Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Dự thảo Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt gồm 4 chương, 37 điều, quy định về nguyên tắc, biện pháp, chính sách, nguồn lực của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; áp dụng với cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài hoạt động, cư trú trên lãnh thổ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Theo tờ trình của Chính phủ do Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Phan Văn Giang trình bày, dự thảo nhằm thể chế hóa đúng, đầy đủ, kịp thời đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, hội nhập quốc tế, trong đó có chủ trương gia nhập các cơ chế đa phương về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; hoàn thiện khung pháp lý trong nước ở cấp Luật để Việt Nam thực hiện đầy đủ, hiệu quả các cam kết, nghĩa vụ quốc gia về vấn đề này theo Hiến chương Liên hợp quốc và các công ước, hiệp ước, thỏa thuận quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, tạo môi trường quốc tế thuận lợi để các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp Việt Nam tăng cường hợp tác về đầu tư, thương mại và công nghệ với các tổ chức, các nước trên thế giới, đặc biệt là các nền kinh tế lớn, thị trường quan trọng như Mỹ và Liên minh châu Âu. 

Dự thảo Luật được thiết kế theo hướng không thay thế pháp luật chuyên ngành, không đặt ra thủ tục quản lý, cấp phép, khai báo, báo cáo, kiểm tra, thanh tra, giám sát độc lập, trùng lặp; các biện pháp đặc thù chỉ áp dụng khi có căn cứ rủi ro cụ thể, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng đối tượng, đúng phạm vi, cần thiết, tương xứng và không làm phát sinh gánh nặng tuân thủ bất hợp lý. 

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội Lê Tấn Tới khẳng định, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật với các căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn đã nêu trong Tờ trình của Chính phủ; cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng của dự thảo Luật, tuy nhiên đề nghị tiếp tục rà soát để xác định rõ ranh giới điều chỉnh giữa Luật này với các luật chuyên ngành; làm rõ nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có sự giao thoa giữa các lĩnh vực quản lý; bổ sung, hoàn thiện quy định đối với các hoạt động liên quan đến công nghệ, dữ liệu, dịch vụ và các giao dịch có yếu tố nước ngoài. 

Về tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt được quy định tại Điều 11 của dự thảo, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhận thấy, việc xây dựng tiêu chí theo cách tiếp cận này là phù hợp với thông lệ quốc tế và nguyên tắc quản lý rủi ro, thể hiện sự toàn diện trong nhận diện, đánh giá rủi ro; tuy nhiên đề nghị nghiên cứu bổ sung, hoàn thiện Điều này theo hướng cụ thể hóa hơn các tiêu chí đánh giá, bổ sung các chỉ số định lượng hoặc mức đánh giá phù hợp; làm rõ vai trò của doanh nghiệp và các chủ thể kinh tế trong nhóm tiêu chí mức độ dễ bị tổn thương; quy định rõ nguyên tắc, phương pháp, nguồn thông tin và trách nhiệm của các cơ quan trong quá trình đánh giá, cập nhật tiêu chí đánh giá rủi ro quốc gia. 

Đối với nội dung về giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt tại Điều 23, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại cho rằng, quy định về giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã được xây dựng phù hợp với nguyên tắc quản lý rủi ro, đồng bộ với pháp luật về phòng, chống rửa tiền và đáp ứng yêu cầu thực thi các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Để bảo đảm tính khả thi, tránh lạm dụng trong thực tiễn, đề nghị quy định rõ trách nhiệm phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan chức năng sau khi tiếp nhận báo cáo.

Nhất trí cao với sự cần thiết phải ban hành Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý đầy đủ để phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, nội luật hóa các cam kết quốc tế, đáp ứng yêu cầu đảm bảo quốc phòng an ninh trong tình hình mới, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho rằng, trình tự, thủ tục xây dựng dự án Luật đã tuân thủ nghiêm Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, hồ sơ đầy đủ các tài liệu theo quy định với chất lượng rất tốt.

Đánh giá đây là dự án Luật có phạm vi điều chỉnh rất rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực chuyên ngành và trong các lĩnh vực chuyên ngành cũng đã có các luật điều chỉnh, ông Phan Chí Hiếu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, nhất là trong các lĩnh vực về quản lý ngoại thương; hải quan; phòng, chống rửa tiền; hóa chất; năng lượng nguyên tử. 

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc nâng tầm hành lang pháp lý từ Nghị định 81/2019/NĐ-CP về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt của Chính phủ lên thành Luật phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là bước đi cần thiết, bởi Luật này không chỉ mang ý nghĩa quốc phòng - an ninh mà còn là chìa khóa góp phần mở rộng hội nhập, nâng cao xếp hạng quốc gia về phòng, chống rửa tiền và tài trợ khủng bố theo tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo an toàn cho dòng vốn đầu tư nước ngoài. Luật khi được ban hành sẽ là minh chứng rõ nét cho cam kết, trách nhiệm quốc tế của Việt Nam đối với nền hòa bình thế giới.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý dự thảo Luật cần có nội dung quy định để giải quyết triệt để sự chồng chéo trong vấn đề kiểm soát hàng hóa lưỡng dụng hiện đang bị phân tán quản lý ở nhiều bộ, ngành, trong đó trọng tâm là hàng hóa lưỡng dụng vừa dùng cho mục đích dân sự, vừa có thể sử dụng để chế tạo vũ khí hóa học, sinh học, hạt nhân; tạo nên sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ, ngành nhằm tránh tình trạng "quyền lực chồng chéo nhưng trách nhiệm bỏ ngỏ".

*Cũng tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 4 luật, gồm Luật Chuyển giao công nghệ, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử, Luật Tần số vô tuyến điện.

Theo Tờ trình do Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân trình bày, dự thảo luật tập trung cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện đầu tư kinh doanh và ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Đối với Luật Tần số vô tuyến điện, dự thảo luật sửa đổi theo hướng cắt giảm các điều kiện cấp phép sử dụng tần số vô tuyến điện không cần thiết. Việc sửa đổi và giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân vẫn vừa đảm bảo hiệu quả quản lý nhà nước về tần số vô tuyến điện. Dự thảo cũng sửa đổi quy định về cấp phép sử dụng băng tần trong trường hợp đặc biệt đối với doanh nghiệp nhà nước trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh. Đối với Luật Viễn thông, dự thảo luật sửa đổi các điều kiện cấp giấy phép kinh doanh dịch vụ viễn thông theo hướng bãi bỏ các điều kiện không còn cần thiết trong thực tiễn và đơn giản hóa thành phần hồ sơ cấp phép...

Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cơ bản tán thành sự cần thiết ban hành luật. Với Luật Tần số vô tuyến điện, cơ quan thẩm tra nhìn nhận tần số là tài nguyên quốc gia hữu hạn, có giá trị kinh tế lớn, được cấp trực tiếp không qua đấu giá, thi tuyển. Để đảm bảo thận trọng, Ủy ban đề nghị bổ sung đánh giá thực tiễn thi hành và làm rõ cơ sở của đề xuất mới trong dự thảo.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng tán thành việc bãi bỏ các điều kiện, thủ tục không còn phù hợp trong lĩnh vực tần số vô tuyến điện, viễn thông, giao dịch điện tử. Tuy nhiên, việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có đầy đủ công cụ quản lý thay thế. Ủy ban đề nghị Chính phủ làm rõ phương thức hậu kiểm tương ứng với từng nhóm điều kiện, thủ tục được cắt giảm.

Cũng tại phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi); xem xét, thông qua Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân về phối hợp giám sát việc thực hiện điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế.