tỷ USD qua các công cụ như chứng khoán đảm bảo bằng tài sản (ABS) và chứng khoán thế chấp thương mại (CMBS). JPMorgan ước tính trái phiếu lợi suất cao và các khoản vay đòn bẩy có thể đóng góp thêm khoảng 150 tỷ USD từ nay đến năm 2030.
Tổng hợp lại, nguồn vốn tiềm năng trên lý thuyết có thể đạt khoảng 7.500 tỷ USD - cao hơn mức chi phí ước tính. Tuy nhiên, kịch bản này dựa trên nhiều giả định lạc quan.
Những rào cản lớn
Biểu tượng tập đoàn Microsoft tại New York, Mỹ. Ảnh tư liệu: Kyodo/TTXVN
Khi nhìn vào bức tranh tổng thể, triển vọng đầu tư AI trở nên kém lạc quan hơn so với những tuyên bố ban đầu. Ngay cả trong điều kiện thị trường vốn dồi dào, việc rót tới 7.000 tỷ USD vào một ngành trong thời gian ngắn vẫn là thách thức rất lớn. Nhiều khả năng một phần đáng kể các kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu sẽ không được triển khai, trở thành những dự án "trên giấy".
Thực tế đã bắt đầu kiểm chứng điều đó. Dù Alphabet, Amazon, Meta và Microsoft dự kiến chi hơn 650 tỷ USD trong năm 2026 để mở rộng năng lực AI, gần một nửa số dự án trung tâm dữ liệu được lên kế hoạch tại Mỹ trong năm nay có khả năng bị trì hoãn hoặc hủy bỏ. Nguyên nhân không nằm ở thiếu vốn, mà ở chỗ thiếu linh kiện hạ tầng điện - những thứ tưởng như thứ yếu nhưng lại là yết hầu của toàn bộ dự án. Thời gian chờ giao hàng máy biến áp công suất cao tại Mỹ hiện có thể kéo dài tới 5 năm, trong khi vòng đời triển khai của một trung tâm dữ liệu AI thường chỉ dưới 18 tháng.
Rủi ro tài chính cũng đang được cảnh báo. OpenAI mới đây thông báo tạm dừng dự án hạ tầng Stargate tại Anh, với lý do chi phí năng lượng và điều kiện pháp lý chưa đủ đảm bảo cho đầu tư dài hạn. Trong khi đó, một số thượng nghị sĩ Mỹ đã kêu gọi điều tra cách các tập đoàn công nghệ lớn ngày càng dựa vào "thị trường nợ phức tạp và thiếu minh bạch" để huy động những khoản tiền khổng lồ, cảnh báo rằng gánh nặng nợ lớn có thể gây ra "tổn thất làm bất ổn" cho các tổ chức tài chính.
AI vẫn được kỳ vọng sẽ tạo ra những thay đổi sâu sắc với nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, con đường hiện thực hóa tham vọng đó không hề dễ dàng. Thách thức lớn nhất lúc này không còn nằm ở thuật toán hay sức mạnh tính toán, mà ở khả năng phân bổ nguồn lực hiệu quả - từ vốn, hạ tầng đến nhân lực. Nếu không giải được bài toán đó, giấc mơ AI trị giá hàng nghìn tỷ USD có thể sẽ phải đối mặt với thực tế khắc nghiệt hơn nhiều so với kỳ vọng ban đầu.