Hành khách làm thủ tục tại khu vực quầy check-in của Sân bay quốc tế John F. Kennedy (JFK) ở thành phố New York, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN
Phán quyết được Thẩm phán Jeannette Vargas thuộc Tòa án Quận Liên bang ở Manhattan đưa ra hôm 21/8 theo giờ Mỹ, đánh dấu thêm một trở ngại đối với chiến dịch siết chặt chính sách nhập cư của chính quyền Trump.
Tháng 1, Bộ Ngoại giao Mỹ đình chỉ việc cấp thị thực nhập cư đối với công dân của gần 40% số quốc gia trên thế giới. Danh sách bao gồm Brazil, Colombia, Ai Cập, Haiti, Somalia và Nga. Chính quyền Mỹ khi đó giải thích động thái nhằm ngăn những người có nguy cơ chiếm dụng các chương trình phúc lợi và trợ cấp công cộng vào nước này.
Theo truyền thông phương Tây, chính sách đã khiến việc cấp thị thực thường trú cho những người muốn đoàn tụ với gia đình hoặc sang Mỹ làm việc bị đình lại, trong khi không áp dụng với các loại thị thực không định cư như thị thực du lịch và du học.
Tuy nhiên, Thẩm phán Vargas cho rằng cách Bộ Ngoại giao triển khai chính sách không phù hợp với quy định pháp luật về đánh giá khả năng một người trở thành “gánh nặng xã hội”. Theo luật Mỹ, một người nhập cư chỉ có thể bị từ chối với lý do này sau khi viên chức lãnh sự xem xét tình hình tài chính, tuổi tác, sức khỏe, kỹ năng cũng như hoàn cảnh gia đình của chính đương đơn.
Trong vụ việc này, thẩm phán nhận thấy các viên chức lãnh sự trên thực tế được chỉ đạo từ chối hồ sơ chỉ dựa vào quốc tịch của người xin visa, kể cả khi người đó có đủ khả năng tự trang trải cuộc sống.
Một công điện do ông Rubio gửi tới toàn bộ các cơ quan ngoại giao và lãnh sự Mỹ, sau đó được đưa vào hồ sơ vụ kiện, yêu cầu viên chức từ chối hồ sơ ngay cả khi đương đơn cung cấp thêm bằng chứng chứng minh họ không thuộc diện có nguy cơ trở thành gánh nặng xã hội.
Theo thẩm phán, chính sách của Bộ Ngoại giao vi phạm một đạo luật được ban hành năm 1965, trong đó cấm phân biệt đối xử dựa trên quốc tịch trong quá trình cấp thị thực. Chính sách cũng xung đột với một quy định khác giới hạn quyền của Ngoại trưởng trong việc can thiệp vào cách các viên chức lãnh sự đưa ra quyết định đối với từng hồ sơ.
Phần lớn 75 quốc gia nằm ngoài châu Âu, trải rộng từ vùng Caribe, châu Phi hạ Sahara, Balkan, Trung Đông, Trung Á đến Đông Nam Á. Danh sách còn bao gồm một số quốc gia có quan hệ đối tác với Mỹ như Jordan, Ai Cập và Georgia.
Bộ Ngoại giao Mỹ xây dựng danh sách dựa trên dữ liệu của Hội đồng Cố vấn Kinh tế, tập trung vào những quốc gia có hơn 30% hộ gia đình người nhập cư nhận một hình thức hỗ trợ công cộng.
Vụ kiện có sự tham gia của sáu công dân Mỹ đã nộp hồ sơ bảo lãnh người thân và cho biết chính sách mới khiến người nhà của họ ở Ghana, Jamaica, Guatemala và Ethiopia không thể xin thị thực để sang Mỹ.
Năm công dân Colombia nộp đơn xin thị thực theo diện việc làm cũng tham gia vụ kiện. Một trong số này đã nhận được thông báo từ chối thị thực, trong đó chính sách của chính quyền Trump được nêu là căn cứ.
Chính quyền Trump vẫn giành được một phần thắng trong vụ kiện khi thẩm phán bác lập luận rằng chính sách này thuộc nhóm quy định bắt buộc phải được công bố để lấy ý kiến công chúng trước khi có hiệu lực.
Trong quá trình bảo vệ chính sách, đội ngũ pháp lý của chính quyền viện dẫn phán quyết năm 2018 của Tòa án Tối cao Mỹ, trong đó duy trì phiên bản thứ ba của lệnh hạn chế nhập cảnh do ông Trump ban hành trong nhiệm kỳ đầu. Chính sách khi đó hạn chế công dân từ một số quốc gia, phần lớn là các nước có đa số dân theo đạo Hồi, nhập cảnh vào Mỹ.
Tuy nhiên, bà Vargas cho rằng hai vụ việc có bản chất pháp lý khác nhau. Theo thẩm phán, phán quyết năm 2018 chủ yếu xoay quanh quyền của tổng thống trong việc quyết định ai được phép nhập cảnh vào Mỹ, trong khi vụ kiện hiện tại liên quan đến câu hỏi liệu một người có được cấp thị thực hay không.