Nhà báo Vũ Duy Thông (ảnh), nguyên Vụ trưởng vụ Báo chí - Ban tuyên giáo TƯ, nguyên Phó Thư ký tòa soạn Báo Tin tức là người đã chấp bút nên tác phẩm báo chí gây chấn động sâu sắc dư luận xã hội vào những năm 80 của thế kỷ XX. Nhớ về một thời làm báo dù gian khổ vất vả nhưng tràn đầy nhiệt huyết và đam mê, ông gửi gắm tới thế hệ phóng viên Tin tức hôm nay lời nhắn nhủ về một niềm tin, niềm say mê và sự xả thân.
Những năm 80 của thế kỷ XX có một sự kiện hết sức quan trọng, đó là thực hiện chủ trương của TƯ sắp xếp lại các tỉnh, tăng cường cấp huyện, xây dựng 600 huyện thành 600 pháo đài của chủ nghĩa xã hội. Muốn củng cố và tăng cường cấp huyện, công tác tuyên truyền nhất là tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng là rất cần thiết.
Một thực tế cấp bách đặt ra, đó là cần một cơ quan thông tin đại chúng lấy việc thông tin, tuyên truyền phục vụ chủ trương tăng cường cấp huyện làm tôn chỉ, mục đích. Trong khi chưa đủ điều kiện để hình thành một tờ báo bề thế, nó có thể vẫn mang tính chất bản tin, nhưng phải nhanh chóng lớn mạnh để trở thành một cơ quan thông tin có uy tín trong cả nước. Xét về các mặt, TTXVN có điều kiện đồng thời cũng thích hợp với tờ “báo cấp huyện” này hơn cả. Đó là yêu cầu xã hội khách quan cho sự ra đời của tờ Tuần Tin tức vào giữa năm 1983, ngày nay là tờ Tin tức.
Trên dưới một lòng
Được sự đồng ý của Ban Bí thư, tờ báo Tuần Tin tức ra đời. Báo in khổ nhỏ, giấy xấu, rất khó đọc, tin bài chủ yếu phục vụ cấp huyện, cán bộ phụ trách chủ yếu ở các ban khác tăng cường sang, làm việc theo chế độ kiêm nhiệm chỉ có 1-2 người chuyên trách, kinh nghiệm làm báo chưa nhiều, kế hoạch xuất bản cũng có gì dùng nấy nhưng tờ báo vẫn được người đọc đón nhận nồng nhiệt.
Hàng sáng, các quầy báo trước cửa cơ quan ở 5-Lý Thường Kiệt đông nghịt người chờ đợi mua Tuần Tin tức, nhiều khi phải xếp hàng vì tờ báo có nhiều tin bài gần với đời sống, đáp ứng được nhu cầu thông tin của không ít người. Điều đó động viên chúng tôi rất nhiều và có lẽ chính nhu cầu chính đáng của người đọc đã tiếp thêm sức mạnh cho Tuần Tin tức từng bước một, dũng cảm phanh phui nhiều thiếu sót, khuyết điểm của một số đơn vị, địa phương ngay từ thời kỳ trước đổi mới.
Một trang báo từng gây “địa chấn” của Tuần Tin tức. |
Vừa mới thành lập, báo đã có hàng loạt bài như bài của phóng viên Thao Lan về những chuyện tiêu cực ở nhà máy cao su Sao Vàng, bài của phóng viên Vũ Tâm mở đầu cho loạt bài phanh phui những tiêu cực ở Thanh Hóa liên quan đến ông Bí thư Tỉnh ủy Hà Trọng Hòa, bài về những chuyện bất minh quanh một ngôi biệt thự, những chuyện lùng nhùng ở Liên hiệp xí nghiệp gỗ Phú Lâm vv… Trong bối cảnh thông tin bị quản lý chặt chẽ, nặng về hướng biểu dương, nhiều khi biểu dương quá mức, biểu dương không đúng, những bài báo trên Tuần Tin tức được công chúng đón nhận nồng nhiệt đồng thời cũng vấp phải sự chống đối quyết liệt của một số người bảo thủ, trong đó có cả những người có chức quyền.
Trước những thử thách đó, anh chị em phóng viên, biên tập viên trong tòa soạn luôn đoàn kết, nhất trí, dũng cảm, quyết tâm đổi mới, lại được sự bảo vệ có hiệu quả của lãnh đạo cơ quan nên đã vượt qua nhiều khó khăn, đưa Tuần Tin tức trở thành một trong những tờ báo đi đầu trong chống tiêu cực, ủng hộ sự nghiệp đổi mới trong báo chí cả nước, tiếng tốt còn mãi đến ngày nay.
2.000 từ gây chấn động
Riêng tôi, trong những cố gắng chung đó, cũng có một bài viết, giờ đây trở thành một kỷ niệm đáng tự hào của đời làm báo, thời kỳ gắn bó trực tiếp với Tuần Tin tức. Trong một lần đi công tác tại Quảng Ninh, tôi tìm hiểu, thấy đời sống của cán bộ công nhân ngành than quá nhiều thiếu thốn: lương thực thiếu, thực phẩm thiếu, quần áo thiếu, đồ dùng thiếu… trong khi ra sức hô hào sản xuất thì ngành và địa phương triền miên nợ lương thực, thực phẩm, quần áo, đồ bảo hộ lao động và rất nhiều thứ khác.
Đời sống cực khổ, không được quan tâm, công nhân chán không muốn làm việc, do vậy việc đảm bảo kế hoạch sản xuất của ngành rất khó khăn, đặc biệt là trong điều kiện thiếu máy móc, thiếu điện… Trước thực trạng đó, tôi đã viết bài báo “Ngành than trước ngưỡng báo động”. Trong bài báo đó, tôi viết về sự thiếu thốn của công nhân và cảnh báo, nếu không chăm lo tốt đời sống và cải thiện việc cung cấp bảo hộ lao động cho công nhân, ngành than sẽ đình đốn.
Nếu so với bây giờ, bài báo đó không có gì gay cấn, nhưng vào thời điểm đó là chuyện lớn, đình đám lắm. Lần đầu tiên có bài báo dám phanh phui những mặt trái của xã hội ở một ngành lớn, có thể nói là xương sống của nền kinh tế, do một bộ quản lý. Bài báo chỉ khoảng 2.000 từ nhưng sau khi nó được đăng trên Tuần Tin tức (khoảng tháng 8/1983, gần 3 tháng sau khi báo thành lập), lập tức gây chấn động dư luận cả nước đồng thời cũng gặp sự phản ứng căng thẳng từ nhiều phía.
Thủ tướng Phạm Văn Đồng gọi cả Bộ trưởng lên giải trình khi ông Bộ trưởng này đã có kế hoạch đi nước ngoài… Còn đến lượt Bộ trưởng Nguyễn Văn Trân, ông yêu cầu phóng viên TTXVN sang trình bày với thư ký của ông động cơ nào để viết như thế về ngành than. Theo lập luận của ông, viết như thế khác nào dội một gáo nước lạnh vào ngành, đọc bài báo công nhân sẽ đình công, bỏ việc, lấy than đâu cho đất nước…
Về phía địa phương, ông Hoan, Phó chủ tịch UBND phụ trách tài mậu, nguyên là Trưởng ty thương nghiệp Quảng Ninh, nhân vật phải chịu trách nhiệm chính trong bài báo, từ Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng ra, liền xông đến tận phòng làm việc của Tổng giám đốc TTXVN Đào Tùng la hét. Thái độ nóng nảy của ông khiến ông Nguyễn Văn Trường, Phó ban Biên tập tin Trong nước kiêm Phó Tổng biên tập Tuần Tin tức phải lựa lời ngăn bớt. Sau đó, ông này về Quảng Ninh, lệnh tổ chức một cuộc họp và yêu cầu phóng viên viết bài về tận nơi nghe họ nói sự thật thực chất là lên án bài báo. Trong một ngày hè nóng nực, tôi và Phó ban Biên tập tin Trong nước Đoàn Dũng về dự cuộc họp. Gọi là mời nhưng lúc đó chúng tôi như những tội đồ, đến để nghe họ mắng “những người làm báo dám xuyên tạc sự thật…”. Sau cuộc họp, ông Hoan còn “ra lệnh” cho phóng viên phải “xin lỗi” trên báo nhưng ý ông không thành.
Thấm thoắt vừa đấy đã 30 năm. Từ chỗ tòa soạn chỉ là những buồng xép con con, giờ đây đã khang trang. Từ chỗ phóng viên phải hoạt động như trong phim tình báo, đi xe hàng, cải trang tránh mặt, bí mật thâm nhập vào cơ sở để thu thập tài liệu… đến bây giờ, có thể nhân danh phóng viên Tin tức tới mọi nơi cần đến, viết mọi thứ mình cần thông tin. Khoảng cách một trời một vực nhưng vẫn niềm tin ấy, say mê ấy, xả thân ấy.
Hoàng Dương, Văn Đắc, Vũ Tâm, Trần Mai Hạnh, Nguyễn Đức Giáp, Đỗ Phượng… kẻ mất người còn. Một thế hệ đàn anh đã đi qua, nhiều thế hệ nữa cũng sẽ đi qua, chỉ còn mãi là tờ báo, niềm tự hào của TTXVN. Còn mãi là những lớp phóng viên, biên tập viên kế cận phơi phới, tràn ngập niềm tin…
Phương Lan