Hoàn thiện pháp luật, tạo hành lang phát triển giao thông đường thủy hiện đại, an toàn

Phát triển hệ thống giao thông đường thủy hiện đại, an toàn

Trình bày nội dung cơ bản của dự thảo bộ luật, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, dự thảo bộ luật gồm 19 chương, 156 điều; kế thừa, phát triển các quy định đã được áp dụng ổn định, hiệu quả, đã được thực tiễn kiểm nghiệm, đảm bảo thực hiện nghĩa vụ quốc gia thành viên của các công ước quốc tế về hàng hải như các quy định về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đăng ký tàu biển, quy định về quốc tịch, trách nhiệm của quốc gia mà tàu mang cờ, an toàn sinh mạng con người trên biển, an ninh hàng hải, tiêu chuẩn chuyên môn của thuyền viên và phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển.

Các nội dung sửa đổi, bổ sung như: Mở rộng và hoàn thiện phạm vi điều chỉnh của bộ luật theo hướng thống nhất, đồng bộ lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, phù hợp với yêu cầu về phát triển hệ thống giao thông đường thủy hiện đại, an toàn, hiệu quả, bền vững và hội nhập quốc tế. Hoàn thiện thể chế phát triển kết cấu hạ tầng và huy động nguồn lực xã hội, trong đó tái cấu trúc các quy định về quy hoạch, đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa; hoàn thiện cơ chế xã hội hóa, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược; bổ sung quy định về thời hạn hoạt động, xử lý dự án đầu tư xây dựng bến cảng biển khi chấm dứt hoạt động và xử lý kết cấu hạ tầng gắn với hoàn trả giá trị đầu tư.

Bên cạnh đó, thống nhất và hoàn thiện hiện đại hóa công tác quản lý tàu thuyền, thuyền viên và đảm bảo an toàn, an ninh hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng chuẩn hóa các tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề, quản lý dữ liệu và các hồ sơ điện tử của thuyền viên và người điều khiển phương tiện; thống nhất quản lý đăng kiểm, đăng ký, tăng cường xã hội hóa hoạt động đăng kiểm; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp điều phối thống nhất về tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ, ứng phó sự cố thiên tai, sự cố môi trường và tràn dầu.

Dự thảo bộ luật bổ sung các chính sách đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới bao gồm phát triển xanh, giảm phát thải, sử dụng năng lượng sạch, phát triển cảng xanh, chuyển đổi số; xây dựng cơ sở dữ liệu ngành kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia; đồng thời hoàn thiện các quy định về công nghiệp tàu thủy, đăng kiểm công trình dầu khí và năng lượng tái tạo ngoài khơi, vận tải đa phương thức, vận tải khách công cộng bằng đường thủy và vận chuyển hàng hóa nguy hiểm...

Dự kiến bộ luật và các văn bản quy định chi tiết được ban hành sẽ gồm 54 thủ tục hành chính sẽ được bãi bỏ, 46 thủ tục hành chính được sửa đổi bổ sung và không làm phát sinh thủ tục hành chính mới. Số lượng ngành nghề đầu tư kinh doanh được cắt giảm tối đa là 7/9 ngành nghề.

Phát triển theo hướng xanh, thông minh

Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra sơ bộ, đề xuất các vấn đề cần Quốc hội tập trung thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu tán thành sự cần thiết ban hành bộ luật và nhận thấy nội dung của dự thảo bộ luật đảm bảo phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và cơ bản đảm bảo tính thống nhất với hệ thống pháp luật.

Về một số nội dung lớn của dự thảo bộ luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, so với quy định hiện hành, dự thảo bộ luật đã lược bỏ nhiều nội dung quan trọng của Bộ luật Hàng hải Việt Nam hiện hành có liên quan trực tiếp đến quyền nghĩa vụ của tổ chức cá nhân, trong khi đó các quy định này đang được áp dụng ổn định và cũng không phát sinh những vướng mắc bất cập được nêu tại báo cáo tổng kết thi hành dự án bộ luật. Do đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu chọn lọc để có phương án kế thừa và bổ sung các nội dung cần thiết thuộc thẩm quyền của Quốc hội tại dự thảo bộ luật.

