Từ vị mặn quê hương đến ‘Nông nghiệp hạnh phúc’

Nỗi trăn trở từ những vườn dừa quê nhà

Xã Tiểu Cần, tỉnh Trà Vinh (nay là tỉnh Vĩnh Long) là vùng đất giao thoa văn hóa của ba dân tộc Kinh, Khmer và Hoa, mang vẻ đẹp bình yên đặc trưng của miền Tây Nam Bộ. Nhưng đằng sau sự trù phú ấy là những năm tháng người nông dân phải vật lộn với hạn hán, xâm nhập mặn và sự bấp bênh của giá nông sản.

Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất ấy, chị Thạch Thị Chal Thi thấu hiểu từng nỗi nhọc nhằn của người trồng dừa. Với người dân nơi đây, cây dừa không chỉ là một loại cây trồng, mà còn là sinh kế, là ký ức tuổi thơ, là niềm hy vọng của cả một gia đình qua từng mùa mưa nắng. Nhưng có những thời điểm, giá dừa xuống thấp đến mức công sức lao động của cả gia đình suốt nhiều tháng trời gần như không đủ trang trải cuộc sống.

Chị Thi vẫn nhớ như in hình ảnh những người nông dân đứng lặng giữa vườn dừa xác xơ sau mùa hạn mặn. Những ánh mắt đầy lo âu ấy đã gieo trong lòng cô gái Khmer trẻ tuổi một câu hỏi day dứt: “Tại sao quê hương mình có tài nguyên phong phú như vậy mà người nông dân vẫn còn nhiều khó khăn? Tại sao cây dừa quê mình vẫn chưa mang lại giá trị xứng đáng cho người trồng?”

Những câu hỏi ấy theo chị suốt những năm tháng học tập. Sau khi hoàn thành chương trình Thạc sĩ ngành Công nghệ thực phẩm, thay vì ở lại TP Hồ Chí Minh với một công việc ổn định, chị Chal Thi quyết định trở về quê hương.

Dù không phải là một lựa chọn dễ dàng nhưng chị Thi tâm niệm, nếu người trẻ không quay về tìm lời giải cho những khó khăn của quê hương mình thì ai sẽ làm điều đó? Năm 2018, chị bắt đầu khởi nghiệp, là một phụ nữ trẻ, lại là người dân tộc Khmer, chị Thi phải đối diện với không ít định kiến. Nhiều người cho rằng phụ nữ nên chọn công việc ổn định thay vì theo đuổi những ý tưởng mới mẻ và đầy rủi ro.

Thời điểm đó, chị Thi cũng gặp không ít khó khăn. Do ảnh hưởng của hạn mặn, giá dừa giảm sâu, nhiều hộ dân lâm vào cảnh lao đao. Có thời điểm hơn 1.200 trái dừa khô sau nhiều tháng chăm sóc chỉ bán được khoảng 2 triệu đồng. Khi chị đề xuất mô hình khai thác mật hoa dừa, không ít người lo ngại việc thu mật sẽ làm ảnh hưởng đến tuổi thọ của cây.

Có người khuyên can, có người nghi ngờ vì nghĩ rằng một cô gái trẻ khó có thể làm nên chuyện. Nhưng chị Chal Thi không lùi bước. Chị cùng cộng sự miệt mài nghiên cứu, thử nghiệm, trực tiếp thực hiện trên những cây dừa của gia đình để chứng minh rằng nếu khai thác đúng kỹ thuật, cây dừa vẫn sinh trưởng bình thường và tiếp tục cho trái ổn định.

“Từ vài chục cây dừa của gia đình, chúng tôi dần mở rộng vùng nguyên liệu thông qua hình thức liên kết với nông dân địa phương. Doanh nghiệp hỗ trợ kỹ thuật chăm sóc, phân bón và bao tiêu đầu ra để bà con yên tâm đồng hành lâu dài”, chị Thạch Thị Chal Thi bày tỏ.

