Qua 8 năm thực thi, Luật đã góp phần quan trọng trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong xã hội; tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho chức sắc, nhà tu hành và tín đồ trong việc thực hành niềm tin và đáp ứng nhu cầu phát triển của các tổ chức tôn giáo. Tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, Luật đã bộc lộ những khoảng trống pháp lý. Một trong những khoảng trống đó là việc chưa có quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.
Lễ Vu Lan báo hiếu được tổ chức trang nghiêm tại chùa Bái Đính. Ảnh tư liệu: Ninh Đức Phương/TTXVN
Theo Thượng tọa Thích Đức Thiện, Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, đại biểu Quốc hội tỉnh Điện Biên, chúng ta đang sống trong xã hội mà cách mạng khoa học công nghệ phát triển như vũ bão (đặc biệt là Internet, AI, mạng xã hội, công nghệ di động), tạo nên sự biến cách to lớn trong đời sống xã hội, làm biến đổi sâu sắc hành vi tôn giáo và cách thức biểu đạt niềm tin tôn giáo. Cách mạng khoa học công nghệ không làm mất niềm tin mà tái cấu trúc cách con người tin và thực hành niềm tin chuyển từ không gian vật lý sang không gian số.
Các nền tảng mạng xã hội như YouTube, Facebook… đã trở thành kênh hữu hiệu truyền tải niềm tin, giáo lý tôn giáo. Các bài giảng đạo, thuyết pháp đã vượt không gian địa lý và thời gian đến với tín đồ thông qua các nền tảng mạng xã hội với hàng chục nghìn, hàng trăm nghìn người cùng tham gia một buổi nghe giảng đạo, pháp hội thuyết pháp, lễ hội.
“Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 thiếu những quy định ràng buộc trách nhiệm của các chủ thể tham gia tổ chức hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng”, Thượng tọa Thích Đức Thiện nhấn mạnh.
Thượng tọa cho rằng, trong kỷ nguyên số, yêu cầu đặt ra cần thiết phải quy định đầy đủ, toàn diện về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, không chỉ dừng lại ở việc thực hiện thủ tục hành chính mà còn ghi nhận chính thức trong Luật về quyền của cá nhân, tổ chức được thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng. Cần quy định các nguyên tắc mà cá nhân, tổ chức khi thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng phải chấp hành và trách nhiệm của các chủ thể liên quan, từ cá nhân, tổ chức đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền và doanh nghiệp viễn thông, các nhà mạng, nền tảng mạng xã hội trong việc ngăn chặn, phát hiện và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.
Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng đang diễn ra nhanh và mang tính chất xuyên biên giới, khó lường, có nhiều biểu hiện phức tạp, nhiều biến tướng có xu hướng tiêu cực, phải tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động này. Việc bổ sung quy định về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, làm rõ các khái niệm và quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể, tổ chức, cá nhân có liên quan là cần thiết.
Theo Đại tá Nguyễn Hữu Thiên, Phó Cục trưởng Cục An ninh nội địa, Bộ Công an, hoạt động tôn giáo, tín ngưỡng trên không gian mạng đã diễn ra nhiều năm, càng ngày càng phức tạp. Việc đưa quy định về hoạt động này vào trong Luật sửa đổi để có căn cứ quản lý, đấu tranh, loại bỏ những yếu tố nguy cơ gây phức tạp về an ninh trật tự và đề xuất những giải pháp xử lý.
Dự thảo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi) đang được Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Nhất đã bổ sung giải thích về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (khoản 17 Điều 2) và một điều về hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng (Điều 8), nhằm tạo cơ sở pháp lý để tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo. Dự thảo đã quy định về việc đăng ký hoạt động, trách nhiệm của các chủ thể tham gia, trách nhiệm của cơ quan quản lý Nhà nước về tôn giáo, các nền tảng truyền thông số, nhà mạng, doanh nghiệp mạng viễn thông trong việc hướng dẫn, giám sát, kiểm tra, thanh tra, xử lý vi phạm… đối với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng.
Tuy nhiên, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cho rằng, một số vấn đề phải cần quan tâm và rà soát nghiên cứu kỹ hơn nữa trong quá trình hoàn thiện dự thảo luật như giải thích từ ngữ về “hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng” (tại khoản 17 Điều 2) còn trùng lặp với quy định tại Luật An ninh mạng. Ủy ban này đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu chỉnh lý theo hướng không nhắc lại khái niệm đã được quy định tại luật chuyên ngành; chỉ dẫn chiếu lại trong trường hợp cần làm rõ hơn các đặc thù của hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng; rà soát, quy định rõ chủ thể thực hiện hoạt động tín ngưỡng trên không gian mạng tại khoản 1 Điều 8.
Theo đánh giá của Thượng tọa Thích Đức Thiện, việc Luật sửa đổi kỳ này mở rộng phạm vi bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng tạo hành lang pháp lý không chỉ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, bảo đảm hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo thuần túy có thể hoạt động thuận lợi, đúng pháp luật, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dân, mà còn góp phần ngăn chặn các hành vi lợi dụng, mượn danh nghĩa hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo để vi phạm pháp luật, tuyên truyền mê tín, dị đoan, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức tôn giáo, của các tổ chức, cá nhân, đến lợi ích của Nhà nước. Đồng thời, sẽ mang lại những thuận lợi và cơ hội phát triển cho các tổ chức tôn giáo, đáp ứng xu hướng số hóa hiện nay trong xã hội theo chủ trương, đường lối Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tuy nhiên, đại biểu tỉnh Điện Biên cũng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung thêm các quy định pháp lý đối với các ứng dụng trí tuệ nhân tạo robot tham gia giảng đạo, truyền bá giáo lý niềm tin tôn giáo khi dẫn chứng tại Nhật Bản, vào tháng 2/2026 vừa qua, nhóm các nhà nghiên cứu đứng đầu là Giáo sư Seiji Kumagai thuộc Viện Nghiên cứu tương lai nhân loại, Đại học Kyoto đã cho ra mắt một robot ‘Nhà Sư’ có tên là Buddharoid được vận hành bằng trí tuệ AI có thể giảng giải, đưa ra các lời khuyên tâm linh giáo lý Phật giáo. Và tại Việt Nam, một kỹ sư trẻ đã phối hợp với chùa Giác Ngộ, Thành phố Hồ Chí Minh cho ra mắt robot “chú tiểu” tụng kinh Phật và trả lời khoảng 3000 câu hỏi Phật pháp.
“Cơ quan soạn thảo làm rõ hơn chủ thể thực hiện hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng và sử dụng trí tuệ nhân tạo AI trong hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo”, Thượng tọa Thích Đức Thiện đề nghị.