Liên quan đến chính sách phát triển hoạt động hàng hải, đường thủy nội địa, các ý kiến tán thành chính sách phát triển theo hướng xanh, thông minh gắn với lộ trình chuyển đổi phù hợp, đồng thời đề nghị tiếp tục nghiên cứu bổ sung các quy định cụ thể để thể chế hóa đầy đủ yêu cầu của Nghị quyết số 20.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị chỉnh lý quy định về bến cảng biển lưỡng dụng để đảm bảo phù hợp với quy định của Luật Quản lý bảo vệ công trình quốc phòng và khu vực quân sự; rà soát đánh giá tác động của việc quy định không bao gồm tàu biển trong khái niệm cảng thủy nội địa; nghiên cứu cân nhắc bổ sung các quy định cụ thể để thu hút nhà đầu tư chiến lược, tiêu chí lựa chọn, nghĩa vụ của nhà đầu tư chiến lược.

Bên cạnh đó, cần quy định rõ tại dự thảo bộ luật sau khi hết thời hạn hoạt động thì dự án đầu tư có được xem xét gia hạn hay không; rà soát bổ sung quy định chuyển tiếp đối với dự án đầu tư trong trường hợp đã được chấp thuận đầu tư, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư hoặc đã đưa vào khai thác trước ngày bộ luật có hiệu lực thi hành khi hết thời hạn hoạt động của dự án...

Đổi mới thực chất về chính sách, mô hình quản lý và trách nhiệm pháp lý

Cho ý kiến về dự thảo bộ luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị cơ quan rà soát kỹ các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, đặc biệt, cần lưu ý các vấn đề liên quan đến quốc phòng, an ninh trong xác định ranh giới chủ quyền biển, đảo; tạo hành lang pháp lý bảo vệ lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo, vùng trời, vùng biển và duy trì thực thi an ninh trên biển...

Bên cạnh đó, phải hợp nhất thực chất chuỗi vận tải sông - biển, không dừng ở hợp nhất về hình thức. "Hợp nhất không chỉ là sắp xếp quy định của hai luật vào một văn bản mà phải đổi mới thực chất về chính sách, mô hình quản lý và trách nhiệm pháp lý", Phó Chủ tịch Quốc hội nêu; yêu cầu, những chế định ổn định, liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm dân sự, thương mại, tín dụng và việc thực hiện các công ước quốc tế cần được quy định ngay trong bộ luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ đồng tình với việc phân quyền mạnh cho địa phương, xây dựng dữ liệu dùng chung và cắt giảm thủ tục. Tuy nhiên, phân cấp chỉ có ý nghĩa khi đi cùng với thẩm quyền rõ ràng, nhân lực đầy đủ, kinh phí phù hợp, dữ liệu được kết nối và trách nhiệm giải trình. Nếu đầu mối không rõ, phân cấp có thể làm tăng một tầng phối hợp thay vì giảm một tầng thủ tục.

Đồng quan điểm, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng yêu cầu nghiên cứu kỹ lưỡng dự kiến thời gian trình thông qua; nên đưa dự án ra cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ hai và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ ba.

Đề nghị rà soát, cân nhắc kỹ về thời gian hoạt động và xử lý tài sản của dự án bến cảng biển, Phó Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần làm rõ mối quan hệ giữa thời hạn dự án, thời hạn sử dụng đất với quyền sở hữu tài sản hợp pháp của nhà đầu tư. Nếu quy định hết thời hạn là mặc nhiên phải bàn giao tài sản nhưng chưa xác định rõ việc bàn giao có bồi hoàn hay không, xác định giá trị, xử lý tài sản đang thế chấp... có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư dài hạn và việc nâng cấp cảng trong những năm cuối của dự án.

Thống nhất cần có chính sách đủ mạnh để thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển công nghiệp tàu thủy, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị, bộ luật cần rà soát theo hướng luật quy định rõ mục tiêu, đối tượng và nguyên tắc hỗ trợ; các tiêu chí, điều kiện và mức hỗ trợ phải được quy định cụ thể, phù hợp với pháp luật về đất đai, thuế, phí, ngân sách nhà nước, tín dụng. Đồng thời giao Chính phủ quy định theo thẩm quyền, phù hợp với từng thời kỳ và khả năng cân đối nguồn lực; tránh tình trạng một dự án được hưởng đồng thời nhiều chính sách cho cùng một nội dung chi.

"Hỗ trợ phải có tiêu chí đầu ra, có thời hạn và có cơ chế đánh giá hiệu quả" - Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Trong sáng nay, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường.