Kích hoạt ký ức lịch sử 'địa chỉ đỏ' 5D Hàm Long

Việc kể lại câu chuyện lịch sử bằng phương thức mới không chỉ giúp di sản trường tồn mà còn giáo dục những giá trị lịch sử tới công chúng theo cách trực quan nhất.

Nằm giữa khu phố cũ Hà Nội, ngôi nhà 5D Hàm Long, phường Cửa Nam được biết đến là nơi thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên của Việt Nam và là địa chỉ tham quan, học tập, tìm hiểu về lịch sử cách mạng Việt Nam của các tầng lớp nhân dân Thủ đô trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, để phát huy giá trị di tích một cách hiệu quả, việc ứng dụng những giải pháp sáng tạo đang được tính đến, vừa hài hòa với công tác bảo tồn, vừa khai khác tốt giá trị của di tích.

Bảo tồn để kích hoạt ký ức lịch sử

Di tích số 5D Hàm Long mang đặc trưng của một ngôi nhà phố cũ đầu thế kỷ XX. Việc bảo tồn địa chỉ đỏ này đòi hỏi sự cẩn trọng để không làm mất đi giá trị gốc của một di tích và qua đó cũng để phát huy tốt nhất giá trị của di sản.

PGS.TS Phạm Mai Hùng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử Việt Nam, nhận định cần giữ gìn tối đa nguyên trạng di tích về cả không gian lẫn vật liệu cấu trúc. Theo ông, công tác tu bổ phải dựa trên nguyên tắc bảo tồn di sản, tuyệt đối không được hiện đại hóa hay làm biến dạng công trình. Việc nghiên cứu hồ sơ khoa học cần được thực hiện bài bản để phục vụ quản lý lâu dài.

PGS.TS Phạm Mai Hùng cũng lưu ý các công trình lân cận phải được kiểm soát về chiều cao để tránh phá vỡ cảnh quan lịch sử chung. Để di tích phát huy giá trị tốt nhất, ông Phạm Mai Hùng đề xuất xây dựng các tour tham quan kết nối với những điểm di tích cách mạng khác ở trung tâm Hà Nội. Tuy nhiên, đơn vị quản lý nên giới hạn số lượng khách để giữ không gian trang nghiêm, ưu tiên các đoàn có thuyết minh chuyên sâu, tránh xu hướng thương mại hóa.

Bên cạnh bảo tồn vật thể, việc đào tạo đội ngũ thuyết minh viên chuyên sâu về lịch sử Đảng là yêu cầu cấp thiết. PGS.TS Phạm Mai Hùng cho rằng hình thức giáo dục tại di tích cần đổi mới theo hướng hấp dẫn và phù hợp với từng đối tượng. Di tích nên tăng cường dạy học lịch sử thông qua công nghệ hoặc các lớp học trực tuyến kết hợp tham quan ảo. Hoạt động sinh hoạt chính trị hay lễ kết nạp Đảng, Đoàn nên được tổ chức ngay tại đây để tạo ấn tượng mạnh cho đảng viên và thế hệ trẻ. Ông nhấn mạnh tinh thần dám nghĩ dám làm của những đảng viên đầu tiên là bài học quý báu cho đội ngũ cán bộ hiện nay.

Đồng quan điểm về đổi mới trong cách tiếp cận, ThS. Hoàng Quốc Việt, Trưởng phòng Văn hóa - Văn nghệ, Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội, nhận thấy phương thức giới thiệu di tích hiện nay vẫn chủ yếu là thuyết minh một chiều. Ông Hoàng Quốc Việt cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, cần thay đổi từ bảo tồn tĩnh sang phát huy động để kích hoạt ký ức lịch sử. Di tích 5D Hàm Long nên được nhìn nhận như một lớp học chính trị đặc biệt, nơi người học có thể suy ngẫm về thực tế hiện nay. Việc ứng dụng công nghệ giúp di sản trở thành một không gian sống động, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho cộng đồng.

Ứng dụng công nghệ số và thực tế ảo trong trưng bày di tích

Bước vào thời đại số, nhu cầu tiếp cận thông tin của công chúng đã có những thay đổi rõ rệt. Khách tham quan hiện nay, đặc biệt là giới trẻ, mong muốn có những trải nghiệm tương tác thay vì chỉ quan sát hiện vật tĩnh. Công nghệ đóng vai trò như một người kể chuyện hiện đại, giúp quá khứ hiện hình rõ nét trong tâm trí mỗi người xem.

Đề nghị phục dựng cổng sau di tích và xây dựng phim 3D về lối thoát hiểm thông sang phố Lê Văn Hưu, PGS.TS Phạm Mai Hùng cho rằng tái tạo không gian trải nghiệm và cung cấp tư liệu theo phương thức sinh động nhất là cách để du khách hình dung sự cam go của hoạt động cách mạng, tạo ra ấn tượng mạnh mẽ cho du khách. Ưu tiên phát triển du lịch thông minh thông qua quét mã QR hoặc công nghệ thực tế ảo giúp tăng tính tương tác cao. Các tư liệu về phong trào vô sản hóa của các đồng chí Ngô Gia Tự hay Nguyễn Đức Cảnh cũng cần được số hóa để làm sáng tỏ quá trình hình thành Đảng Cộng sản Việt Nam.

KTS. Đinh Việt Phương, Giám đốc Công ty 3D Art, nhận định không gian hẹp của nhà cổ đòi hỏi giải pháp công nghệ phải tinh tế. Ông đề xuất số hóa toàn bộ hiện vật và xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu số để lưu trữ lâu dài. Giải pháp này cho phép người dân hoặc nhà nghiên cứu đóng góp thêm tư liệu dưới dạng các bài đăng có kiểm duyệt. Đặc biệt, công nghệ thực tế tăng cường (AR) giúp du khách chỉ cần dùng điện thoại quét qua không gian là thấy lại cảnh họp bàn của chi bộ ngay trên nền căn phòng cũ. Song song đó, hệ thống âm thanh định hướng sẽ tái tạo không khí Hà Nội xưa tại từng điểm đứng, đảm bảo tính trang nghiêm cho trải nghiệm của mỗi cá nhân.

Về hệ thống trực quan, KTS. Đinh Việt Phương gợi ý xây dựng hai phương án sa bàn. Một là sa bàn tái hiện chi tiết bên trong nhà 5D Hàm Long với ánh sáng và mô hình nhân vật. Hai là hệ thống sa bàn mạng lưới các địa chỉ cách mạng trên địa bàn Hà Nội, lấy 5D Hàm Long làm trung tâm kết nối. Việc đầu tư thiết bị trình chiếu đa năng cho phép linh hoạt thay đổi nội dung theo từng chuyên đề lịch sử khác nhau. Điều này giúp tiết kiệm chi phí vận hành mà vẫn đảm bảo hiệu quả tuyên truyền bền vững.

Ý nghĩa của việc đưa công nghệ vào di tích còn nằm ở khả năng kết nối cộng đồng và lan tỏa văn hóa. ThS. Hoàng Quốc Việt đề xuất đẩy mạnh hợp tác huy động nguồn lực xã hội cho việc số hóa di sản. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh Nhà nước phải giữ vai trò chủ đạo về nội dung để đảm bảo chuẩn mực chính trị. Việc hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ giáo dục sẽ giúp tạo ra các bộ học liệu điện tử phục vụ sinh hoạt Đảng và Đoàn hiệu quả hơn. Những chương trình trải nghiệm số như “Một ngày ở 5D Hàm Long năm 1929” hứa hẹn mang lại luồng sinh khí mới cho di tích, khiến nơi đây thực sự trở thành tài sản của nhân dân.

Việc giữ gìn nguyên dạng kiến trúc đi đôi với đổi mới phương thức trưng bày đã giúp “địa chỉ đỏ” 5D Hàm Long chạm đến gần hơn công chúng hiện đại. Tạo ra sự kết nối chặt chẽ giữa di tích với cộng đồng chính là giải pháp tốt nhất để di tích “sống”, hiện hữu trong đời sống thực tiễn một cách thường xuyên.