Bánh tẻ Lan Võ, xã Yên Phong được công nhận sản phẩm OCOP, tạo việc làm cho nhiều lao động.
Bánh tẻ làng Chờ lưu giữ hương vị truyền thống
Bánh tẻ làng Chờ mang hình dáng chiếc răng bừa, được gói bằng lá dong, khi mở ra có màu trắng ngà, ăn đậm vị, vừa mềm dẻo vừa dai giòn. Bánh được làm từ những nguyên liệu gần gũi với cuộc sống người nông dân như gạo tẻ, thịt lợn, mộc nhĩ, hành khô, lá dong. Để làm ra một chiếc bánh hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn công phu, kỹ lưỡng.
Bà Nguyễn Thị Đảm, thôn Phú Mẫn, xã Yên Phong cho biết, bánh tẻ làng Chờ gắn với vùng đất Tổng Chờ xưa, nay thuộc xã Yên Phong. Nghề làm bánh có từ bao giờ đến nay không ai xác định được chính xác, nhưng theo các bậc cao niên trong vùng, nghề đã tồn tại hàng trăm năm và được các thế hệ nối tiếp nhau truyền lại. Trước đây, bánh chủ yếu được làm vào dịp Tết, lễ, hiếu hỉ và những ngày làng có việc trọng; dần dần, bánh được làm quanh năm và trở thành đặc sản được nhiều người biết đến.
Mỗi mẻ bánh tẻ ra lò là bao tâm huyết của người làm bánh.
Trong căn phòng làm bánh nhỏ nhắn nhưng gọn gàng, sạch sẽ, bà Nguyễn Thị Đảm vẫn ngày ngày cần mẫn với nghề truyền thống của gia đình. Bà cho biết, gia đình đã có ba đời làm bánh tẻ. Với bà, nghề không đơn thuần là công việc tạo thu nhập mà còn là một phần ký ức, nếp sống của gia đình và quê hương. Những “bí quyết” làm nghề được thế hệ đi trước truyền lại cho thế hệ sau.
Trước kia, bánh được làm hoàn toàn thủ công, sản lượng không nhiều, chủ yếu phục vụ nhu cầu của gia đình và người dân trong vùng. Theo thời gian, cách làm có một số thay đổi để phù hợp với nhu cầu thị trường nhưng hương vị truyền thống vẫn được gia đình bà cố gắng giữ gìn.
Theo bà Đảm, để làm nên vị ngon đặc trưng của bánh tẻ làng Chờ, cần chú trọng nhất hai khâu làm vỏ và nhân bánh. Để bánh trắng, có độ mịn và dẻo dai tự nhiên, phải chọn loại gạo ít nhựa, thường là gạo 203 đem ngâm nước cho nở, xay thành bột rồi liên tục ngâm, đảo bột và thay nước trong khoảng hai đến năm ngày tùy thời tiết.
Bột bánh được quấy đều, sánh đặc lại, chín một phần trước khi đem ra gói.
Tiếp đến là công đoạn “ráo bột”. Người thợ vừa đun vừa đảo đều bằng cả hai tay cho bột mềm, mịn, tránh vón cục, có độ dính như keo, bảo đảm bột không được chín quá, bị khê hoặc sống. Nhân bánh cũng được làm cẩn thận từ khâu lựa chọn nguyên liệu, sơ chế thịt ba chỉ, hành khô, mộc nhĩ và các loại gia vị, sau đó đảo chín để nguyên liệu ngấm đều, dậy vị.
Hiện nay, gia đình bà Đảm duy trì sản xuất khoảng 200 chiếc bánh mỗi ngày. Những ngày mùa cưới hỏi hoặc Tết, nhu cầu tăng cao, gia đình bà huy động con cháu cùng làm, có ngày sản xuất tới hàng nghìn chiếc. Dù sản lượng tăng, các công đoạn quan trọng vẫn được thực hiện cẩn thận để bảo đảm chất lượng bánh.
Bánh tẻ Lan Võ, xã Yên Phong, được công nhận sản phẩm OCOP, tạo việc làm cho nhiều lao động.
