Công nghệ giám sát phát thải bằng dữ liệu không gian đang trở thành công cụ quan trọng. Ảnh: moitruong.net.vn
Năm 2026, ngành năng lượng và môi trường Việt Nam đã từng bước làm chủ hệ thống giám sát phát thải sử dụng dữ liệu vệ tinh, cho phép xác định nhanh các “siêu điểm phát thải” trên phạm vi toàn quốc.
Tại Việt Nam, phát thải mê-tan chủ yếu đến từ hoạt động chăn nuôi, trồng lúa, xử lý chất thải và lĩnh vực năng lượng như khai thác than, dầu khí. Trong đó, các điểm rò rỉ lớn tại mỏ than, hệ thống vận chuyển khí hoặc giàn khoan ngoài khơi có thể phát sinh lượng mê-tan rất lớn trong thời gian ngắn nếu không được phát hiện kịp thời.
Trước đây, việc giám sát phát thải chủ yếu dựa vào báo cáo của doanh nghiệp hoặc các đợt kiểm tra thực địa định kỳ nên khó phát hiện nhanh các sự cố rò rỉ. Tuy nhiên, với công nghệ vệ tinh hiện đại, cơ quan quản lý hiện có thể theo dõi nồng độ khí mê-tan trong khí quyển gần như theo thời gian thực. Hệ thống vệ tinh hoạt động như một “mắt thần” trên không gian, sử dụng cảm biến quang phổ để phát hiện dấu hiệu bất thường của khí mê-tan phát tán vào khí quyển. Từ dữ liệu thu thập được, các chuyên gia có thể xác định chính xác vị trí, quy mô và cường độ phát thải của từng khu vực.
Thời gian qua, Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường (trực thuộc Cục Viễn thám Quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã triển khai các chuyến bay drone tại những khu vực thường xuyên xảy ra tình trạng đốt rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp. Ông Vũ Hữu Liêm, Giám đốc Trung tâm cho biết công nghệ này cho phép thu thập dữ liệu theo thời gian thực, xác định chính xác vị trí các nguồn phát sinh ô nhiễm, qua đó hỗ trợ cơ quan chức năng kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm.
Công nghệ này cho phép phát hiện các “siêu điểm phát thải”. Ảnh: esa.int
Theo Cục Viễn thám quốc gia, trên cơ sở các kết quả triển khai thử nghiệm, một mô hình giám sát mới đang được đề xuất, hướng tới ứng dụng đồng bộ công nghệ viễn thám, thiết bị bay không người lái và trí tuệ nhân tạo nhằm phát hiện sớm các điểm phát thải và hỗ trợ cơ quan chức năng ra quyết định kịp thời.
Khi biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, việc làm chủ công nghệ giám sát phát thải bằng vệ tinh không chỉ giúp Việt Nam nâng cao năng lực quản lý môi trường mà còn tạo nền tảng minh bạch cho quá trình chuyển đổi xanh. Với vai trò như những “mắt thần” trên không gian, hệ thống dữ liệu vệ tinh được kỳ vọng sẽ giúp phát hiện nhanh các nguồn phát thải mê-tan lớn, từ đó giảm thiểu tác động tới khí hậu và hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính.