Bước vào nhiệm kỳ với bối cảnh nhiều khó khăn, biến động nhanh và phức tạp của tình hình thế giới, Đảng, Nhà nước và đặc biệt là Chính phủ đã tập trung chỉ đạo quyết liệt, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm tạo bước chuyển mạnh mẽ, thực chất trong phát triển con người, giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Kết quả đạt được trong 5 năm qua cho thấy những đột phá quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng sức cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển mới.
Sinh viên trường Cao đẳng Việt Mỹ Hà Nội thực hành tại xưởng Ô tô của trường. Ảnh: Diệu Thúy/TTXVN
Chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển toàn diện con người
Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV khẳng định chất lượng nguồn nhân lực ngày càng được nâng cao. Các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển toàn diện con người ngày càng đầy đủ, trọng tâm và thực chất hơn.
Nổi bật là chỉ số phát triển con người (HDI) tăng 14 bậc, đạt 0,766 điểm, đưa Việt Nam vào nhóm các nước có mức phát triển con người cao. Chỉ số hạnh phúc của người dân tăng 33 bậc, xếp thứ 46/143 quốc gia, cho thấy chất lượng cuộc sống, môi trường xã hội và phúc lợi tinh thần được cải thiện đáng kể.
Tăng trưởng kinh tế gắn kết chặt chẽ hơn với bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội. Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được nâng cao qua việc Chính phủ ưu tiên bố trí nguồn lực cho an sinh xã hội, triển khai đồng bộ, hiệu quả các chính sách, giải pháp giảm nghèo bền vững đưa mục tiêu “không để ai bị bỏ lại phía sau” thành hành động cụ thể. Tỉ lệ hộ nghèo đa chiều giảm nhanh, từ 4,4% năm 2021 xuống còn 1,3% năm 2025, vượt mục tiêu Nghị quyết Đại hội đề ra. Đến tháng 9/2025, cả nước hoàn thành xóa 334.234 nhà tạm, nhà dột nát, nhà không bảo đảm 3 cứng - về đích trước 3 năm - một thành tựu nhân văn sâu sắc. Số người được hưởng trợ giúp xã hội thường xuyên được mở rộng, đạt trên 3,5 triệu người; 55% trong số này là người cao tuổi.
Theo Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình, không có mục tiêu nào cao cả hơn là việc nâng cao đời sống người dân. Đây là mục tiêu Đảng ta đã xác định từ nhiều nhiệm kỳ và đã được thực hiện rất tốt trong nhiệm kỳ này, được cộng đồng thế giới đánh giá cao. Sự phát triển của chúng ta không chỉ đo bằng con số kinh tế, mà bằng đời sống vật chất và tinh thần của người dân.
“Người Việt Nam có câu an cư, lạc nghiệp, nếu không có ngôi nhà bền chắc, cuộc sống khó có thể được cải thiện. Chúng ta về đích trước 3 năm trong xóa nhà tạm, nhà dột nát”, Phó Thủ tướng cho hay.
Thời gian gần đây, thiên tai, bão lũ đã gây ra hậu quả nặng nề, đặc biệt là với người dân khu vực Nam Trung bộ và Tây Nguyên. Đảng, Nhà nước, toàn hệ thống chính trị đã vào cuộc, có những chính sách an sinh hỗ trợ cho đồng bào. Điển hình là Chiến dịch Quang Trung thần tốc xây dựng gần 1.600 ngôi nhà cho các gia đình có nhà bị sập, cuốn trôi hoàn toàn, sửa chữa 34.759 ngôi nhà bị hư hỏng với mục tiêu không để người dân nào phải đón Tết trong cảnh không nhà.
“Chúng ta cũng đã chi ra một nguồn lực rất lớn, hơn 1 triệu tỷ đồng cho hoạt động an sinh, cho gia đình người có công. Đó là những nỗ lực rất lớn của Đảng, của Nhà nước trong việc nâng cao đời sống của người dân”, theo Phó Thủ tướng.
