TP Hồ Chí Minh định hướng nghiên cứu gắn quản trị siêu đô thị

Sáng 17/3, Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo góp ý xây dựng Chương trình nghiên cứu khoa học và công nghệ giai đoạn 2026 - 2030. Nội dung tập trung làm rõ vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong hỗ trợ quản trị siêu đô thị.

Các ý kiến tại hội thảo định hướng phát triển các nghiên cứu về lý luận chính trị và khoa học xã hội - nhân văn (KHXH&NV) theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, hướng tới cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách và xử lý các vấn đề thực tiễn của đô thị lớn.

Ông Võ Minh Thành, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ (Sở KH&CN ) TP Hồ Chí Minh cho biết: “Thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao về năng lực cạnh tranh, chất lượng quản trị và phát triển bền vững. Trong bối cảnh hướng tới mục tiêu trở thành siêu đô thị có năng lực cạnh tranh khu vực và quốc tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo được xác định là một trong những động lực phát triển then chốt”.

Theo ông Thành, bên cạnh khoa học tự nhiên và công nghệ, lĩnh vực KHXH&NV, đặc biệt là nghiên cứu lý luận chính trị, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp luận cứ cho hoạch định chính sách. Thành phố đang đối mặt với nhiều thách thức như quản trị siêu đô thị, chuyển đổi số khu vực công, quản lý dân cư và nâng cao chất lượng sống.

Đáng chú ý, lãnh đạo Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh nhấn mạnh yêu cầu đổi mới tư duy đầu tư trong giai đoạn tới. Ông Võ Minh Thành nêu rõ: “Thành phố cần chuyển từ "đầu tư cho nghiên cứu" sang "đầu tư cho giá trị tạo ra từ nghiên cứu"”.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, TP Hồ Chí Minh xác định thúc đẩy liên kết “3 nhà” gồm Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, các viện - trường cung cấp giải pháp nghiên cứu, còn doanh nghiệp tham gia ứng dụng và lan tỏa kết quả.

Thành phố cũng đặt mục tiêu đến năm 2030, chi cho nghiên cứu phát triển (R&D) đạt 2 - 3% GRDP, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) đạt khoảng 60%.

Các trục phát triển trọng tâm được xác định gồm chuyển đổi số và đô thị thông minh, với các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), an ninh mạng nhằm nâng cao năng lực quản trị và chất lượng dịch vụ công.

Bên cạnh đó là phát triển công nghiệp công nghệ cao, tập trung vào thiết kế vi mạch, chip bán dẫn, robot tự động, hướng tới tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và giảm phát thải carbon.

Ở lĩnh vực xã hội, các nghiên cứu về y học chính xác, công nghệ gen, thiết bị y sinh và nông nghiệp đô thị thông minh cũng được chú trọng nhằm nâng cao chất lượng sống và đảm bảo an sinh.

Đối với thách thức môi trường, Thành phố ưu tiên các giải pháp khoa học về chống ngập, sụt lún, kiểm soát triều cường và xử lý chất thải theo mô hình kinh tế tuần hoàn.

Tại hội thảo, GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh) chỉ ra khoảng cách giữa nghiên cứu và thực tiễn chính sách. Theo ông, nhiều công trình còn nặng tính học thuật, khó áp dụng trong quản lý.

Ông Võ Xuân Vinh nhấn mạnh: “Khoa học lý luận không chỉ để giải thích thế giới mà còn nhằm cải tạo thế giới”. Ông đề xuất đổi mới cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, đồng thời chuẩn hóa kết quả nghiên cứu thành các “bản tóm tắt chính sách” kèm theo phân tích chi phí - lợi ích và dự báo rủi ro.

Về khía cạnh nhân lực, PGS.TS Vũ Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ nhận định, TP Hồ Chí Minh đang sở hữu một nguồn lực tri thức rất lớn với hơn 60 trường đại học và gần 150 viện nghiên cứu. Tuy nhiên, nguồn lực này hiện vẫn chưa được kết nối hiệu quả.

Ông Hưng kiến nghị thành phố cần xây dựng một mạng lưới chuyên gia liên ngành, hoạt động như một “nguồn nhân lực mềm” để hỗ trợ quản trị đô thị. Mạng lưới này nên được chia thành các tiểu ban chuyên sâu như kinh tế đô thị, hạ tầng giao thông, môi trường và văn hóa - xã hội để có thể phản ứng nhanh với các vấn đề "nóng" của thành phố.

Đóng góp ý kiến từ góc độ an ninh và trật tự an toàn xã hội, PGS.TS Đại tá Lê Thị Hiền Lương, Trường Đại học An ninh nhân dân (Bộ Công an), đã có tham luận đánh giá sâu sắc về tính cấp thiết của chương trình từ quan điểm "An ninh kiến tạo". Theo bà, trong bối cảnh hiện nay, an ninh cần được nhìn nhận như một "hệ sinh thái xã hội - thể chế", gắn liền với năng lực quản trị của Nhà nước và hiệu quả của các thiết chế xã hội, đồng thời được hình thành thông qua sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau.

PGS.TS Đại tá Lê Thị Hiền Lương đánh giá cao việc xây dựng chương trình nhằm tạo luận cứ cho quản trị siêu đô thị và bảo vệ nền tảng tư tưởng trong bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, bà cũng chỉ ra một số "khoảng trống" nghiên cứu cần được lấp đầy, như mối quan hệ giữa an ninh với quản trị rủi ro xã hội trong quá trình phát triển đô thị, cũng như mô hình tổ chức và cơ chế phối hợp bảo đảm an ninh ở cấp cơ sở trong bối cảnh đổi mới quản lý hành chính.

Từ thực tiễn đó, bà Hiền Lương kiến nghị chương trình cần mở rộng sang các hướng nghiên cứu về an ninh phi truyền thống và quản trị rủi ro xã hội trong siêu đô thị; đồng thời chú trọng phát triển các phương pháp nghiên cứu liên ngành về an ninh trong KHXH&NV nhằm bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững của thành phố.

Hội thảo khép lại với nhiều kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện cơ chế gắn kết giữa nghiên cứu và hoạch định chính sách. Việc chuyển mạnh sang tư duy “đầu tư theo giá trị” cùng sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học công nghệ và khoa học xã hội - nhân văn được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng vững chắc để TP Hồ Chí Minh phát triển thành siêu đô thị hiện đại, thông minh và giàu bản sắc.