Khó khăn không làm chị Thi nản lòng, ngược lại, càng đi sâu vào thực tiễn, chị càng nhận ra một điều đặc biệt, đó là những cây dừa chịu ảnh hưởng của nước mặn lại cho mật hoa có vị ngọt đậm đà hơn.

Từ phát hiện đó, chị Chal Thi tin rằng nông nghiệp không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống mà cần được tiếp sức bằng khoa học công nghệ và tư duy đổi mới. Kết hợp tri thức bản địa với kiến thức chuyên môn về công nghệ thực phẩm, chị xây dựng thương hiệu mật hoa dừa Sokfarm. Trong tiếng Khmer, “Sokfarm” có nghĩa là “Nông nghiệp hạnh phúc”.

Từ một loại nông sản thô có giá trị thấp, Sokfarm từng bước tạo ra các sản phẩm chế biến sâu như mật hoa dừa cô đặc, đường hoa dừa, nước tương mật hoa dừa và nhiều sản phẩm hữu cơ khác. Những sản phẩm mang đậm hơi thở của vùng đất Nam Bộ ấy đã vượt ra khỏi ranh giới địa phương. Đến nay, Sokfarm có 4 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia, hiện diện tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Quan trọng hơn, giá trị kinh tế của cây dừa được nâng lên gấp 3-5 lần so với trước đây.

Đối với chị Chal Thi, mỗi sản phẩm được thị trường đón nhận không chỉ là thành công của một doanh nghiệp, mà còn là minh chứng rằng tài nguyên bản địa Việt Nam hoàn toàn có thể được nâng tầm bằng tri thức và sự sáng tạo.

“Chúng tôi luôn tâm niệm rằng: Muốn đi đường dài thì sản phẩm phải tử tế, sản xuất phải bền vững và phát triển phải gắn với trách nhiệm cộng đồng. Vì vậy, Sokfarm lựa chọn hướng đi chậm nhưng chắc, ưu tiên chất lượng, sự minh bạch và giá trị lâu dài thay vì chạy theo tăng trưởng ngắn hạn”, chị Thạch Thị Chal Thi nói.

Hạnh phúc mang tên việc làm và niềm tin

Dù đạt được nhiều giải thưởng và thành tựu, song, điều khiến chị Chal Thi tự hào nhất đó là những nụ cười của người dân quê hương, là những người phụ nữ Khmer không còn phải rời quê đi làm thuê nơi xa. Đặc biệt là những gia đình có điều kiện sửa sang nhà cửa, cho con tiếp tục đến trường; những hộ dân từng định chặt bỏ vườn dừa nay quay lại chăm sóc chúng như một tài sản quý giá.

Hiện nay, Trà Vinh Farm đã liên kết với hơn 150 hộ nông dân, tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 300 lao động địa phương tham gia thu mật hoa dừa và chế biến sản phẩm; trong đó phần lớn là phụ nữ và đồng bào dân tộc Khmer. Thu nhập bình quân của người lao động đạt từ 8 đến 20 triệu đồng mỗi tháng tùy vị trí công việc

“Điều khiến tôi xúc động nhất là ngày càng có nhiều chị em phụ nữ Khmer mạnh dạn hơn trong suy nghĩ và cách làm kinh tế. Từ chỗ e dè, tự ti, nhiều chị nay đã có thể tự tin làm việc, có thu nhập ổn định và chủ động chăm lo cho gia đình…”, chị Thi bày tỏ.

Những người phụ nữ từng nghĩ mình chỉ có thể quanh quẩn trong căn bếp giờ đây đã trở thành những người lao động lành nghề, có thu nhập ổn định và có tiếng nói trong gia đình. Đó chính là “nông nghiệp hạnh phúc” mà chị Thi đang hướng tới.

Nhìn lại chặng đường đã qua, chị Chal Thi luôn nhắc đến vai trò đồng hành của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam với sự biết ơn sâu sắc. Ngay từ khi Sokfarm mới chỉ là một ý tưởng, chị đã được tham gia các lớp tập huấn về quản trị doanh nghiệp, xây dựng thương hiệu, kỹ năng lãnh đạo và phát triển thị trường trong khuôn khổ Đề án “Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2017 - 2025”.

Từ một người làm kỹ thuật quen với phòng thí nghiệm, chị Thi từng bước học cách điều hành doanh nghiệp, xây dựng chiến lược phát triển và quản lý đội ngũ lao động. Đối với chị, sự đồng hành của Hội không phải là sự hỗ trợ nhất thời mà là hành trình tiếp sức bền bỉ, giúp những phụ nữ nông thôn có thêm niềm tin để hiện thực hóa khát vọng của mình.

Nói về những kế hoạch trong tương lai, chị Chal Thi chia sẻ, vẫn còn nhiều dự định. Chị Thi mong muốn mở rộng vùng nguyên liệu hữu cơ lên 100 ha, từng bước đưa thương hiệu mật hoa dừa Việt Nam đến nhiều quốc gia hơn nữa.

Song song với đó là xây dựng mô hình du lịch trải nghiệm gắn với văn hóa Khmer Nam Bộ, để du khách không chỉ thưởng thức sản phẩm từ mật hoa dừa mà còn cảm nhận được vẻ đẹp văn hóa và sức sống của vùng đất này. Nhưng trên tất cả, điều chị mong mỏi nhất là sẽ có thêm nhiều phụ nữ trẻ, đặc biệt là phụ nữ nông thôn và phụ nữ dân tộc thiểu số, dám khởi nghiệp từ chính những lợi thế quê hương mình đang có.

Với những trải nghiệm của mình, chị Chal Thi muốn khẳng định, phụ nữ Việt Nam hôm nay không chỉ là người giữ lửa cho gia đình, mà còn là lực lượng quan trọng trong phát triển kinh tế, đổi mới sáng tạo và xây dựng đất nước. Chị tin rằng tương lai của nông nghiệp Việt Nam không chỉ nằm ở máy móc hiện đại, hay những cánh đồng rộng lớn, mà còn nằm ở ý chí đổi mới, sự sáng tạo và khát vọng cống hiến của những người phụ nữ Việt Nam.

“Khi phụ nữ được trao cơ hội, được tiếp sức và được tin tưởng, họ không chỉ thay đổi cuộc đời mình mà còn có thể tạo ra sự thay đổi cho cả cộng đồng nơi mình sống. Tôi cũng tin rằng, ở bất cứ vùng quê nào trên đất nước này, nếu người phụ nữ biết biến khó khăn thành động lực, biết biến tài nguyên quê hương thành giá trị kinh tế, thì nơi đó sẽ luôn có hy vọng cho sự phát triển bền vững… Đừng chờ cơ hội đến, hãy mạnh dạn tạo ra cơ hội từ chính những điều gần gũi nhất quanh mình. Chỉ cần có khát vọng, tri thức và sự kiên trì, phụ nữ chúng ta hoàn toàn có thể làm chủ tương lai và góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp hơn”, chị Thi bộc bạch.

Từ vị mặn của nước biển xâm nhập, từ những mùa dừa rớt giá, từ những ánh mắt trăn trở của người nông dân quê nhà, chị Thạch Thị Chal Thi đã nỗ lực tạo nên một hành trình đáng tự hào. Một hành trình chứng minh rằng, khi phụ nữ được trao cơ hội, được tiếp sức và dám tin vào chính mình, họ không chỉ thay đổi cuộc đời mình mà còn có thể làm thay đổi cả cộng đồng. Cũng từ những hàng dừa xanh trên vùng đất cuối nguồn Mekong, một câu chuyện đẹp về nghị lực, tri thức và tình yêu quê hương vẫn đang tiếp tục được viết nên mỗi ngày.