'Thanh xuân gửi lại' - Không gian lưu giữ ký ức cán bộ đi B

Trưng bày là lời tri ân sâu sắc gửi đến một thế hệ đã hiến dâng thanh xuân cho Tổ quốc, khẳng định giá trị thiêng liêng của tài liệu lưu trữ trong việc gìn giữ ký ức dân tộc, góp phần thực hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “đền ơn đáp nghĩa” nhân kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).

Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Đặng Thanh Tùng chia sẻ, việc tổ chức sự kiện không chỉ là lời tri ân mà còn thể hiện niềm khâm phục, tự hào đối với thế hệ những người đã cống hiến, hy sinh cho đất nước.

Theo Cục trưởng Đặng Thanh Tùng, dân tộc Việt Nam đã có được một “thế hệ vàng” - thế hệ của những người đã trải qua những năm tháng chiến tranh đầy gian khổ, hy sinh, đã cống hiến tuổi thanh xuân, sức lực, trí tuệ và xương máu cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước.

“Những người đang trực tiếp may mắn được gìn giữ hồ sơ, kỷ vật của các cô, các chú có trách nhiệm cùng với các cơ quan làm nhiều nhất có thể, tốt nhất có thể để những tinh thần Việt Nam, những đóng góp, hy sinh của thế hệ đi trước được truyền lại cho các thế hệ trẻ, các bạn học sinh, sinh viên”, ông Đặng Thanh Tùng nói.

Đây cũng là trách nhiệm để các thế hệ hôm nay tiếp tục gìn giữ tinh thần Việt Nam quật cường, bất diệt, không chịu khuất phục trước kẻ thù; qua đó góp phần để đất nước mãi mãi hòa bình, phát triển bền vững và ngày càng phồn vinh, huy hoàng.

Là một cán bộ đi B, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bí thư Thành ủy Hà Nội Phạm Quang Nghị cho biết, việc được trở lại, nhìn thấy những giấy tờ, kỷ vật gắn với tuổi trẻ và những năm tháng chiến tranh khiến những cán bộ đi B có mặt hôm nay dâng lên niềm hạnh phúc đặc biệt, xúc động, tự hào và biết ơn. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ khi cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc, nhưng những kỷ vật gắn với cuộc chiến đấu ấy vẫn được thế hệ sau nâng niu, gìn giữ.
 
“Những hiện vật ấy nói về một giai đoạn quá khứ mà có thể cá nhân mình không nhớ hết từng chi tiết, nhưng qua đó gợi lại những kỷ niệm về cá nhân, về đồng đội, về chiến trường và tất cả những gì trong quá khứ lại hiện về”, ông Phạm Quang Nghị chia sẻ.

Ông cho biết, trước khi lên đường đi B, ông đã gửi lại cho Ủy ban Thống nhất những hồ sơ, giấy tờ của mình và không nghĩ rằng sau này sẽ có cơ hội được nhìn lại, nhận lại. Vì vậy, việc những kỷ vật ấy vẫn còn được lưu giữ nguyên vẹn sau hơn nửa thế kỷ là điều khiến ông đặc biệt xúc động.

Nhìn lại những hồ sơ từ thời còn học phổ thông như học bạ, lý lịch, đơn tình nguyện, giấy chứng nhận đoàn viên, ông Phạm Quang Nghị cho rằng, mỗi kỷ vật dù rất nhỏ bé nhưng đều mang trong mình một phần ký ức của con người và lịch sử dân tộc, góp phần kể lại cuộc chiến đấu vô cùng vĩ đại của dân tộc ta.

Ông nhớ lại, dù là con một, không nhất thiết phải nhập ngũ, nhưng khi đó ông vẫn viết đơn tình nguyện lên đường ra chiến trường. “Suy nghĩ của mình lúc đó là Tổ quốc trên hết, Tổ quốc là thiêng liêng. Lúc này mà không làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, không làm nhiệm vụ chống Mỹ, cứu nước thì sẽ không còn cơ hội nào nữa”, ông nói.

Ông Phạm Quang Nghị chia sẻ, trong cuộc sống hòa bình hôm nay, .chúng ta vẫn nhớ đến những người đã trải qua cuộc chiến đấu để làm nên chiến thắng - người còn sống, người đã hy sinh. Trong những ngày này, các hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ trong Chiến dịch 500 ngày đêm đang diễn ra càng khiến sự tri ân đối với những người đã hy sinh vì đất nước trở nên sâu sắc và xúc động hơn.

Theo ông, những kỷ vật của ông chỉ là một phần rất nhỏ bé trong hơn 72.000 hồ sơ, kỷ vật của cán bộ đi B, và càng nhỏ bé hơn so với hàng triệu người tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Ông bày tỏ lòng tri ân những người đã tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, đặc biệt là những người đã hy sinh; đồng thời bày tỏ lòng cảm kích, biết ơn đối với những người đã làm công việc thầm lặng gìn giữ hồ sơ, kỷ vật chiến tranh, cho rằng những tài liệu, hiện vật này không chỉ lưu giữ ký ức của mỗi cá nhân mà còn góp phần bảo tồn ký ức của cả một thế hệ đã cống hiến tuổi trẻ, sức lực và xương máu cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

Không gian trưng bày tài liệu lưu trữ và kỷ vật của cán bộ đi B gồm 3 phần. Phần một: “Ký ức đi B”  với hơn 100 tài liệu, hình ảnh và kỷ vật gốc quý giá, đưa công chúng trở về một giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc qua những lá đơn tình nguyện, những cuốn nhật ký thấm đẫm lý tưởng cách mạng, những bức thư, bức ảnh gia đình và những kỷ vật được các cán bộ đi B mang theo hoặc gửi lại trước ngày lên đường. Bên cạnh khối tài liệu đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III và nhiều tư liệu quý do các gia đình, cá nhân hiến tặng, trưng bày còn giới thiệu một số hình ảnh, tài liệu tiêu biểu khai thác từ nguồn tư liệu của Trung tâm Việt Nam và Lưu trữ, Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ), góp phần làm phong phú thêm bức tranh lịch sử về cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trưng bày giới thiệu hồ sơ, kỷ vật của nhiều tên tuổi lớn đã đi vào lịch sử văn hóa, nghệ thuật nước nhà như Nguyễn Khoa Điềm, Nguyễn Quang Sáng, Phan Huỳnh Điểu, Đặng Thùy Trâm, Ca Lê Hiến (Lê Anh Xuân), Dương Thị Xuân Quý... Qua đó góp phần tái hiện chân thực những cống hiến, hy sinh và lý tưởng cách mạng của một thế hệ đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho Tổ quốc.

Phần hai giới thiệu những kết quả bước đầu của Chiến dịch 500 ngày đêm tập trung tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin; đồng thời giới thiệu những đóng góp của tài liệu lưu trữ trong việc phục vụ công tác xác minh thông tin và thực hiện chính sách đối với người có công với cách mạng. Bằng việc miệt mài khai thác, chắp nối từng dòng thông tin từ những cuốn sổ cũ, những trang tài liệu ố vàng, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã phối hợp với các cơ quan chức năng để xác minh thông tin liệt sĩ, tìm kiếm thân nhân và trao trả kỷ vật. Tài liệu lưu trữ lúc này không còn là những tờ giấy vô tri, mà trở thành chiếc cầu nối thiêng liêng đưa các anh hùng, liệt sĩ trở về trong vòng tay gia đình.

Phần ba là khu vực tra cứu hồ sơ cán bộ đi B. Bên cạnh hoạt động trưng bày, công chúng có thể trực tiếp tra cứu hồ sơ cán bộ đi B đang được bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III thông qua hệ thống tra cứu điện tử. Hoạt động này góp phần tạo thuận lợi cho thân nhân liệt sĩ, người có công với cách mạng và các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận tài liệu lưu trữ, phục vụ giải quyết chế độ, chính sách, tìm kiếm thông tin về người thân và nghiên cứu lịch sử, đồng thời khẳng định vai trò của chuyển đổi số trong phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ xã hội.

"Thanh xuân gửi lại" không chỉ tái hiện một phần ký ức của dân tộc mà còn là lời tri ân đối với những người đã dành trọn tuổi thanh xuân cho Tổ quốc. Những tài liệu, hồ sơ và kỷ vật được giới thiệu tại trưng bày là những chứng tích lịch sử chân thực, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, bồi đắp đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "đền ơn đáp nghĩa" và lan tỏa những giá trị nhân văn của công tác lưu trữ trong đời sống.