Nhà báo Hải Danh, báo Lao động không ít lần bức xúc khi được đồng nghiệp thông tin bài viết hay video bị sao chép, cắt ghép, đăng lại trên nhiều nền tảng khác nhau nhưng không trích nguồn. “Tôi đã vài lần gọi điện yêu cầu tôn trọng bản quyền tác giả. Có đơn vị gỡ bài, có đơn vị khi tôi yêu cầu mới trích nguồn…”, nhà báo Hải Danh chia sẻ.
Người dân đón đọc báo Tuần Tin tức tại hội báo.
Ông Phí Quốc Thuyên, Tổng Biên tập Báo Phụ nữ Việt Nam chia sẻ: Việc phát hiện vi phạm và bảo vệ quyền lợi của các tòa soạn báo gặp nhiều khó khăn, vì rất ít tờ báo có bộ phận pháp chế hoặc đủ nguồn lực theo đuổi thủ tục pháp lý kéo dài và truy xuất vi phạm.
“Không chỉ gây thiệt hại về kinh tế, tình trạng sao chép trái phép trên báo chí cũng đang làm suy giảm động lực đầu tư cho các sản phẩm báo chí chất lượng cao, trong khi các tòa soạn báo phải đầu tư nhiều thời gian, công sức và chi phí để sản xuất nội dung”, ông Phí Quốc Thuyên nhấn mạnh.
Nỗ lực cá nhân và ứng dụng công nghệ
Là một nhà báo thường xuyên phải đối mặt với tình trạng “cầm nhầm” tác phẩm ảnh, nhà báo Hải Danh đành phải tự áp dụng các biện pháp thủ công. “Đối với ảnh và video, tôi thường gắn logo tên tòa soạn (hoặc đóng logo chìm). Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ, nhiều trường hợp “cầm nhầm” vẫn có thể xóa dấu nhận diện. Tôi đành cố gắng lưu giữ ảnh gốc, video gốc, file dựng và thời gian xuất bản để chứng minh quyền sở hữu khi xảy ra tranh chấp”.
Theo nhà báo Hải Danh, một trong các biện pháp nhằm phát hiện nhanh các trường hợp vi phạm là các nhà báo cần sử dụng thành thạo các công cụ quét trên internet để phát hiện nội dung bị sao chép và yêu cầu gỡ bỏ.
Một trong những công cụ kiểm tra việc sao chép tác phẩm.
Tuy nhiên, từ góc độ chuyên gia công nghệ, ông Vũ Ngọc Sơn, Trưởng Ban Nghiên cứu, tư vấn, phát triển công nghệ và Hợp tác quốc tế, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia bày tỏ, việc xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng không thể thực hiện bằng phương pháp thủ công. Lượng thông tin xuất hiện mỗi ngày trên internet vô cùng lớn, trong đó có nhiều nội dung sao chép hoặc bị biến tướng từ các sản phẩm báo chí chính thống.
“Chúng ta không thể sử dụng con người để đọc và kiểm tra toàn bộ thông tin trên không gian mạng. Do đó, phải ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn để phát hiện, sàng lọc và truy vết các hành vi vi phạm… Điều này hoàn toàn có thể ứng dụng với doanh nghiệp công nghệ hiện nay”, ông Vũ Ngọc Sơn khẳng định.
Chế tài bảo vệ bản quyền
Theo Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, một trong những nguyên nhân khiến tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí tiếp tục tái diễn là khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn thực thi. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số; làm rõ trách nhiệm của các nền tảng trung gian, đơn vị cung cấp dịch vụ lưu trữ, quảng cáo, thanh toán và các tổ chức khai thác dữ liệu phục vụ huấn luyện AI.
Theo Luật sư Minh Anh, pháp luật Việt Nam đã có những quy định đầy đủ để bảo vệ bản quyền các tác phẩm báo chí. Theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền tác giả được xác lập từ khi tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký. Do đó, tác phẩm báo chí là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả theo Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ.
Điều 28 Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định rõ: Hành vi sao chép tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả là hành vi xâm phạm quyền tác giả. Đặc biệt, việc đăng lại nguyên bài, đọc lại bài báo trên YouTube, sử dụng video báo chí để chạy quảng cáo, cắt ghép clip truyền hình, dùng nội dung báo chí để tạo video AI, tổng hợp tin tức tự động… về bản chất đều là hành vi khai thác tác phẩm.
“Theo Nghị định 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026), tại điểm d khoản 1 Điều 95 quy định, hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí trên mạng xã hội mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có thể bị xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng”, Luật sư Nguyễn Minh Anh cho biết.
Theo Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, một trong những nguyên nhân của tình trạng xâm phạm bản quyền báo chí là khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tiễn thực thi. Vì vậy, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quyền tác giả và quyền liên quan trên môi trường số; làm rõ trách nhiệm của các nền tảng trung gian, đơn vị cung cấp dịch vụ lưu trữ, quảng cáo, thanh toán và các tổ chức khai thác dữ liệu phục vụ huấn luyện AI.
Ông Nguyễn Đức Lợi, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo Việt Nam cho biết thêm, các quy định pháp luật cần tiếp tục được cập nhật và bổ sung chế tài xử phạt đủ sức răn đe. Đồng thời, các cơ quan báo chí cũng cần quyết liệt hơn trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Hội Nhà báo Việt Nam đang nghiên cứu khả năng thành lập một trung tâm bảo vệ quyền tác giả tương tự mô hình của một số hội nghề nghiệp khác.
Về vấn đề này, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) nhận định, để đối phó hiệu quả với tình trạng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và chủ thể quyền. Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi có hiệu lực từ ngày 1/4/2026 đã bổ sung nhiều quy định mới nhằm xử lý vi phạm trên không gian mạng. Đáng chú ý, trách nhiệm pháp lý không chỉ áp dụng đối với cá nhân, tổ chức vi phạm, mà còn đặt ra nghĩa vụ đối với các nền tảng số trong việc triển khai các biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
“Luật cũng bổ sung các biện pháp và chế tài dân sự với nền tảng xuyên biên giới, như tòa án có quyền ra quyết định buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm trên không gian mạng; áp dụng các biện pháp ẩn, không cho xuất hiện trên môi trường mạng. Tòa án cũng có quyền ra quyết định tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến thông tin nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử ứng dụng hoặc định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm với danh nghĩa là biện pháp khẩn cấp tạm thời, phản ứng ngay nếu có vi phạm”, ông Nguyễn Hoàng Giang thông tin.