Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết phát triển văn hóa

Trình bày tờ trình, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Trịnh Thị Thủy cho biết dự thảo được xây dựng theo đúng chỉ đạo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, với mục tiêu thể chế hóa đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã được xác định.

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là đặt nguồn lực cho phát triển văn hóa ở vị trí trung tâm. Theo đó, ngân sách nhà nước dành cho lĩnh vực văn hóa được đề xuất bảo đảm tối thiểu 2% tổng chi, đồng thời khuyến khích huy động mạnh mẽ các nguồn lực xã hội. Nhiều cơ chế, chính sách nhằm thu hút đầu tư vào lĩnh vực văn hóa được đưa ra, như hỗ trợ tiếp cận đất đai, mặt bằng; ưu đãi về thuế, phí, lệ phí; thúc đẩy hình thành các cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa; giao cộng đồng dân cư quản lý, vận hành một số thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở.

Dự thảo cũng đề xuất một số chính sách ưu đãi đáng chú ý như áp dụng thuế suất 5% thuế giá trị gia tăng đối với một số hàng hóa, dịch vụ văn hóa; miễn 100% thuế nhập khẩu và phí hải quan đối với các tác phẩm nghệ thuật, di sản, bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm được đưa về Việt Nam không vì mục đích lợi nhuận để trưng bày.

Bên cạnh đó, nhiều cơ chế mới được đề xuất như thí điểm mô hình đô thị di sản; ưu tiên quỹ đất cho các công trình văn hóa, thể thao; miễn, giảm tiền thuê đất và thuê tài sản công đối với một số đơn vị; tăng cường chính sách bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số, nghệ thuật truyền thống; phát triển nguồn nhân lực đặc thù thông qua các chính sách đào tạo, đãi ngộ và chuyển đổi nghề.

Dự thảo cũng đề cập cơ chế đặt hàng, khoán chi trong hoạt động văn hóa sử dụng ngân sách nhà nước; thúc đẩy quảng bá, phát triển thị trường công nghiệp văn hóa; đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển văn hóa số; thí điểm thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật theo mô hình hợp tác công tư.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất thể chế hóa chủ trương lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, người lao động được nghỉ làm việc và hưởng nguyên lương, đồng thời khuyến khích người dân tham gia các hoạt động văn hóa.

Trình bày báo cáo thẩm tra, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng thời đánh giá việc xây dựng dự thảo đã tuân thủ đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn. Tên gọi của Nghị quyết đã được điều chỉnh phù hợp với Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam; phạm vi được mở rộng; nội dung bám sát tinh thần chỉ đạo, không trái Hiến pháp, bảo đảm bình đẳng giới, phù hợp với các điều ước quốc tế cũng như yêu cầu về quốc phòng, an ninh và chính sách dân tộc.

Ủy ban cũng thống nhất với đề xuất trình Quốc hội theo trình tự, thủ tục rút gọn, đồng thời ghi nhận nỗ lực của các cơ quan trong việc chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, khẩn trương. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ nội hàm một số khái niệm, nhất là trong các cơ chế thu hút đầu tư và ưu đãi trong lĩnh vực văn hóa, nhằm bảo đảm cách hiểu thống nhất và nâng cao hiệu quả thực thi.

Tiếp thu tối đa các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo

Đối với mô hình đô thị di sản, Ủy ban đề nghị xác định rõ tiêu chí, phạm vi áp dụng, ưu tiên lựa chọn địa phương có trọng tâm, tránh dàn trải. Với các chính sách về thuế và đất đai, cần đánh giá kỹ tác động đến ngân sách nhà nước và hiệu quả sử dụng tài sản công.

Về chính sách phát triển nguồn nhân lực, Ủy ban đề nghị rà soát kỹ đối tượng thụ hưởng để bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực, đồng thời tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đối với các loại hình nghệ thuật đặc thù. Đối với cơ chế khoán chi, cần quy định rõ danh mục nhiệm vụ, định mức và tiêu chí đánh giá.

Riêng Quỹ văn hóa nghệ thuật, một chính sách mới có phạm vi tác động lớn cần được nghiên cứu kỹ về mô hình tổ chức, cơ chế quản trị, phương thức huy động vốn và nguyên tắc phân chia rủi ro nhằm bảo đảm tính khả thi.

Thảo luận tại phiên họp, các thành viên Ủy ban đánh giá cao nỗ lực của cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra trong việc tiếp thu ý kiến tại Phiên họp toàn thể lần thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng thể hiện rõ sự quan tâm, ưu đãi đối với phát triển văn hóa. Các đại biểu cũng nhất trí với việc chỉnh lý tên gọi Nghị quyết theo hướng bao trùm, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80.

Đối với các nội dung cụ thể, nhiều ý kiến đề nghị cần có chính sách phù hợp đối với các đơn vị nghệ thuật truyền thống ở địa phương nhằm bảo tồn các loại hình nghệ thuật đặc thù mang tính vùng miền, tránh tình trạng “nghiệp dư hóa chuyên nghiệp”. Đồng thời, cần quan tâm hơn đến việc phát hiện, đào tạo và sử dụng tài năng trẻ trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống; tháo gỡ các vướng mắc trong cơ chế quản lý, khai thác các thiết chế văn hóa.

Phát biểu kết luận, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Đắc Vinh đánh giá cao các ý kiến tâm huyết, sâu sắc của các thành viên Ủy ban, góp phần làm rõ nhiều vấn đề lớn đặt ra trong dự thảo Nghị quyết. Nhấn mạnh đây là lĩnh vực khó nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, ông cho biết cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra sẽ tiếp thu tối đa các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm chất lượng cao nhất.

Việc xây dựng và ban hành Nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực và thúc đẩy phát triển văn hóa toàn diện, bền vững. Khi được Quốc hội thông qua, Nghị quyết không chỉ góp phần hiện thực hóa các định hướng lớn của Đảng mà còn mở ra kỳ vọng về một giai đoạn phát triển mang tính đột phá của văn hóa Việt Nam trong thời gian tới.