Phóng viên báo Tin tức và Dân tộc đã có cuộc trao đổi với TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường về việc xây dựng tạp chí khoa học theo chuẩn quốc tế, hướng tới chỉ mục Scopus/WoS.
Thưa ông, xin ông cho biết ý nghĩa của việc xây dựng tạp chí khoa học theo chuẩn quốc tế?
Theo Quyết định số 2244/QĐ-BKHCN ngày 28/4/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Danh mục tạp chí đạt tiêu chuẩn khoa học Việt Nam năm 2026, cả nước có 341 tạp chí. Trong đó, mới có 16 tạp chí khoa học Việt Nam được chỉ mục quốc tế (Scopus, WoS), gồm 6 tạp chí thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ và 10 tạp chí thuộc các đại học, trường đại học. Hiện nay, các bộ, ngành và hội nghề nghiệp vẫn chưa có tạp chí khoa học được chỉ mục quốc tế.
TS Đào Xuân Hưng phát biểu tại hội thảo khoa học nâng cao chất lượng tạp chí khoa học.
Theo SCImago Journal Rank (https://www.scimagojr.com), Trung Quốc có 1.167 tạp chí được chỉ mục Scopus, Nhật Bản có 435 tạp chí và Thái Lan có hơn 103 tạp chí được chỉ mục Scopus. Thực tế đó đòi hỏi Việt Nam cần có cách tiếp cận và giải pháp phù hợp để các tạp chí khoa học sớm được chỉ mục quốc tế (Scopus, WoS), qua đó nâng tầm vị thế khoa học của Việt Nam trên trường quốc tế, lan tỏa các thành tựu nghiên cứu khoa học của Việt Nam ra thế giới.
Tạp chí khoa học là nơi công bố kết quả nghiên cứu, thiết chế học thuật dẫn dắt tư duy khoa học, thúc đẩy trao đổi tri thức, lan tỏa giá trị nghiên cứu và kết nối cộng đồng khoa học trong nước với thế giới. Chất lượng của một nền khoa học được phản ánh không chỉ qua số lượng công trình nghiên cứu mà còn thông qua chất lượng của các diễn đàn học thuật nơi những công trình đó được công bố.
Vì vậy, xây dựng hệ thống tạp chí khoa học chất lượng cao theo chuẩn mực quốc tế không chỉ là thực hiện định hướng phát triển của Đảng và Nhà nước, mà còn là giải pháp chiến lược, là nhiệm vụ quan trọng để khẳng định vị thế, uy tín khoa học và nâng cao hiệu quả hoạt động của các tạp chí trong hệ thống báo chí, xuất bản khoa học hiện nay, từng bước tiệm cận chuẩn xuất bản khoa học quốc tế.
Vậy hướng đi của các tạp chí khoa học trong nước thời gian tời như thế nào, thưa ông?
Những năm gần đây, các tạp chí khoa học Việt Nam đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều cơ quan xuất bản chủ động đổi mới mô hình hoạt động, chuẩn hóa quy trình biên tập và phản biện, ứng dụng công nghệ số trong quản trị xuất bản, mở rộng mạng lưới chuyên gia và tăng cường hợp tác học thuật quốc tế.
Những nỗ lực đó đã góp phần nâng cao chất lượng công bố khoa học, từng bước khẳng định uy tín của các tạp chí Việt Nam trên bản đồ học thuật khu vực và quốc tế.
Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận thẳng thắn, quá trình phát triển hệ thống tạp chí khoa học đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế nói chung, tiêu chuẩn Scopus/WoS nói riêng, vẫn đang đứng trước nhiều thách thức. Một tạp chí muốn được đưa vào Scopus/WoS phải trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt về mọi mặt, từ chất lượng bài báo, quy trình phản biện, đạo đức xuất bản, tính minh bạch đến tỷ lệ thành viên hội đồng biên tập quốc tế, tỷ lệ tác giả nước ngoài và chỉ số ảnh hưởng của tạp chí. Đây đều là những tiêu chí được hội đồng thẩm định đánh giá một cách khách quan và rất khắt khe.
Hướng tới các hệ thống chỉ mục khoa học quốc tế có uy tín không đơn thuần là mục tiêu về mặt kỹ thuật hay xếp hạng. Quan trọng hơn, đó là quá trình tự hoàn thiện và nâng cao chất lượng toàn diện của hoạt động xuất bản khoa học.
Đây chính là con đường để các tạp chí khoa học Việt Nam từng bước hội nhập sâu hơn vào cộng đồng học thuật quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của khoa học Việt Nam trong dòng chảy tri thức toàn cầu.
