Nông dân thực hiện nghi thức cày ruộng đầu năm. Ảnh: Trần Việt/TTXVN
Tăng cường phối hợp liên ngành
Tỉnh ủy, UBND tỉnh Ninh Bình đã quan tâm và chỉ đạo công tác quản lý và tổ chức lễ hội trên địa bàn thông qua việc ban hành các văn bản chỉ đạo tổ chức 4 lễ hội lớn diễn ra đầu năm 2026: Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn (phường Tiên Sơn) diễn ra từ ngày 21–23/2 (ngày 5–7 tháng Giêng năm Bính Ngọ); Lễ hội Khai ấn đền Trần (phường Nam Định) diễn ra ngày 2/3 (đêm 14 tháng Giêng âm lịch); Lễ hội Phát lương đền Trần Thương (xã Trần Thương) được tổ chức từ ngày 28/2–3/3 (12–16/1 âm lịch); Lễ hội Phủ Dầy (xã Vụ Bản) diễn ra ngày 19–24/4 (tức mùng 3–6 tháng Ba âm lịch).
Trước đây, các lễ hội lớn trên đều do UBND tỉnh giao cho UBND cấp huyện cũ trực tiếp chỉ đạo, điều phối; cấp xã chủ yếu tham gia phối hợp thực hiện. Khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, toàn bộ trách nhiệm tổ chức lễ hội được giao cho UBND cấp xã, phường, từ khâu xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến quản lý hoạt động lễ hội.
Qua đó, các địa phương đã thành lập Ban tổ chức, ban hành Kế hoạch tổ chức lễ hội; chủ động phối hợp với các sở, ngành của tỉnh thống nhất nội dung hỗ trợ, phối hợp thực hiện. Kịch bản, diễn trình nghi lễ thực hiện theo kế hoạch tổng thể được cơ quan chuyên môn xem xét.
Công tác quản lý và tổ chức lễ hội truyền thống có quy mô lớn, phạm vi rộng, lượng người tham gia đông nên quá trình triển khai tại cấp xã, phường còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Một số xã, phường chưa có nhiều kinh nghiệm tổ chức các lễ hội quy mô lớn, đa dạng hoạt động, kéo dài nhiều ngày, liên quan đến nhiều lĩnh vực như văn hóa, tín ngưỡng, an ninh trật tự, giao thông, y tế, môi trường, dịch vụ du lịch. Công tác phối hợp giữa cấp xã với các sở, ngành cấp tỉnh và các đơn vị liên quan có thời điểm còn chưa đồng bộ, thiếu thống nhất, dẫn đến lúng túng trong quá trình triển khai thực hiện. Một số cán bộ mới tiếp nhận địa bàn, chưa am hiểu sâu về lịch sử, giá trị văn hóa, tín ngưỡng của lễ hội, chưa có nhiều kinh nghiệm xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn, ảnh hưởng nhất định đến hiệu quả tổ chức, quản lý lễ hội.
Ông Nguyễn Thanh Bình, Phó Chủ tịch UBND phường Tiên Sơn cho biết: Lễ hội Tịch điền Đọi Sơn là nghi lễ truyền thống tổ chức thường niên và được ghi danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia, trở thành hoạt động văn hóa du lịch, quảng bá mảnh đất, con người Ninh Bình với nhiều hoạt động văn hóa tâm linh đặc sắc và hoạt động văn hóa văn nghệ tiêu biểu. Năm 2026, năm đầu tiên Lễ hội được UBND tỉnh giao trực tiếp cho phường Tiên Sơn tổ chức nên chúng tôi chưa có nhiều kinh nghiệm tổ chức các lễ hội quy mô lớn, đa dạng hoạt động, kéo dài nhiều ngày, liên quan đến nhiều lĩnh vực như văn hóa, tín ngưỡng, an ninh trật tự, giao thông, y tế, môi trường, dịch vụ du lịch.
Cùng chung khó khăn trên, ông Lê Đức Nhượng, Chủ tịch UBND xã Trần Thương cho hay: UBND xã đã ban hành kế hoạch, thành lập Ban tổ chức lễ hội; đã thực hiện nghi lễ “Nhập hạt xin ấn”, chuẩn bị túi lương; chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về nghi lễ truyền thống, không gian tổ chức, khu vực phát lương... Tuy nhiên, không gian lễ hội kéo dài ngày, số lượng người dân thập phương tham gia đêm phát lương đông nên phương án bảo đảm an ninh, trật tự, phân luồng giao thông của chúng tôi cũng cần có sự phối hợp với các sở, ngành liên quan.
Tạo đà phát triển kinh tế bền vững
Để giải quyết những khó khăn cho các địa phương tổ chức lễ hội Xuân an toàn, văn minh, UNND tỉnh Ninh Bình đã có công văn chỉ đạo các sở, ban, ngành chủ động phối hợp với các địa phương bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, phòng cháy, chữa cháy, y tế, vệ sinh môi trường và quản lý và tham gia hoạt động lễ hội; giao cho Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình chủ động phối hợp với các sở, ngành liên quan và chính quyền các xã, phường trong công tác hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn, thẩm định kịch bản, nghi lễ, chương trình nghệ thuật.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình Trần Song Tùng khẳng định, đối với 4 lễ hội Xuân đầu năm thực sự là lễ hội truyền thống, mang đậm nét linh thiêng, giá trị văn hóa, đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, đơn vị chủ trì tổ chức lễ hội là các xã, phường, Sở Văn hóa và Thể thao có trách nhiệm giúp đỡ, hỗ trợ về chuyên môn. Công tác phối hợp giữa các sở, ngành, các địa phương cần được quan tâm, triển khai chặt chẽ. Trong đó, các xã, phường tập trung cao cho công tác tổ chức lễ hội đầu Xuân, dự toán kinh phí trình Sở Tài chính thẩm định để báo cáo UBND tỉnh; Công an tỉnh xây dựng các phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, kiểm soát an ninh; quản lý chặt chẽ các hoạt động dịch vụ trong lễ hội và tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, bảo đảm mỹ quan và trật tự công cộng.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình Trần Song Tùng cho biết thêm, sau hợp nhất tỉnh Ninh Bình là vùng đất giàu giá trị văn hóa và thiên nhiên, mở ra không gian phát triển du lịch di sản, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo, định hướng phát triển trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030. Các lễ hội truyền thống được chú trọng, kết hợp với công nghiệp văn hóa và du lịch, tạo đà cho kinh tế phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch.
Việc tổ chức các lễ hội Xuân đầu năm không chỉ thỏa mãn nhu cầu tâm linh của nhân dân như là một nhu cầu tự thân, với tâm nguyện tốt lành và hướng thiện, được tham quan, thưởng ngoạn, tìm hiểu về các di tích lịch sử - danh lam thắng cảnh của quê hương, đất nước và hòa mình vào những trò chơi độc đáo, lành mạnh ngày xuân, mà còn góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội nhiều địa phương.