Theo bà Đảm, mỗi người trong gia đình đảm nhận một công đoạn, người lớn hướng dẫn con cháu cách làm. Nhờ đó, nghề truyền thống vừa tạo thêm thu nhập vừa được trao truyền qua các thế hệ. Điều bà vui nhất là các con cháu dù có công việc riêng vẫn trở về cùng gia đình làm bánh mỗi khi vào mùa cao điểm.
Để "hồn quê" tiếp tục lan tỏa
Cùng với những gia đình duy trì nghề theo phương thức truyền thống, một số cơ sở tại Yên Phong đã mạnh dạn mở rộng quy mô, xây dựng thương hiệu và đưa bánh tẻ trở thành sản phẩm hàng hóa.
Ông Nguyễn Công Võ, chủ cơ sở bánh tẻ Lan Võ, thôn Ngô Nội, xã Yên Phong cho biết, tiếp nối nghề truyền thống của cha ông, đồng thời nắm bắt nhu cầu và thị hiếu người tiêu dùng, cơ sở đã từng bước đổi mới phương thức sản xuất, chú trọng chất lượng, xây dựng sản phẩm OCOP và mở rộng thị trường tiêu thụ.
Bánh tẻ được hấp, luộc dưới ngọn lửa đượm.
Cơ sở bánh tẻ Lan Võ được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao từ năm 2022. Đến nay, mỗi ngày cơ sở sản xuất khoảng 2.000 chiếc bánh, tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động. Theo ông Nguyễn Công Võ, tham gia Chương trình OCOP giúp sản phẩm có thêm cơ hội quảng bá, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị. Thời gian tới, cơ sở mong muốn tiếp tục được tạo điều kiện đầu tư mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng, hoàn thiện mẫu mã, bao bì, đưa bánh tẻ làng Chờ đến với nhiều người tiêu dùng hơn.
Bánh tẻ khi được gói có hình dài, trước đây người dân thường gọi là bánh răng bừa.
Đặc biệt, trong quá trình phát triển sản phẩm hàng hóa, cơ sở xác định giữ được hương vị truyền thống là yếu tố quan trọng để tạo dựng thương hiệu và giữ chân khách hàng.
Ông Nguyễn Văn Hoàn, Bí thư Đảng ủy xã Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh cho biết, trước đây bánh tẻ được người dân làm trong phạm vi gia đình, hầu như nhà nào cũng làm, nhất là vào những dịp lễ, Tết, cưới hỏi. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống ngày càng nâng cao, người dân có thêm nhiều lựa chọn về việc làm nên số hộ duy trì nghề truyền thống giảm dần. Những gia đình còn gắn bó với nghề đã chủ động thay đổi cách làm, từng bước nâng cao chất lượng, mở rộng quy mô sản xuất và tìm kiếm thị trường tiêu thụ.
Bánh có sự hòa quyện, kết hợp độc đáo giữa gạo tẻ, thịt, mọc nhĩ.
Đến nay, toàn xã còn gần 20 gia đình sản xuất, kinh doanh bánh tẻ. Địa phương xác định duy trì và phát triển nghề làm bánh tẻ không chỉ tạo thêm sinh kế, thu nhập cho người dân mà còn góp phần gìn giữ nét văn hóa ẩm thực truyền thống của quê hương. Xã khuyến khích các hộ sản xuất chú trọng chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm, xây dựng thương hiệu, đẩy mạnh quảng bá và tham gia Chương trình mỗi xã một sản phẩm, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm truyền thống.
Từ những căn bếp gia đình đến các cơ sở sản xuất hàng hóa, bánh tẻ làng Chờ đang có thêm sức sống trong đời sống hiện đại. Những chiếc bánh nhỏ nhắn, mộc mạc không chỉ mang vị thơm của gạo, vị đậm đà của nhân và hương lá dong mà còn chứa đựng sự cần cù, khéo léo cùng tình yêu nghề của người dân Kinh Bắc. Giữ được nghề, nâng tầm sản phẩm và mở rộng thị trường cũng chính là cách người dân Yên Phong gìn giữ một phần ký ức văn hóa của quê hương, để hương vị bánh tẻ làng Chờ tiếp tục lan tỏa và trở thành một thức quà mang đậm hồn quê Kinh Bắc trong đời sống hôm nay.