Cùng với đó, chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân tiến bộ rõ rệt. Ngành y tế làm chủ nhiều kỹ thuật y học tiên tiến; tỉ lệ bao phủ bảo hiểm y tế tăng từ 90,9% năm 2020 lên 95,2% năm 2025. Tuổi thọ trung bình đạt 74,8 năm, với 67 năm sống khỏe – con số cho thấy hiệu quả chính sách đầu tư vào con người.
Đổi mới căn bản giáo dục và đào tạo gắn với phát triển nhân lực chất lượng cao
Trong 5 năm qua, nỗ lực của Chính phủ trong đổi mới giáo dục và đào tạo đã mang lại những thay đổi quan trọng. Hệ thống giáo dục quốc dân được hoàn thiện theo hướng mở, liên thông giữa các cấp học, trình độ và phương thức đào tạo. Nội dung, phương thức giáo dục được đổi mới; chất lượng giáo dục phổ thông cả đại trà và mũi nhọn tiếp tục nâng lên. Chất lượng nguồn nhân lực ngày càng được nâng cao thể hiện qua tỉ lệ lao động qua đào tạo tăng mạnh: Từ 64,5% năm 2020 lên 70% năm 2025, trong đó tỉ lệ lao động có bằng cấp, chứng chỉ tăng từ 24,1% lên khoảng 29%.
Đặc biệt, chỉ số chất lượng đào tạo nghề của Việt Nam thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN, khẳng định hiệu quả chính sách phát triển nhân lực có kỹ năng.
Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách mang tính đột phá như miễn, hỗ trợ học phí cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông; đầu tư xây dựng hệ thống trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới; đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục và phát triển giáo dục thường xuyên, thúc đẩy học tập suốt đời.
Việc đổi mới giáo dục đại học gắn với tăng cường cơ chế tự chủ đã tạo chuyển biến tích cực về chất lượng, hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa học. Năm 2024, Việt Nam có 6 cơ sở giáo dục đại học vào Bảng xếp hạng các đại học trên thế giới năm 2025 (QS WUR 2025) và 6 trường lọt vào bảng xếp hạng đại học châu Á tốt nhất năm 2024. Đây là bước tiến đáng kể và là minh chứng cho hiệu quả chính sách của Chính phủ trong giai đoạn vừa qua.
Đáng chú ý, Việt Nam bắt đầu chú trọng hơn đến phát triển nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực then chốt như sản xuất chip – bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin – thể hiện tầm nhìn dài hạn của Chính phủ nhằm đón đầu các xu hướng công nghệ toàn cầu.
Khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo - động lực phát triển
Đại hội XIII xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là trụ cột quan trọng trong ba đột phá chiến lược. Hai năm cuối nhiệm kỳ, hàng loạt quyết sách đổi mới mang tính lịch sử được ban hành, trong đó Nghị quyết 57-NQ/TW đã xác lập rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính của mô hình tăng trưởng mới. Trên tinh thần đó, Chính phủ đã đẩy mạnh hoàn thiện thể chế, thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, nâng cao tiềm lực và phát triển thị trường khoa học - công nghệ.
Việt Nam được ghi nhận là một trong 9 quốc gia thu nhập trung bình có tiến bộ nhanh nhất về Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII). Năm 2025, Việt Nam xếp 44/139 quốc gia (nền kinh tế), đứng thứ 2 trong nhóm nước thu nhập trung bình thấp và thứ 3 ASEAN, vượt Thái Lan. Đặc biệt, Việt Nam nằm trong 2 quốc gia duy nhất (cùng Ấn Độ) duy trì thành tích đổi mới sáng tạo vượt trội so với mức độ phát triển trong 15 năm liên tiếp.
Tiềm lực khoa học – công nghệ tiếp tục tăng, thể hiện qua việc đội ngũ trí thức, khoa học - công nghệ phát triển cả về số lượng và chất lượng; hình thành các tổ chức nghiên cứu tầm quốc tế như: Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc (V-KIST), Viện Nghiên cứu cao cấp về toán, Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn, Viện Nghiên cứu và phát triển Viettel, Viện Nghiên cứu dữ liệu lớn thuộc Vintech và Vin Hi-Tech…
Chuyển đổi số là lĩnh vực thể hiện dấu ấn nổi bật của Chính phủ trong đột phá nguồn nhân lực, cho thấy rõ vai trò dẫn dắt, chỉ đạo trực tiếp, đặc biệt với việc triển khai Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử. Chính phủ đã khánh thành Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1, đưa vào vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia, tạo nền tảng phát triển Chính phủ điện tử, kinh tế số, xã hội số và công dân số.
Chuyển đổi số quốc gia được triển khai mạnh từ Trung ương đến địa phương, từng bước tạo chuyển biến trong quản lý nhà nước, cung cấp dịch vụ công, nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ và người dân tham gia môi trường số. Đây cũng là nền tảng thúc đẩy năng suất lao động, chất lượng nhân lực và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh kinh tế số đang trở thành xu thế chủ đạo toàn cầu.
Nhận thức rõ vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững, Chính phủ đã tăng cường đầu tư cho thiết chế, hoạt động và công nghiệp văn hóa. Việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025–2035 là cơ sở quan trọng để nuôi dưỡng nguồn nhân lực Việt Nam phát triển hài hòa, toàn diện cả về trí tuệ, thể chất, phẩm chất và năng lực sáng tạo.
Nhìn tổng thể, đột phá chiến lược về phát triển nguồn nhân lực trong nhiệm kỳ Đại hội XIII đã đạt được kết quả sâu rộng, toàn diện và thực chất. Những thành tựu đó có dấu ấn rất lớn của Chính phủ trong chỉ đạo điều hành, hoàn thiện thể chế, huy động nguồn lực và triển khai chính sách.
Thu hút người tài thực chất
Trong số các đột phá chiến lược nêu trong dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, đột phá về nguồn nhân lực tiếp tục được nhắc đến với nhiều quan điểm đổi mới, đó là tập trung chuyển đổi cơ cấu và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao; đẩy mạnh thu hút và trọng dụng nhân tài; khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Dự thảo Báo cáo chính trị cũng nhấn mạnh đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, bảo đảm khách quan, dân chủ, thực chất, hiệu quả. Xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp của hệ thống chính trị, nhất là cán bộ cấp chiến lược và cấp cơ sở thực sự tiêu biểu, có tư duy, năng lực quản trị tiên tiến, phù hợp với mô hình tổ chức mới và yêu cầu phát triển bứt phá của đất nước.
Để đột phá về nguồn nhân lực, Đại hội Đảng bộ Chính phủ lần thứ I đã xác định mục tiêu tổng quát đến năm 2030 nguồn nhân lực được phát triển toàn diện; trình độ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thuộc nhóm dẫn đầu trong các nước có thu nhập trung bình cao. Nâng cao đời sống nhân dân. Một số chỉ tiêu chủ yếu như Chỉ số phát triển con người (HDI) đạt khoảng 0,75. Tuổi thọ bình quân đạt khoảng 75,5 tuổi, trong đó thời gian sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 35 - 40%.
Các giải pháp đặt ra là xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược và người đứng đầu có trình độ cao về khoa học, công nghệ, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới. Triển khai hiệu quả Chiến lược quốc gia về thu hút và trọng dụng nhân tài, các ngành, lĩnh vực mũi nhọn phục vụ cho phát triển nhanh, bền vững.
Cho rằng con người là trung tâm, là chủ thể, là động lực, phải đột phá về nguồn nhân lực chất lượng cao, theo Phó Thủ tướng Nguyễn Hòa Bình, phải đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, đặt hàng đào tạo từ 50.000 - 100.000 kỹ sư chất lượng cao cho ngành công nghiệp bán dẫn, AI trong thời gian ngắn nhất. Đồng thời, thực hiện chính sách thu hút người tài thực chất, có chế độ đãi ngộ vượt trội để thu hút và giữ chân các nhà khoa học đầu ngành, các nhân tài người Việt ở nước ngoài về cống hiến cho Tổ quốc.