Bơm xăng cho phương tiện tại trạm xăng ở California, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN
Bất chấp việc xung đột giữa Mỹ và Iran tái bùng phát, giá dầu thô chuẩn của Mỹ vẫn dao động quanh mức 80 USD/thùng. Mức giá này cao hơn khoảng 18% so với thời điểm trước khi cuộc chiến nổ ra. Ngược lại, theo số liệu từ công ty dữ liệu năng lượng OPIS, giá xăng vẫn cao hơn 32%, ở mức 3,94 USD/gallon.
Chỉ số chênh lệch giá giữa xăng và dầu thô (thường được gọi là "biên lợi nhuận lọc dầu”) đang ở mức trung bình 90 xu/gallon trong tháng này. Theo dữ liệu từ Novi Labs, đây là mức cao nhất trong vòng 4 năm qua.
Một lý do giải thích tại sao giá nhiên liệu lại cao đến như vậy là thị trường nhiên liệu không có các cơ chế đệm (nguồn dự trữ hoặc khả năng điều tiết) giống như thị trường dầu thô. Điều này có nghĩa là ngay cả khi đạt được một thỏa thuận ngừng bắn mới cho phép dòng chảy dầu thô được khôi phục, giá xăng và dầu diesel nhiều khả năng vẫn sẽ duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn.
Yếu tố bất ngờ giúp hấp thụ cú sốc trên thị trường dầu thô chính là Trung Quốc, khi nước này cắt giảm mạnh lượng dầu nhập khẩu. Theo báo cáo thị trường dầu mỏ tháng 7 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc chỉ nhập khẩu 5,7 triệu thùng/ngày trong tháng 6, giảm so với mức khoảng 11 triệu thùng/ngày trước khi cuộc chiến Iran nổ ra.
Tuy nhiên, Trung Quốc không tạo ra mức dư địa tương tự trên thị trường các sản phẩm dầu tinh chế. Rob Smith, người đứng đầu toàn cầu về lĩnh vực bán lẻ nhiên liệu tại S&P Global Energy, cho biết Trung Quốc thường là nhà xuất khẩu ròng xăng và dầu diesel, nhưng đã giảm đáng kể lượng xuất khẩu kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Theo IEA, sản lượng chế biến của các nhà máy lọc dầu Trung Quốc đã giảm xuống mức thấp nhất trong 6 năm vào tháng 5, phù hợp với sự sụt giảm trong lượng dầu thô nhập khẩu.
Nguồn cung dầu thô cũng được bổ sung nhờ việc nhiều quốc gia trên thế giới giải phóng lượng lớn dầu từ các kho dự trữ dầu chiến lược. Các thành viên của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), một liên minh gồm các quốc gia tiêu thụ dầu mỏ, đã giải phóng 2,4 triệu thùng/ngày trong tháng 5 và 1,5 triệu thùng/ngày trong tháng 6. Theo dữ liệu của IEA, phần lớn lượng dầu được đưa ra từ các kho dự trữ này là dầu thô chứ không phải nhiên liệu đã tinh chế.
Toàn bộ lượng dầu thô này cần được xử lý để trở thành xăng và dầu diesel. Tuy nhiên, công suất lọc dầu tại hai khu vực xuất khẩu nhiên liệu lớn là Trung Đông và Nga đã bị cắt giảm nghiêm trọng do xung đột. Theo IEA, các nhà máy lọc dầu trên toàn cầu đã xử lý ít hơn 5,1 triệu thùng/ngày trong quý II so với cùng kỳ năm 2025.
Các nhà máy lọc dầu ở Trung Đông có tuyến xuất khẩu chính bị tắc nghẽn do những gián đoạn tại Eo biển Hormuz, trong khi một số cơ sở đã bị hư hại do các cuộc tấn công của Iran. Theo IEA, các nhà máy lọc dầu trong khu vực này chỉ xử lý 7,6 triệu thùng/ngày trong quý II, thấp hơn 1/5 so với mức của năm 2025.
Tại Nga, quốc gia xuất khẩu nhiên liệu lớn thứ hai thế giới, hơn 1/4 công suất lọc dầu đã bị đình trệ do các máy bay không người lái của Ukraine tấn công. Nga, nước thường cung cấp khoảng 11% lượng dầu diesel vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu, đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu này trong ngắn hạn vào tuần trước. Nước này cũng bắt đầu mua xăng từ Ấn Độ và Belarus, một loại nhiên liệu mà Nga thường không nhập khẩu.
Lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel của Nga có thể tạo ra những tác động lan truyền. Theo nhà kinh tế năng lượng Philip Verleger, nếu giá dầu diesel tiếp tục tăng trên toàn cầu, các nhà máy lọc dầu Mỹ có thể được thúc đẩy tăng sản lượng dầu diesel và giảm sản lượng xăng, trừ khi giá xăng cũng tăng lên.
Theo S&P Global, lượng tồn kho xăng toàn cầu tính đến tháng 6 thấp hơn 3% so với mức trung bình của 5 năm gần đây, và khoảng cách này được dự báo sẽ mở rộng lên 4% trong tháng này. Tại Mỹ, lượng tồn kho xăng thấp hơn khoảng 8% so với mức trung bình 5 năm trong cùng thời điểm của năm.
Theo IEA, mặc dù lượng tồn kho nhiên liệu đang ở mức thấp, nhu cầu xăng toàn cầu vẫn duy trì ổn định nhờ các chính sách của chính phủ nhằm bảo vệ người tiêu dùng trước giá nhiên liệu cao. Theo Trung tâm Nghiên cứu Pew, cơ quan đã phân tích dữ liệu của IEA, tổng cộng 92 quốc gia đã triển khai một hình thức hỗ trợ người tiêu dùng nào đó, dưới dạng cắt giảm thuế nhiên liệu, trợ cấp, áp giá trần hoặc các hệ thống hỗ trợ khác.
Tại Mỹ, một phần nguyên nhân khiến giá xăng tăng có thể bắt nguồn từ chính phủ. Vào tháng 3, chính quyền Tổng thống Trump đã nâng hạn ngạch nhiên liệu sinh học lên mức cao kỷ lục, buộc các nhà máy lọc dầu Mỹ phải pha trộn vào nhiên liệu của họ trong các năm 2026 và 2027.
Theo Robert Auers, nhà phân tích nhiên liệu tinh chế tại Novi Labs, do phần lớn xăng tại Mỹ hiện đã chứa mức ethanol tiêu chuẩn tối đa là 10%, các nhà máy lọc dầu không thể đơn giản pha trộn thêm nhiều nhiên liệu sinh học để đáp ứng các mục tiêu này. Thay vào đó, họ phải mua các tín chỉ tuân thủ quy định, vốn đã trở nên đắt đỏ hơn khi yêu cầu pha trộn tăng lên. Novi Labs ước tính chi phí của các tín chỉ tuân thủ được tính vào giá xăng đã tăng lên 14 xu/gallon trong tháng 7, so với 5 xu/gallon một năm trước đó.
Ngay cả khi Eo biển Hormuz được mở trở lại, người lái xe cũng sẽ chưa thể được hưởng lợi từ việc giá nhiên liệu giảm trong một thời gian. Theo ông Smith của S&P Global, một trong những nguyên nhân là sản lượng dầu thô bị ngừng khai thác có thể được khôi phục nhanh chóng, nhưng việc đưa công suất lọc dầu hoạt động trở lại sẽ mất nhiều thời gian hơn.
Ngoài ra còn có một nút thắt về kho vận (logistics). Dầu thô thường được vận chuyển bằng các tàu lớn có thể chở tới 2 triệu thùng dầu. Trong khi đó, các tàu vận chuyển nhiên liệu thường chỉ chở vài chục nghìn thùng. Ông Smith cho rằng “sẽ mất nhiều thời gian hơn để nguồn cung (nhiên liệu) đó rời khỏi Trung Đông do được vận chuyển bằng các tàu nhỏ hơn.”
Tổng thống Trump có thể giảm bớt áp lực lên giá xăng tại các trạm bơm bằng cách đình chỉ các quy định bắt buộc pha trộn ethanol và dầu diesel sinh học hoặc tạm ngừng thuế xăng dầu. Tuy nhiên, yếu tố quyết định lớn hơn đối với giá nhiên liệu vẫn là thị trường toàn cầu. Vấn đề nằm ở chỗ Mỹ không có một lượng dự trữ chiến lược lớn đối với xăng hoặc dầu diesel và hiện không có một giải pháp dễ dàng nào để thoát khỏi tình trạng giá xăng cao.