Bốn nguyên tắc trong mục tiêu tăng trưởng kinh tế ‘hai con số’

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội khóa XVI của TP Hà Nội cho rằng, câu chuyện tăng trưởng luôn được đặt ở vị trí trung tâm của các chiến lược phát triển đất nước, với tầm nhìn vừa quyết liệt, vừa sâu sắc của Tổng Bí thư Tô Lâm. 

Mục tiêu tăng trưởng “hai con số” không đơn thuần là chỉ tiêu kinh tế, mà thể hiện khát vọng vươn lên mạnh mẽ của dân tộc đang bước vào kỷ nguyên mới. “Tăng trưởng phải thực chất”, đó là nguyên tắc thứ nhất. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, điều này nghe có vẻ quen thuộc, nhưng trong thực tế là thách thức không nhỏ khi tăng trưởng dễ bị hiểu như sự gia tăng về quy mô, chưa được nhìn nhận đầy đủ ở chiều sâu của chất lượng. 

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: Không thể đánh đổi chất lượng và tính bền vững để lấy tốc độ tăng trưởng đơn thuần. Mỗi phần trăm tăng trưởng phải chứa đựng hàm lượng tri thức cao hơn, giá trị gia tăng lớn hơn, sức cạnh tranh bền vững hơn. Đây là thông điệp quan trọng, vì nếu tăng trưởng chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ hoặc đầu tư dàn trải, sớm muộn cũng sẽ "chạm trần". Tăng trưởng thực chất đòi hỏi phải chuyển dịch sang mô hình dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ. Sâu xa hơn, đòi hỏi một nền tảng văn hóa phát triển, nơi sự trung thực trong số liệu, sự minh bạch trong quản trị và trách nhiệm trong thực thi trở thành chuẩn mực.

“Kiên định nguyên tắc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, đảm bảo các cân đối lớn” là nguyên tắc thứ hai. PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, điều kiện tiên quyết để tăng trưởng không trở thành “cơn sốt” nhất thời. Một nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh trong vài năm, nhưng nếu thiếu ổn định, thiếu kỷ luật tài chính tiền tệ, thì những hệ lụy sẽ lớn và kéo dài. 

Tổng Bí thư nhấn mạnh việc điều hành chính sách phải linh hoạt, nhưng không được chủ quan, phải hỗ trợ tăng trưởng, nhưng đồng thời phải củng cố niềm tin thị trường và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

“Tận dụng hiệu quả mọi nguồn lực sẵn có, tập trung ưu tiên cho các dự án trọng điểm và thúc đẩy hợp tác công tư, để gia tăng hiệu quả đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia” là nguyên tắc thứ ba. Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, đây là điểm rất đáng suy ngẫm, bởi trong thực tiễn, không ít nguồn lực của đất nước đã từng bị phân tán, thiếu trọng tâm, dẫn đến hiệu quả thấp. Tổng Bí thư yêu cầu việc sử dụng nguồn lực phải gắn với nguyên tắc khoa học, hạch toán kinh tế xã hội rõ ràng, ưu tiên các dự án có khả năng tạo ra giá trị gia tăng thực chất và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Điều này đặt ra yêu cầu phải thay đổi tư duy phân bổ nguồn lực, từ “chia đều” sang “tập trung”, từ “đầu tư theo phong trào” sang “đầu tư theo chiến lược”. Đồng thời, nó cũng mở ra không gian lớn cho hợp tác công tư, cho việc huy động các nguồn lực xã hội vào phát triển. Khi nguồn lực được sử dụng đúng chỗ, đúng thời điểm, đúng mục tiêu, thì mỗi đồng vốn bỏ ra sẽ tạo ra giá trị lớn hơn, lan tỏa mạnh hơn và bền vững hơn. 

“Tăng trưởng kinh tế cao phải đảm bảo phục vụ lợi ích, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân và công bằng xã hội” là nguyên tắc thứ tư. PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định, đây không chỉ là yêu cầu, mà là tiêu chuẩn để đánh giá toàn bộ quá trình phát triển.

Trong nhiều trường hợp trên thế giới, tăng trưởng kinh tế cao không đồng nghĩa với hạnh phúc xã hội. Có những quốc gia đạt mức tăng trưởng ấn tượng, nhưng khoảng cách giàu nghèo ngày càng lớn, bất bình đẳng gia tăng, niềm tin xã hội suy giảm, và con người cảm thấy bị bỏ lại phía sau trong chính sự phát triển ấy. Đó là một bài học lớn, cho thấy nếu tăng trưởng không đi cùng công bằng, không hướng tới con người, thì nó có thể tạo ra những rạn nứt xã hội rất khó hàn gắn.

Khi Tổng Bí thư đặt nguyên tắc này là một trong bốn trụ cột của tăng trưởng, đó là sự lựa chọn rõ ràng về mô hình phát triển, lấy con người làm trung tâm, nơi mọi thành quả kinh tế phải được chuyển hóa thành chất lượng sống, thành cơ hội phát triển, thành sự an tâm và hạnh phúc của người dân. Tăng trưởng phải góp phần giảm nghèo, thu hẹp khoảng cách phát triển, mở rộng phúc lợi xã hội, và bảo đảm không ai bị bỏ lại phínguyêna sau.

Nhìn ở góc độ văn hóa, PGS.TS Bùi Hoài Sơn cho rằng, nguyên tắc này còn có ý nghĩa sâu xa hơn, phát triển không chỉ là vấn đề của kinh tế, mà còn là vấn đề của đạo lý. Xã hội phát triển là xã hội biết chia sẻ, biết quan tâm đến những nhóm yếu thế, biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cục bộ. Đó cũng là nơi các giá trị như công bằng, nhân ái, trách nhiệm xã hội được thể hiện không chỉ trong lời nói, mà trong chính sách và trong hành động.

Bốn nguyên tắc mà Tổng Bí thư nêu ra không tách rời nhau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất: Tăng trưởng thực chất tạo nền tảng cho phát triển bền vững; ổn định vĩ mô bảo đảm cho tăng trưởng không bị gián đoạn; sử dụng hiệu quả nguồn lực giúp tối ưu hóa kết quả phát triển và định hướng vì nhân dân bảo đảm mọi thành quả đều có ý nghĩa xã hội và nhân văn.