Thể chế trở thành nguồn lực khi pháp luật được thực thi tốt

Một đạo luật dù được chuẩn bị công phu, ban hành đúng thẩm quyền vẫn chưa phát huy được giá trị nếu người dân, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở lúng túng khi áp dụng. Chỉ khi được thực thi thông suốt, pháp luật mới thực sự phát huy giá trị, trở thành động lực thúc đẩy phát triển và củng cố niềm tin, kỷ cương, phép nước.

Tại Phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật vừa được tổ chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu từ nay đến cuối năm 2026 phải tập trung chuẩn bị tốt các dự án luật, nghị quyết, đề án lớn trình Quốc hội; khắc phục tình trạng chậm, nợ văn bản hướng dẫn thi hành; tạo chuyển biến rõ rệt trong cắt giảm thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hoàn thiện pháp luật các lĩnh vực trọng tâm. Đặc biệt, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: Không giao việc bằng khẩu hiệu, không chấp nhận tình trạng báo cáo "đang triển khai", "đang nghiên cứu" mà không xác định được sản phẩm nào đã hoàn thành, văn bản nào đã ban hành và thủ tục nào đã cắt giảm, xung đột pháp luật nào đã được xử lý và trách nhiệm của người đứng đầu đến đâu.

Đây là một chỉ đạo mang tính định hướng rất cụ thể và khoa học về việc hoàn thiện thể chế. Người đứng đầu Đảng, Nhà nước ta yêu cầu, việc thực thi pháp luật phải được đo bằng kết quả cuối cùng. Pháp luật phải rời khỏi trạng thái “đang nghiên cứu” để trở thành công cụ giải quyết vấn đề.

Tinh thần đó cũng được cụ thể qua chỉ đạo của Thủ tướng Lê Minh Hưng trong Phiên họp Chính phủ chuyên đề xây dựng pháp luật tháng 6/2026. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các dự án luật, nghị quyết phải xử lý vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, gỡ điểm nghẽn, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp, cải thiện môi trường đầu tư và đáp ứng yêu cầu vận hành mô hình chính quyền ba cấp.

Đặc biệt, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu không đẩy khó khăn cho người dân, doanh nghiệp trong thiết kế chính sách và xây dựng pháp luật; đồng thời yêu cầu bám sát thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và phù hợp điều kiện, năng lực của địa phương.

Thông điệp của Thủ tướng nêu rõ: Khó khăn của quản lý nhà nước không được biến thành gánh nặng của xã hội. Một quy định thuận tiện cho cơ quan quản lý nhưng làm tăng chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp thì chưa thể xem là chính sách tốt. Một thủ tục được thiết kế để kiểm soát rủi ro nhưng lại làm chậm đổi mới sáng tạo thì phải được xem xét lại từ gốc.

Với mục đích đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu Bộ trưởng Bộ Tư pháp, các Bộ trưởng, Trưởng ngành tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành ngay 15 văn bản quy định chi tiết các luật, nghị quyết đã có hiệu lực và 45 nghị định quy định chi tiết các luật, nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Việc hoàn thành phải ngay trong tháng 6/2026.

Từ chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đến yêu cầu của Thủ tướng có một mạch thống nhất: Xây dựng pháp luật phải đi cùng tổ chức thi hành. Thể chế tốt không đo bằng độ dày của hệ thống văn bản, mà bằng khả năng tháo gỡ những nút thắt thật trong nền kinh tế, trong bộ máy, trong đời sống dân sinh.

Thực tế triển khai các dự án luật trong thời gian gần đây cho thấy “điểm nghẽn” thể chế đang dần từng bước được tháo gỡ, chuyển từ “nhận diện vướng mắc” sang “giải quyết vướng mắc”. Phát biểu tại Diễn đàn pháp lý quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV vừa qua, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết công tác xây dựng pháp luật ở Việt Nam đang có nhiều đổi mới mang tính đột phá. Trong 6 tháng đầu năm 2026, công tác rà soát, xử lý văn bản đã chuyển từ nhận diện sang xử lý cụ thể. Bộ Tư pháp đã rà soát gần 200 văn bản quy phạm pháp luật thuộc phạm vi quản lý, kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế, ban hành mới hoặc bãi bỏ những quy định bất cập.

Trên cơ sở báo cáo của Bộ Tư pháp, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành khẩn trương xử lý 508 văn bản quy phạm pháp luật sẽ hết hiệu lực trước ngày 1/3/2027, đồng thời xử lý dứt điểm 15 văn bản nợ ban hành quy định chi tiết. Đây là những dữ liệu cho thấy thể chế chỉ thực sự tốt khi pháp luật được rà soát thường xuyên, hướng dẫn kịp thời và không để phát sinh khoảng trống pháp lý.

Nhằm thúc đẩy là đánh giá công tác xây dựng pháp luật bằng kết quả, từ quý III/2026, Chính phủ sẽ triển khai thí điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật; trong đó nhấn mạnh nâng cao phối hợp giữa Chính phủ và Quốc hội, xử lý sớm vấn đề chính sách lớn, cùng kiểm soát chất lượng từ khâu đề xuất chính sách đến tổ chức thi hành. Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, đây là trách nhiệm nặng nề, nhưng đồng thời là cơ hội để đổi mới thực chất công tác xây dựng pháp luật của Chính phủ. Chính phủ xác định xây dựng pháp luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của từng bộ, ngành; là công cụ để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia"

Tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết cũng được đặt vào diện phải xử lý triệt để. Việc Thủ tướng ký Văn bản số 707/TTg-PL về các giải pháp khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết luật, pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội một lần nữa khẳng định: Thể chế tốt khi pháp luật được thực thi tốt!

Tại các bộ, ngành, tinh thần này đang được cụ thể hóa bằng việc cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục. Bộ Công Thương cho biết trong 6 tháng đầu năm 2026 đã cắt giảm 367/658 điều kiện kinh doanh, tương đương 55,7%; bãi bỏ 111 thủ tục hành chính và đơn giản hóa 177 thủ tục hành chính.

Ở nhiều địa phương, Nghị quyết 66 - NQ/TW bắt đầu được chuyển hóa thành chương trình, đề án cụ thể. Hà Tĩnh đã ban hành Đề án đổi mới, nâng cao hiệu quả công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết 66- NQ/TW. Tại tỉnh miền núi Lai Châu, công tác tổ chức quán triệt, triển khai các Nghị quyết được coi là nhiệm vụ chính trị cho thấy pháp luật đã thực sự đi vào cuộc sống và được kiểm nghiệm bằng chính thái độ phục vụ, năng lực cán bộ và tốc độ xử lý công việc hằng ngày.

Việc triển khai mạnh mẽ công tác thi hành pháp luật từ Trung ương đến địa phương đã khẳng định, xây dựng thể chế và tuân thủ pháp luật chính là động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Trong giai đoạn đất nước đang nỗ lực giải quyết “điểm nghẽn” thể chế thì việc vận hành pháp luật trong thực tế phải giải quyết đúng vấn đề và có khả thi; đồng thời làm rõ trách nhiệm người đứng đầu cũng như cơ chế đánh giá sau ban hành.

Hoạt động thực tế từ việc triển khai xây dựng và thực thi pháp luật đã khẳng định, đất nước đang cần một nền thể chế có khả năng mở đường. Từ định hướng của những người đứng đầu Đảng, Nhà nước, Chính phủ đến các cơ quan chuyên môn cho thấy một thông điệp cốt lõi: Cải cách thể chế phải được đo bằng sản phẩm, kết quả cụ thể. Khi pháp luật được thực thi tốt, thể chế sẽ phát huy giá trị, trở thành nguồn lực, sức mạnh và lợi thế của quốc gia…