Báo chí trong hành trình đưa Nghị quyết 80-NQ/TW vào cuộc sống

Trong bối cảnh kỷ nguyên số, báo chí cách mạng không chỉ đóng vai trò truyền tải thông tin mà còn là lực lượng tiên phong, xung kích trên mặt trận tư tưởng, giữ trọng trách chuyển hóa các nội hàm của nghị quyết thành nhận thức và hành động cụ thể của toàn xã hội.

Nhận thức mới, tầm nhìn mới

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 80-NQ/TW được các chuyên gia đánh giá là một “cú hích” lịch sử. Ông Trần Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương khẳng định, Nghị quyết 80 không chỉ là sự tiếp nối các quan điểm về văn hóa của Đảng từ Đề cương văn hóa 1943 đến nay, mà còn là bước đột phá khi xác định văn hóa phải đi trước, soi đường và là nền tảng vững chắc để đất nước vươn tầm trong kỷ nguyên mới. Báo chí phải là người “giải mã” những định hướng lớn này thành ngôn ngữ của đại chúng, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống.

Để hiện thực hóa tinh thần nghị quyết, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trần Thanh Lâm đề nghị báo chí tập trung vào 5 nhóm giải pháp chiến lược với nhận thức mới và tầm nhìn mới. Cụ thể: Một là, đổi mới tư duy và quán triệt sâu sắc rằng đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai. Cần xóa bỏ tư duy coi văn hóa là “phụ trợ”, phải tạo ra sự thống nhất cao trong hành động, đưa các giá trị văn hóa thấm sâu vào từng chính sách kinh tế - xã hội.

Hai là, tập trung triển khai hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Các cơ quan báo chí phải chắp bút cho bản sắc này, làm cho mỗi người dân khi bước ra thế giới hay bước lên không gian mạng đều tự tin với “hộ chiếu văn hóa” của dân tộc Việt Nam. Ba là, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Bốn là, xây dựng cơ quan báo chí văn hóa – hình mẫu của sự chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại. Mỗi tòa soạn, mỗi nhà báo phải là biểu tượng của văn hóa ứng xử, chuẩn mực đạo đức và tinh thần phục vụ xã hội. Năm là, đẩy mạnh ngoại giao văn hóa, mở rộng biên giới mềm. Văn hóa phải đi trước một bước để mở đường cho chính trị và kinh tế.

“Các cơ quan báo chí hãy nói không với “giật gân, câu view” chạy theo thị hiếu tầm thường. Một bài báo có hàm lượng văn hóa cao giá trị hơn ngàn tin bài vô bổ. Đó chính là cách chúng ta xây dựng năng lực truyền thông quốc gia hiện đại”, ông Trần Thanh Lâm nhấn mạnh.

Vai trò của báo chí trong giai đoạn đầu triển khai Nghị quyết 80 chính là phá bỏ tư duy “văn hóa là lĩnh vực phi sản xuất, tiêu tốn ngân sách”. Nhà báo Nguyễn Đức Lợi, Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam nhận định, mỗi bài báo, mỗi chương trình truyền hình lúc này phải là một nhịp cầu để người dân và doanh nghiệp hiểu rằng, đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho tương lai. Báo chí phải làm chuyển biến nhận thức từ “làm văn hóa” sang “quản trị tài nguyên văn hóa” trong môi trường số.

Bà Văn Thị Bạch Tuyết, Phó Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Nghị quyết 80 ra đời đánh dấu một cột mốc lịch sử trong tư duy định hướng chiến lược về phát triển văn hóa của Đảng, khẳng định xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững. Để thực hiện hiệu quả các mục tiêu, tầm nhìn của nghị quyết, cần sự chung tay của toàn hệ thống chính trị, trong đó vai trò của đội ngũ cán bộ tuyên giáo, dân vận và đặc biệt là các nhà báo, phóng viên là rất quan trọng.

“Đối với Thành phố Hồ Chí Minh sau hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, không gian văn hóa rộng lớn mới chính là bệ phóng để xây dựng những tổ hợp công nghiệp văn hóa tầm cỡ, đủ sức cạnh tranh toàn cầu. Phương châm mà thành phố xác định trong kỷ nguyên số là càng hội nhập sâu, bản sắc càng phải đậm, càng số hóa mạnh, nhân văn càng phải cao”, bà Văn Thị Bạch Tuyết nhấn mạnh.

Bà Nguyễn Thị Thanh Thúy, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh cũng chia sẻ về kỳ vọng đối với cơ quan ngôn luận: “Báo chí đã đồng hành cùng ngành Văn hóa trong việc triển khai các đề án chiến lược về công nghiệp văn hóa. Trong kỷ nguyên Nghị quyết 80, chúng tôi cần báo chí đi sâu hơn vào việc phân tích các mô hình kinh tế di sản, từ đó thúc đẩy các chính sách đặc thù cho các ngành Điện ảnh, Nghệ thuật biểu diễn và Du lịch văn hóa”.

Sứ mệnh “gác cổng” và lan tỏa bản sắc trên không gian số

Nghị quyết 80-NQ/TW đặc biệt nhấn mạnh đến việc xây dựng sức mạnh mềm quốc gia trên không gian số. Đây là "trận địa" mà báo chí đang đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các nền tảng xuyên biên giới. Bà Đinh Thị Thanh Thủy, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, nghị quyết xác định báo chí và xuất bản đóng vai trò “nòng cốt” trong công tác tuyên truyền, giáo dục văn hóa. Không chỉ dừng lại ở việc phản ánh đơn thuần, báo chí là “người cầm lái” tư tưởng, có nhiệm vụ định hình các chuẩn mực đạo đức và lan tỏa hệ giá trị.

Nghị quyết 80 đặt mục tiêu đưa các giá trị văn hóa gắn kết hài hòa, thấm sâu vào mọi hoạt động đối ngoại để thực sự trở thành sức mạnh mềm quốc gia. Với mục tiêu này, báo chí giữ vai trò là kênh ngoại giao văn hóa quan trọng, triển khai chiến lược truyền thông quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới như một quốc gia giàu bản sắc, nhân văn và có trách nhiệm.

Ở góc độ nghiên cứu và đào tạo, Phó giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Quốc Thắng, nguyên Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: Nghị quyết 80 yêu cầu xây dựng con người Việt Nam thời đại mới. Báo chí không chỉ đưa tin về các hoạt động văn hóa mà phải phân tích được những biến đổi trong tâm lý xã hội, kịp thời cảnh báo những xu hướng lệch chuẩn và tôn vinh những giá trị nhân văn cốt lõi. Báo chí phải là “người gác cổng” văn hóa trước làn sóng xâm lăng văn hóa từ môi trường mạng.

Các tờ báo lớn như Tuổi Trẻ và Thanh Niên cho thấy hiệu quả của các chiến dịch truyền thông lớn, không chỉ giới hạn ở mặt chữ mà là sự chuyển động của cả cộng đồng. Ông Lê Thế Chữ, Tổng Biên tập Báo Tuổi Trẻ cho biết: Báo Tuổi Trẻ thường tổ chức và lan tỏa các sự kiện văn hóa lớn. Đặc biệt, chương trình “Ngày của Phở”, khởi xướng từ năm 2017, tổ chức định kỳ hằng năm là hoạt động quảng bá hình ảnh, văn hóa ẩm thực Việt Nam hiệu quả. Ngoài ra, báo còn ghi nhận kịp thời trên các mục Văn hóa – Giải trí những thông tin rạng danh văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế, góp phần nâng cao vị thế văn hóa dân tộc trong mắt bạn bè năm châu.

Trong khi đó, ông Nguyễn Ngọc Toàn, Tổng Biên tập Báo Thanh Niên nhấn mạnh sứ mệnh “gác cổng” của báo chí trong kỷ nguyên số. Theo ông, trong thời đại mà thông tin lan truyền với tốc độ ánh sáng, một số hiện tượng phi văn hóa, phản văn hóa xuất hiện và lây lan trên môi trường số, vai trò của báo chí càng trở nên trọng yếu hơn. Báo chí phải là “người gác cổng” văn hóa, không phải theo nghĩa đóng cửa ngăn chặn mà theo nghĩa chủ động, lựa chọn, định hướng và dẫn dắt. Mỗi bài viết về một di sản bị lãng quên là một hành động bảo tồn. Mỗi phóng sự về một mô hình sáng tạo là một cánh cửa mở ra chân trời mới. Mỗi chương trình xã hội sau mặt báo là một sợi dây kết nối thế hệ với nhau và những giá trị bền vững của dân tộc.

Đồng quan điểm, nhà báo Chu Ninh, Trưởng đại diện Báo Đại đoàn kết tại Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, báo chí cần tái định vị vai trò của mình trong hệ sinh thái thông tin. Thay vì cạnh tranh trực tiếp với mạng xã hội về tốc độ, báo chí nên tập trung vào chất lượng, đồng thời xây dựng và củng cố chuẩn mực văn hóa trên môi trường số. Báo chí không chỉ phản ánh mà còn có trách nhiệm định hình các chuẩn mực này thông qua việc lựa chọn và các thức thể hiện nội dung.

Ngoài ra, một nội dung cốt yếu của Nghị quyết 80-NQ/TW là hoàn thiện thể chế và cơ chế chính sách cho văn hóa. Đây là nơi vai trò phản biện của báo chí được phát huy mạnh mẽ nhất. Các chuyên gia cho rằng, báo chí cần bám sát các địa phương để phản ánh những nút thắt trong việc bố trí nguồn lực cho văn hóa (đảm bảo tối thiểu 2% tổng chi ngân sách theo tinh thần nghị quyết).

Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam Nguyễn Đức Lợi nhấn mạnh: Báo chí không được tô hồng thực tế. Phải thẳng thắn chỉ ra những nơi nghị quyết còn nằm trên giấy, những nơi văn hóa vẫn bị xem nhẹ sau phát triển kinh tế. Vai trò phản biện của báo chí giúp Đảng và Nhà nước điều chỉnh chính sách kịp thời, đảm bảo văn hóa thực sự là “hệ điều tiết” cho sự phát triển.

Báo chí cách mạng Việt Nam, bằng trách nhiệm và sự sáng tạo không ngừng, sẽ tiếp tục là ngọn đuốc soi đường, lan tỏa tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW đến mọi miền Tổ quốc và vươn xa ra thế giới, khẳng định tầm vóc của một quốc gia có nền văn hiến rực rỡ trong dòng chảy của thời đại số.