Điều có ý nghĩa lâu dài hơn là sau áp lực tăng trưởng trước mắt, thành phố có tạo dựng được một mô hình phát triển mới đủ sức duy trì tốc độ tăng trưởng cao, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò trung tâm của Đồng bằng sông Cửu Long hay không. Khi không gian phát triển được mở rộng, hạ tầng liên kết vùng từng bước hoàn thiện và khoa học - công nghệ trở thành động lực mới của nền kinh tế, Cần Thơ đang đứng trước cơ hội định hình một cực tăng trưởng mới của vùng.
Toàn cảnh “Tòa nhà công nghệ cao” - Trường Đại học Cần Thơ. Ảnh: Ánh Tuyết/TTXVN
Sau năm 2026 sẽ là mô hình phát triển nào?
Theo ông Lê Châu Hải Vũ, Giám đốc Công ty tư vấn doanh nghiệp ConsulTech, với vai trò là trung tâm kinh tế của Đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ cần chuyển hóa lợi thế vị trí thành sức mạnh kinh tế qua ba cơ hội chiến lược. Trước hết là tận dụng tối đa "kỷ nguyên cao tốc", nổi bật là tuyến Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, để trở thành trạm trung chuyển trung tâm, kết nối chuỗi sản xuất nội địa tới hệ thống cảng biển quốc tế tương lai như Cảng Trần Đề nhằm tối ưu hóa chi phí vận chuyển và thu hút các tập đoàn logistics lớn.
Thứ hai, thành phố phải đi đầu trong thu hút làn sóng FDI xanh nhờ các khu công nghiệp thế hệ mới kiểu mẫu như VSIP Cần Thơ để đón dòng vốn công nghệ cao, phát thải thấp, dựa trên nguồn nhân lực dồi dào từ các trường đại học lớn tại địa phương.
Thứ ba, Cần Thơ cần dẫn dắt liên kết vùng bằng mô hình kinh tế tri thức nông nghiệp và dịch vụ sinh thái. Là trái tim của vùng, thành phố không cần cạnh tranh sản lượng nông nghiệp với các tỉnh lân cận mà phải trở thành hạt nhân dịch vụ, công nghệ, chế biến sâu, đồng thời phát huy lợi thế dịch vụ y tế, giáo dục và du lịch để thu hút dòng tiền từ hơn 20 triệu dân.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là các lợi thế nền tảng này chưa được chuyển hóa đủ nhanh thành tăng trưởng thực chất. Chuyên gia chiến lược tăng trưởng Giả Thanh Phong phân tích rằng điểm cần khắc phục không chỉ là thiếu vốn hay thiếu dự án, mà nằm ở năng lực hấp thụ vốn, tốc độ giải ngân đầu tư công, tiến độ giải phóng mặt bằng, chất lượng thực thi và khả năng đưa các dự án động lực vào vận hành đúng hạn.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Hào, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp thành phố Cần Thơ, bổ sung thêm rằng cùng với việc khai thác hạ tầng chiến lược như sân bay, cảng biển, thành phố cần chủ động thu hút các doanh nghiệp đầu chuỗi để hình thành hệ sinh thái vệ tinh, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho các ngành dịch vụ và công nghệ.
Sự thay đổi về chất này đòi hỏi một tư duy quản trị hoàn toàn mới. PGS.TS Phan Anh Tú, Phó Hiệu trưởng Trường Kinh tế (Đại học Cần Thơ), cho rằng vấn đề cốt lõi hiện nay là nâng cao năng lực hấp thụ vốn. Khi thủ tục đầu tư được rút ngắn và các dự án đi vào hoạt động, nguồn vốn mới thực sự chuyển hóa thành năng lực sản xuất.
Nhìn về dài hạn, chuyên gia Giả Thanh Phong nhấn mạnh tốc độ tăng trưởng cao sẽ khó duy trì nếu chỉ dựa vào mở rộng quy mô. Động lực bền vững phải đến từ năng suất lao động, đổi mới sáng tạo và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và khoa học - công nghệ làm nền tảng.
Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Đồng bằng sông Cửu Long, khẳng định vai trò trung tâm phải được thể hiện qua năng lực tổ chức mạng lưới điều phối vùng. Khi hệ thống giao thông liên vùng hoàn thiện, Cần Thơ sẽ là cửa ngõ giao thương tạo sức lan tỏa lớn.
Bên cạnh đó, ông Nguyễn Văn Toàn Cơ, Chủ tịch Hội đồng quản trị công ty FELIX, lưu ý rằng lợi thế cạnh tranh tương lai phụ thuộc lớn vào việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và tự động hóa nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện.
Năng lực thực thi quyết định vị thế mới
Theo các chuyên gia, mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm 2026 là thách thức lớn nhưng cũng là cơ hội để Cần Thơ tái cấu trúc mô hình phát triển. Trong ngắn hạn, tăng trưởng phụ thuộc vào khả năng tháo gỡ các điểm nghẽn về đầu tư, cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi sản xuất. Về dài hạn, năng lực cạnh tranh của thành phố sẽ được quyết định bởi chất lượng thể chế, hiệu quả quản trị, năng suất lao động, đổi mới sáng tạo và mức độ liên kết vùng.
Lịch sử phát triển cho thấy, mỗi cực tăng trưởng đều được hình thành từ những cải cách vượt lên chính mình. Đối với Cần Thơ, mục tiêu tăng trưởng của năm 2026 có thể là thước đo kết quả của một năm, nhưng chưa phải là thước đo thành công của một địa phương. Điều quyết định hơn là sau áp lực trước mắt, thành phố có hình thành được một mô hình phát triển bền vững hay không.
PGS.TS Phan Anh Tú nhận định rất sâu sắc rằng nếu Cần Thơ muốn thực hiện một "bước nhảy vọt" cho cả vùng thì không thể chỉ nhảy bằng "chân vốn" mà phải nhảy bằng cả "chân năng suất". Hai con số của năm 2026 là mục tiêu tốc độ, nhưng di sản thật sự phải là việc thành phố bắt đầu chuyển từ mô hình "đào sâu vốn" theo chiều rộng sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất nhân tố tổng hợp (TFP). Một cực tăng trưởng vùng đúng nghĩa không được đo bằng việc tiêu hết bao nhiêu vốn, mà bằng việc mỗi đồng vốn, mỗi giờ lao động tạo ra được bao nhiêu giá trị gia tăng.
Khi những nền tảng ấy được xây dựng vững chắc, tăng trưởng hai con số sẽ không còn là mục tiêu phải theo đuổi từng năm, mà trở thành kết quả tự nhiên của một nền kinh tế có sức cạnh tranh. Khi đó, vai trò cực tăng trưởng mới của Đồng bằng sông Cửu Long sẽ không được khẳng định bằng quy mô địa giới hay số lượng dự án, mà bằng năng lực tạo ra giá trị, sức lan tỏa đối với sự phát triển của cả vùng và những đóng góp ngày càng lớn cho sự thịnh vượng chung của đất nước.