Các tàu khai thác thủy neo đậu tại Cảng cá Gành Hào (tỉnh Cà Mau). Ảnh: TTXVN phát
Nhận thức rõ tầm quan trọng mang tính chiến lược của công tác chống khai thác IUU, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cà Mau đã ban hành các văn bản chỉ đạo, yêu cầu các cấp, các ngành và toàn bộ hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở xác định đây là nhiệm vụ thường xuyên, trọng tâm và hàng đầu.
Việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với tàu cá, kiểm tra, giám sát chặt chẽ hoạt động khai thác thủy sản và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm theo đúng quy định của pháp luật được đặt lên hàng đầu nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, thực chất trong thực tế.
Theo Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau, thời gian qua, công tác quản lý khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại địa phương tiếp tục được triển khai một cách bài bản và đồng bộ. Tính đến nay, toàn tỉnh Cà Mau hiện có tổng số 5.156 tàu cá đã đăng ký với tổng công suất hoạt động đạt trên 801 nghìn KW.
Đáng chú ý, nỗ lực kiểm soát hành trình tàu cá của tỉnh đã đạt được kết quả ấn tượng khi 100% tàu cá thuộc diện bắt buộc đã hoàn thành việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) và duy trì kết nối ổn định với hệ thống giám sát tàu cá quốc gia. Công tác đăng ký, đăng kiểm và cấp phép khai thác thủy sản cũng được các cơ quan chức năng thực hiện kịp thời, đúng quy định nhằm hỗ trợ tối đa cho ngư dân. Cụ thể, các đơn vị chuyên trách đã tổ chức tiếp nhận và giải quyết triệt để 934 hồ sơ liên quan đến công tác quản lý tàu cá; tiến hành cấp 1.256 giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và 267 giấy chứng nhận thẩm định thiết kế tàu cá cho các chủ phương tiện trên địa bàn tỉnh.
Để tiếp tục nâng cao hiệu quả, các địa phương ven biển của Cà Mau đang tiếp tục tiến hành rà soát, nắm chắc thực trạng và quản lý chặt chẽ từng nhóm tàu cá; bảo đảm thực hiện đầy đủ và nghiêm túc quy trình đăng ký, đăng kiểm, cấp giấy phép khai thác thủy sản theo đúng hạn. Đồng thời, tỉnh tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong quản lý nghề cá. Hệ thống cơ sở dữ liệu tàu cá đang từng bước được số hóa, hoàn thiện nhằm phục vụ hiệu quả cho công tác tra cứu, quản lý và giám sát liên thông giữa các lực lượng chức năng.
Kết quả nổi bật của tỉnh Cà Mau trong công tác kiểm soát và truy xuất nguồn gốc thủy sản từ đầu năm đến nay là kiểm soát 100% lượt tàu cá cập và rời các cảng cá chỉ định theo quy định; có 13.544 lượt tàu cá thực hiện thủ tục cập, rời cảng an toàn. Sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng đạt 83.757 tấn (chiếm 44,4% tổng sản lượng thủy sản khai thác của tỉnh). Cấp 138 giấy xác nhận nguyên liệu thủy sản khai thác với tổng khối lượng 1.245 tấn nguyên liệu sạch. Đặc biệt, không phát sinh trường hợp tàu cá nào vi phạm vùng biển nước ngoài, không có tàu cá mất kết nối bị xử lý vi phạm.
Để đạt được những con số tích cực trên, tỉnh Cà Mau đã tăng cường rà soát, số hóa hồ sơ tàu cá, đẩy mạnh công tác tuyên truyền sâu rộng các quy định về truy xuất nguồn gốc và những tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thị trường châu Âu (EU). Lực lượng chức năng địa phương đã đưa vào vận hành hiệu quả Hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) và ứng dụng nhật ký khai thác thủy sản điện tử (eLogbook). Sự phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng giữa lực lượng Bộ đội Biên phòng, Chi cục Thủy sản và các cơ quan quản lý cảng cá đã giúp kiểm soát chặt chẽ 100% tàu cá, nhanh chóng khắc phục các khuyến nghị của Đoàn thanh tra Ủy ban châu Âu (EC).
Đối với tỉnh Cà Mau, ba yếu tố biển, rừng và nguồn lợi thủy sản không chỉ đơn thuần là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá được ưu đãi, mà còn là nguồn sinh kế cốt lõi, gắn liền với bản sắc văn hóa và tương lai của hàng vạn hộ gia đình ven biển.
Do đó, song song với việc chống khai thác IUU, phong trào thi đua thực hiện Chỉ thị 17 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về việc ngăn chặn khai thác nguồn lợi thủy sản có tính hủy diệt, tận diệt đã được triển khai một cách kiên trì, đồng bộ và quyết liệt trên toàn địa bàn.
Đi từ công tác tuyên truyền, vận động đến việc ký cam kết và kiểm tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, phong trào đã từng bước làm thay đổi sâu sắc nhận thức cũng như hành vi của cộng đồng ngư dân. Đến nay, đã có hơn 20.500 hộ dân ký cam kết tuyệt đối không sử dụng chất nổ, xung điện, chất độc hoặc các loại ngư cụ cấm để khai thác thủy sản. Để chủ động phục hồi hệ sinh thái, bên cạnh việc ngăn chặn hành vi tận diệt, tỉnh đã tổ chức thả hơn 2,2 triệu con giống thủy sản các loại về môi trường tự nhiên, góp phần tái tạo và làm giàu nguồn lợi thủy sản tại các vùng nước tự nhiên.
Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cà Mau đặc biệt nhấn mạnh và yêu cầu phát huy tối đa vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và hệ thống chính trị ở cơ sở trong việc tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực tham gia bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Tỉnh cũng tập trung củng cố, duy trì và nhân rộng các mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản; phát động phong trào toàn dân kịp thời phát hiện, tố giác các hành vi khai thác thủy sản trái phép, hủy diệt qua hệ thống đường dây nóng được công bố rộng rãi.
Hướng đến mục tiêu lâu dài, Ủy ban nhân dân tỉnh Cà Mau đã ban hành nhiều kế hoạch, chương trình cụ thể về phát triển kinh tế biển, ven biển gắn liền với Chiến lược phát triển thủy sản giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Tỉnh Cà Mau cũng đã ban hành các văn bản chỉ đạo nghiêm ngặt về phòng, chống săn bắt động vật hoang dã, kiểm tra, giám sát thực hiện Chương trình bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản; tăng cường kiểm soát việc thực hiện quy định về thời gian cấm khai thác đối với một số loài, một số vùng biển; đồng thời triển khai các dự án điều tra, đánh giá toàn diện nguồn lợi thủy sản, môi trường sống của các loài thủy sinh và kiểm soát chặt chẽ các loài ngoại lai xâm hại.
Một trong những giải pháp mang tính then chốt đang được tỉnh Cà Mau tập trung triển khai là xây dựng, thực hiện các chính sách, đề án cơ cấu lại ngành nghề cá theo hướng bền vững, hiện đại. Trọng tâm của đề án này là thúc đẩy chuyển đổi nghề khai thác thủy sản mang tính xâm hại sang các ngành nghề thân thiện với môi trường; hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề và thực hiện chính sách giải bản đối với các tàu cá hoạt động kém hiệu quả hoặc không đủ điều kiện. Song song đó, tỉnh tập trung phát triển mạnh mẽ các mô hình nuôi trồng hải sản trên biển và vùng ven biển giai đoạn 2026 - 2030.
Những bước đi chủ động, hợp lý, sát thực tế địa phương của tỉnh Cà Mau được kỳ vọng sẽ từng bước giảm áp lực khai thác lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên, giải quyết bài toán sinh kế ổn định, bền vững cho ngư dân và thúc đẩy kinh tế biển Cà Mau phát triển hiệu quả, văn minh và hiện đại.