Vì vậy, việc tổ chức các hội thảo có ý nghĩa thiết thực, nhằm tạo không gian học thuật để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan báo chí, xuất bản khoa học cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ mô hình hiệu quả, đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lượng tạp chí khoa học theo chuẩn mực quốc tế; hướng tới xây dựng các tạp chí khoa học Việt Nam có uy tín, có khả năng hội nhập sâu rộng và từng bước tham gia hệ thống chỉ mục quốc tế Scopus.
Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng lộ trình như thế nào để hướng tới chỉ mục Scopus, thưa ông?
Với vai trò là cơ quan khoa học của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường được 9 Hội đồng Giáo sư Nhà nước tính điểm cao nhất 1 điểm khoa học, luôn với phát huy trách nhiệm đồng hành cùng sự nghiệp phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước.
Tạp chí khoa học Nông nghiệp và Môi trường ra mắt giao diện mới.
Tạp chí không ngừng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; thúc đẩy công bố các kết quả nghiên cứu khoa học có giá trị; đồng thời xây dựng môi trường học thuật uy tín, trở thành diễn đàn trao đổi tri thức khoa học và cầu nối thu hút các nghiên cứu trong nước, quốc tế, góp phần phục vụ hiệu quả sự phát triển của ngành nông nghiệp, nông thôn, tài nguyên, môi trường và mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.
Trong thời gian tới, Tạp chí sẽ tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động; đẩy mạnh chuyển đổi số trong xuất bản; nâng cao chất lượng phản biện khoa học; mở rộng hợp tác với các nhà khoa học, chuyên gia và tổ chức nghiên cứu trong và ngoài nước; từng bước hoàn thiện các tiêu chí theo chuẩn mực quốc tế để tiếp cận hệ thống chỉ mục Scopus.
Qua khảo sát các tạp chí khoa học Việt Nam đã được chỉ mục quốc tế, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng đề án, tổ chức một hội thảo khoa học và một hội thảo chuyên đề; đồng thời, xây dựng chương trình hành động với lộ trình cụ thể, có mục tiêu, nhiệm vụ và mốc thời gian rõ ràng.
Lộ trình này được tính toán dựa trên năng lực hiện tại của Tạp chí, tham khảo kinh nghiệm của các đơn vị đi trước, phù hợp với nguồn lực hiện có và thể hiện quyết tâm cao, gồm ba giai đoạn:
Giai đoạn 1: Chuẩn bị (2026 - 2027), hoàn thiện hồ sơ xin tính điểm của Hội đồng Giáo sư Nhà nước đối với ấn phẩm tiếng Anh; thành lập nhóm chuyên gia tư vấn; khảo sát, lựa chọn nhà xuất bản quốc tế phù hợp, đàm phán và ký kết hợp đồng hợp tác; khởi động triển khai đề án; xây dựng website riêng cho Tạp chí Khoa học Nông nghiệp và Môi trường bằng tiếng Anh.
Giai đoạn 2: Vận hành và nâng cấp (2027 - 2029), hoàn thiện website, tích hợp với nền tảng của nhà xuất bản; mời từ 12 - 16 chuyên gia quốc tế tham gia hội đồng biên tập, phấn đấu tỷ lệ thành viên quốc tế đạt trên 40%; đăng ký chỉ mục vào cơ sở dữ liệu các tạp chí truy cập mở (DOAJ), gia nhập Ủy ban Đạo đức xuất bản (COPE); tăng tần suất xuất bản ấn phẩm tiếng Anh từ 2 lên 4 số/năm, mỗi số từ 7 - 8 bài; phấn đấu tỷ lệ chấp nhận bài sau phản biện dưới 30%.
Giai đoạn 3: Chinh phục Scopus (2029 - 2031), duy trì xuất bản ổn định, đúng kỳ hạn; đạt tỷ lệ tác giả nước ngoài từ 40 - 50%; phối hợp với nhà xuất bản xây dựng hồ sơ đăng ký Scopus; nộp hồ sơ và chờ kết quả, đồng thời sẵn sàng cải thiện theo các yêu cầu của hội đồng đánh giá.
Qua hai hội thảo đã tổ chức và quá trình khảo sát thực tế, Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường đã thu nhận được nhiều kết quả thiết thực, đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tạp chí theo chuẩn quốc tế, thúc đẩy hội nhập học thuật quốc tế và góp phần phát triển nền khoa học nông nghiệp, môi trường Việt Nam theo hướng hội nhập và phát triển bền vững.
Xin trân trọng cảm ơn ông!