Các học viên thực hành lập trình và vận hành Robot tại Trung tâm Đào tạo khu công nghệ cao TP Hồ Chí Minh. Ảnh tư liệu - minh họa: TTXVN phát
Thước đo bằng những “con số”
Trong môi trường sản xuất, kinh doanh hiện đại, đo lường không chỉ là công cụ kiểm tra kỹ thuật mà trở thành nền tảng bảo đảm chất lượng bởi mọi quyết định trong trong hoạt động sản xuất, kinh doanh đều bắt đầu từ những "con số" đều cần được đo lường chính xác như: Khối lượng nguyên liệu đầu vào, nhiệt độ vận hành của dây chuyền, kích thước sản phẩm, mức tiêu hao năng lượng... Do đó, đo lường là một trong những yếu tố cốt lõi bảo đảm chất lượng sản phẩm, hiệu quả sản xuất và sự phát triển của doanh nghiệp. Đặc biệt, khi các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kỹ thuật cùng với hệ thống đo lường hiện đại, đồng bộ với các công cụ số tạo nền tảng vững chắc để sản phẩm Việt Nam tiếp cận khách hàng toàn cầu.
Theo các chuyên gia trong lĩnh vực đo lường, thực tế hiện nay nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã khai thác hiệu quả vai trò của đo lường để nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đáng chú ý là sự phát triển của công nghệ số cũng đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong lĩnh vực đo lường. Các cảm biến thông minh, hệ thống giám sát trực tuyến, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp doanh nghiệp theo dõi các thông số sản xuất theo thời gian thực, tự động cảnh báo khi xuất hiện sai lệch và hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng. Thông qua các hoạt động đo lường, thử nghiệm và hiệu chuẩn, doanh nghiệp có thể kiểm soát chất lượng nguyên vật liệu đầu vào cũng như đánh giá các đặc tính kỹ thuật của sản phẩm đầu ra trước khi xuất xưởng.
Xây dựng hệ thống đo lường hiện đại không chỉ là yêu cầu của sản xuất hiện đại mà còn là nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững trong kỷ nguyên số. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của đo lường sẽ tiếp tục được nâng cao. Doanh nghiệp nào xây dựng được hệ thống đo lường hiện đại, chính xác và đồng bộ sẽ có lợi thế lớn trong việc nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm cũng như gia tăng năng lực cạnh tranh bởi đo lường không còn là hoạt động mang tính hỗ trợ mà trở thành một yếu tố chiến lược quyết định chất lượng sản phẩm, giúp doanh nghiệp giảm lãng phí, đáp ứng tốt hơn các yêu cầu của thị trường.
Trước thực tế về tầm quan trọng của đo lường trong kỷ nguyên số, ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia nhấn mạnh: Dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) trình Quốc hội để thông qua trong kỳ họp tới sẽ đáp ứng yêu cầu đo lường trong kỷ nguyên số. Đo lường thường được nhìn nhận là lĩnh vực mang tính kỹ thuật và khá khô khan, song trên thực tế, đo lường có vai trò hết sức thiết thực, gắn liền với đời sống hằng ngày của người dân cũng như hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Vì vậy, hạ tầng đo lường quốc gia được hình thành trên ba tầng cơ bản gồm: Hạ tầng lõi với hệ thống chuẩn đo lường quốc gia, tạo nền tảng cho việc phát triển các công nghệ chiến lược và triển khai dự án trọng điểm quốc gia; Tầng thứ hai là đo lường trong doanh nghiệp, phục vụ kiểm soát quá trình sản xuất và bảo đảm chất lượng sản phẩm, đặc biệt đối với mặt hàng trọng yếu như: Hoạt động pha chế xăng sinh học E10 cho thấy các doanh nghiệp phải vận hành hệ thống đo lường chính xác để đạt quy chuẩn kỹ thuật; Đặc biệt, đo lường phục vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bảo đảm tính công bằng với những mặt hàng thiết yếu như: Thịt, gạo, vàng, kim cương…
Cần lộ trình chuyển đổi số hoạt động đo lường trong bối cảnh số
Ông Nguyễn Nam Hải cho biết: Liên quan đến hoạt động chuyển đổi số trong lĩnh vực đo lường, dự thảo Luật Đo lường đặc biệt chú trọng xây dựng lộ trình chuyển tiếp phù hợp nhằm tránh tình trạng Luật có hiệu lực nhưng hạ tầng kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu triển khai, theo đó, nhà nước cần đầu tư xây dựng hạ tầng số dùng chung để kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp. Đồng thời, thí điểm đối với một số nhóm đối tượng trước khi triển khai trên diện rộng. Một trong những vấn đề được quan tâm là bảo đảm an toàn, an ninh mạng khi kết nối dữ liệu từ hàng triệu phương tiện đo với mức độ phức tạp tương tự như việc vận hành các hệ thống dữ liệu quốc gia hiện nay.
Tại buổi góp ý về Luật Đo lường diễn ra ngày 9/6 vừa qua, đối với quy định chuyển đổi số hoạt động đo lường, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đề xuất cần chuẩn hóa và số hóa toàn bộ hồ sơ điện tử, cho phép tái sử dụng hồ sơ và áp dụng nguyên tắc “doanh nghiệp chỉ khai báo những nội dung khác với lần trước” để loại bỏ việc mô tả trùng lặp bằng bản giấy. Về vấn đề chuyển đổi số trong hoạt động đo lường, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết sẽ xây dựng nền tảng số và cơ sở dữ liệu dùng chung, bởi thực tế việc số hóa 32 triệu công tơ điện sẽ tạo ra “Big Data” giúp tối ưu hóa quản lý và minh bạch hóa hậu kiểm qua mã QR định danh suốt đời thiết bị. Về lộ trình thực, ngày 1/5/2027 hoàn thành chuyển đổi số là thách thức lớn, cần lộ trình dài hơi để chuẩn bị về hạ tầng, nhân lực và nhận thức triển khai. Các giải pháp thực hiện đảm bảo tính khả thi và hài hòa lợi ích giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân.
Cũng tại buổi góp ý về Luật Đo lường vừa qua, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) kiến nghị, cần sớm có quy định chi tiết về chuyển đổi số trong hoạt động đo lường tại các Nghị định, Thông tư hướng dẫn có liên quan đến cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng để doanh nghiệp nói chung tổ chức triển khai xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đáp ứng yêu cầu kết nối chia sẻ dữ liệu, khai thác sử dụng thông tin đúng mục đích, phù hợp các quy định của pháp luật. Về chuyển đổi số hoạt động đo lường, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Trần Văn Khải cũng cho rằng đây là vấn đề rất lớn cần có lộ trình triển khai, bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu và khả năng tương thích của hệ thống doanh nghiệp với nền tảng quốc gia.
Những ý kiến từ các doanh nghiệp trọng yếu cho thấy đo lường không phải là hoạt động mang tính hỗ trợ đơn thuần mà đã trở thành một yếu tố chiến lược trong kỷ nguyên số hướng tới đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên, đáp ứng yêu cầu thị trường cũng như hướng tới sản phẩm của Việt Nam tiếp cận thị trường toàn cầu.